Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon

PAALAM SA PAGKABATA
Maikling Kwentong Cebuano Ni Santiago Pepito Salin ni Nazareno D. Bas

I
Wala akong nakikitang pagbabago. Tulad nang nagdaang araw: ang ginaw, katahimikan, dilim – iyon ang bumubuo ng daigdig ng aking kamalayan. Maraming bagay ang dapat mailarawan. Ngunit alam kong iisa lamang ang kahulugan ng mga iyon. Alam ko. Sa kabilang silid, sa kwarto nina Nanay at Tatay, naririnig ko ang mga pigil na paghikbi. Umiiyak na naman si nanay. Ang sunud-sunod na paghikbi ay tila pandagdag sa kalungkutan ng daigdig. Napapabuntung-hininga ako. Umiiling-iling. Hanggang ngayon, hindi ko pa nakikita ang tunay na dahilan ng damdaming iyon na matagal nang umaalipin sa kanya. Walang malinaw sa aking isipan. Mula sa aking pagkamulat ang pagkainip ay kakambal ng aking buhay. Sa aking pag-iisa, di ko maiwasan ang pangarap na magkaroon ng batang kapatid na nag-aangkin ng mabangong hininga at taglay ang ngiti ng isang anghel. Ngunit ang damdamin ko’y tila tigang na lupang pinagkaitan ng ulan. Maliwanag na ang silangan nang ako’y bumangon. May bago na naming umaga. Ngunit ang tanawin sa bahay ay walang pagbabago. Tulad ng dati, nakikita ko si nanay na nakaupo at nag-iisip sa may hagdanan. Nakatitig sya sa sampayan ng lambat ni tatay. At madals ang kanyang pagbubuntong-hininga. Matagal ko nang nakikita ang sampay na lambat. Ngunit hindi ko nakikitang ito’y ginagamit ni tatay. Noon ay walang halaga ito sa akin. Nagsimula ang pagpansin ko sa lambat noong ito’y itinapon ni nanay mga dalawang taon na ang nakararaan. Galit na galit si tatay sa ginawa ni nanay. Pinagbuhatan ni tatay ng kamay si nanay. Pagkatapos, ipinabalik kay nana yang lambat sa sampayan. “Hanggang ngayon ba’y hindi ka pa rin nakakalimot, Tomas? Alam ng Dios na wala akong kasalanan. Ang kanyang ginawa ang siya mong ginagawa tuwing ikaw ay darating sa madaling-araw. Ang kanyang amoy ay siya ring amoy na galling sa dagat. Magkatulad ang inyong ikinikilos. Sino ang hindi mag-aakala na siya ay hindi ikaw? Huli na nang malaman ko ang katotohanan. Huli na nang isya’y aking makilala. Totoong lumigaw siya sa akin. At mula noon ay alam mo iyon. Ikaw ang aking iniibig, Tomas. Kailan mo pa malilimutan ang nangyari?”

Sa labasan, sumalubong sa akin ang bagong araw. Tumingin ako. Maliwanag ang langit. Langit? May gumugulo sa aking kalooban. Kalawakan. Iyan ang sabi ng aking guro sa ikaapat na baiting ng primarya. Iyan ay hindi langit kundi hangganan lamang ng pananaw ng tao. Ang langit ay nasa tao. Hindi nakikita. Hindi nahihipo. Hindi naaabot. Naabot na kaya ni nana yang langit? “Ano pa ang hinihintay mo, Celso?” Ipinahid ko sa mukha ang suot kong sando. Humakbang pagkatapos. Maya-maya’y tumakbo na ako ng matulin. Nasa dalampasigan ang mamimili ng isdang dala ng mga bangkang galling sa laot. Masasaya silang nagkukwentuhan habang hinihintay ang mga mangingisda. Sumalampak ako sa buhangin, malapit sa kinauupuan ng dalawang lalaking may katandaan na. Sa laot ako nakatingin at pinagmamasdan ang galaw ng mga alon na pandagdag sa kagandahan ng kalikasan. Napalingon ako nang makarinig ng tugtog ng gitara mula sa di-kalayuang bahay-pawid. At sabay kong narinig ang malungkot na awiting nagsasaad ng kasawian sa pag-ibig. At muli na naming naantig ang aking damdamin. Habang pinakikinggan ko ang malungkot na kundiman, umalingawngaw ang mahinang pag-uusap ng dalawang lalaki sa tabi ko. “Naririyan na naman siya.” “Talagang pambihira ang kanyang pagmamahal. Naniniwala akong nagpapatuloy ang kanyang pangarap habang di pa namamatay ang babae sa kanyang buhay. Hindi nawawala ang kanyang pag-asa. Kung kalian matutupad ang kanyang pangarap, Dios lamang ang nakakaalam.

II
Tuluyang umiyak si nanay. Umungol lamang si tatay. Nanlilisik ang mga matang tumingin sa lambat at pagkatapos ay bumaling sa kin. May ibig sabihin ang tingin niyang nag-aapoy. Maliban sa takot na aking nararamdaman ay wala akong naintindihan sa pangyayaring iyon. Mula noon ay hindi na ginalaw ni nana yang lambat. Naluma na ito ngunit buong-buo pa rin sa aking paningin. Ano kaya ang misteryong napapaloob sa lambat na iyon? Alam kong alam ni nana yang hindi ko nalalaman. At kailangang malaman koi to. May karapatan akong makaalam. Nilapitan ko si nanay na malalim pa rin ang iniisip. Hinalikan ko ang kanyang kamay. May ibig akong itanong tungkol sa misteryo ng lambat. Ngunit nauntol ang ibig kong sabihin nang magpatuloy ang kanyang pagluha. “Lakad na Celso, malapit nang dumating ang tatay mo.”

Dinig na dinig ko ang mga kataga habang nagpapatuloy ang malungkot na kundimang nagging bahagi nan g aking buhay. Tumayo ako at ibinaling ang paningin sa bahay –pawid sa lilim ng kaniyugan. Patuloy ang awitin. Humakbang ako ngunit biglang napatigil sa harap ng dalawang lalalking may katandaan na. Naalala ko ang sabi ni tatay. Bawal pumunta sa bahay-pawid na iyon. Mahigpit ang utos ni tatay. Nagbabanta ng parusa. Lumingon ako sa laot. Nasa malayo ang mga Bangka ng mga mangingisda. Bumaling ako sa pinanggagalingan ng awit na ngayo’y gumaganda sa aking pandinig. At para akong hinihila. Nakalimutan ko ang ipinagbabawal ni tatay. Mabilis ang aking paglakad at sa ilang saglit kaharap ko na ang taong naggigitara at umaawit. May luha sa kanyang mga mata. Tumitig sya sa akin. Inilapag ang gitara sa ibabaw ng papag na kinauupuan.. Tumayo siya at dahan-dahang lumapit sa akin. Kinabahan ako. Umakma akong tumakbo ngunit nahawakan niya ang isa kong kamay. Nagpumiglas ako upang makawala sa kanyang pagyapos sa akin. Ngunit lalong humigpit ang kanyang pagyakap. Umiiyak ako. Ngumiti sya at pinahid ang aking mga luha. Hinimas ang aking ulo. Unti-unting lumuwang ang aking paghinga. Nararamdaman ko ang kanyang pagmamahal nang tumingin ako sa kanya. Muli nya akong niyapos. “Dalawin mo akong palagi, ha?” Hindi ako kumibo. Tinitigan ko siya. Ang kanyang mga mata, ilong, ang labi- lahat parang nakita ko na. Saan? Alam ko na, sa salamin. Talagang siya ang nakita ko sa salamin na nakasabit sa dingding n gaming bahay. Napatingin ako sa dalampasigan nang marinig ko ang hiyawan. Nagdatingan na pala ang mga Bangka at nag-uunahan ang mga mamimili ng isda. Nagmadali akong tumakbo upang salubungin ang tatay. Malayo pa ako ng Makita ko siyang nakatayo sa may dinaungan ng kanyang Bangka. Natanawan niya ako. Masama ang titig nya sa akin. Galit. Kinabahan ako.

III

1

Unti-unting lumiwanag ang aking kamalayan. Celso!”. Di naman dapat katakutan ang kanyang mukha at boses. Di ko pansin ang mga gasgas sa dalawang siko. Nasalat ko ang magkahalong dugo at pawis sa aking pisngi. Hindi ko na alam kung gaano katagal ang pagkawala ng aking malay. saway ni nanay na nanginginig ang boses. walang katapusan. Dantes Mula sa Pabanua ni Diosdao Macapagal Isang taon na ngayon ng iyong pagpanaw Marahil tinubos ka ni Bathala Tila kahapon lang nang ikaw’y lumisan. sa iyong pagpanaw Sa araw na iyo’y pinagsaluhan ta. Celso!” Malakas ang sigaw ni tatay. kunin mo ang mga isda at sumunod ka agad sa akin. Itong kaluluwa’y hinahanap ikaw. Talagang mahirap intindihin si tatay. Nanginginig akong lumapit. Sa matandang bahay napuno ng saya Kaya. Lalaging sariwa sa kawalang hanggan. “Huwag. Kung minsan sadya kong dalawin ang bahay At dahil nga rito. At bigla akong sinampal. ang pagmamahalan Na kung saan unang tayo’y nag-ibigan. singhal ni tatay. Lumapit ako sa salamin sa dingding. “Wala siyang kasalanan. Pagsisisi. sa lahat ng lugar. Upang sa isipa’y hindi ka tumanda. Nagdilim ang aking paningin. Ngunit sinabunutan ako ni tatay at inginudngod sa lupa ang aking mukha.” “Pumanhik ka Isidra!”. Kung ako’y nasa pook na limit dalawin Sa paraang ito. Naaalala ko iyong tao. Ngunit isang tadyak ang sumalubong sa akin. Matagal. Ang puting buhok ko’y di mo makikita. Nahihilo. Hindi mamamatay. Hinanap ko ang itak ni nanay na pangsibak ng kahoy. Hinalibas ko ng itak ang lambat at saka lang ako tumigil nang ito’y magkagutay-gutay na at nagkalat sa aking paanan. nandoon na naman si tatay sa sampayan ng lambat. V Dahan-dahan akong bumangon at sumuray-suray na lumapit kay tatay. At manatiling maganda at bata. IV Matapos akong mag-almusal. Sa bakura’t bahay.” BABANG LUKSA Tula / Pampango Salin ni Olivia P. Yaong kabataan taglay sa twina. Pinagmasdan ko ang aking sarili. Biglang kumulo ang aking dugo habang iniisip ang nakasampay na lambat. Nakita ko sa aking isipan ang mukha ng tao. Tomas. At naaalala ko ang nangyari kanina sa dalampasigan. Pagkagising. Humihingal ako ngunit di ko makuhang umiyak. Bitbit koi to at pinuntahan ang sampayan ng lambat. Sa aking kinauupuan sa may bintana nakikita ko si nanay na nakaupo sa may hagdanan. Lahat ay kasalungat sa dati niyang nagawa. balik na naman sa dagat. Itong alaala ay lalaging buhay. Nilabanan ko siya ng titigan. parang ibig himatayin. 2 . Pagunawa. Matapos makapananghali siya’y matutulog. Tayo’y nagtagumpay sa dupok ng buhay. Pati si tatay na natigilan at nabigla sa aking ginawa ay hindi ko napansin. Ay hanggang matapos ang kabataan. Pinagtataga ko ang lambat. At ang larawan mo sa puso ko’t diwa Mga alaalang di-malilimutan. Nararamdaman ko na lamang may mainit na mga bisig na yumayakap sa akin. Sumalubong sa aking paningin ang maamong mukha ni tatay. kung nagbabalik pa Ang ating pagsintang masidhi’t marangal Ang ipagpapalit ko’y aking hininga. Ngunit bigla akong napatimbuwang nang matamaan ng malakas na suntok at napahiga sa pira-pirasong wasak na lambat. Umiikot ang aking paningin parang may nakita akong anino – si tatay na sumusurot kay nanay. Luhaan na naman ang kanyang mga mata. Di ako nagagalit kundi humihingi lamang ng pang-unawa. At sa unang pagkakataon ay hindi ko inalis ang aking tingin sa kanya. Nararamdaman ko ang panlalamig ng katawan at ako ay napahandusay sa kanyang paanan.” nagmamakaawa si nanay. “Di ko gusto ang batang matigas ang ulo! Di lang sampal ang matitikman mo kapag umulit ka pa. Kung nagunita kong tayo’y magkapiling. kung nagkaedad na Naaalala ko ang ating paggiliw. “Celso!” Nag-aapoy ang mga mata ni tatay na humarap sa akin. “Ngunit. Kinusot ko ang aking mga mata. Wala naming dahilan upang iwasan ko ang taong nasa bahay-pawid. Bakit kaya hinihigpitan ako ni tatay? Hanggang sa nangangatog kong mga bisig ay yumapos sa mga binti ni tatay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon “”Lapit rito. Naiiba sa aking paningin ang pagsigaw ni nanay. At naaalala ko ang pangyayari noong itinapon ni nanay. Hala. “Huwag!”. Subalit sa akin ang tanging naiwan. Ang biyayang saglit. Nakatabako at nagtatagpi ng punit na bahagi ng lambat. Lalong humigpit ang kanyang pagyakap at kinabig ang aking mukha sa kanyang dibdib sa tapat ng kanyang puso. Napatihaya ako ngunit tinangka kong makatayo. At di pa man ganap ang gabi. Nagpunta ako sa kusina. maghahapunan. Lahat may itinatagong kahulugan. Iyan ang buhay ni tatay na bahagi na rin ng aking buhay. maawa ka sa kanya. “Pumanhik ka na habang ako’y nakapagpipigil pa. Tuwa’y dumadalaw sa aking paningin At ang larawan kong tandang-tanda mo pa. aking mahal. Sa labis na panghihina’y umusad ako ng umusad. Tahimik t nakatingin na naman sa sampayan ng lambat. Mabigat ang pakiramdam ko sa aking katawan at ako’y gumapang. Alam kong aabutin siya ng tanghali bago matapos ang kanyang Gawain. Nadama kong inihahanap ko ng katarungan ang aking kalagayan.” Habang naglalakad ay sinalat ko ang pisnging nakatikim ng sampal.

Ang ikatlo at huling seremonya ay ang pagislam. Ang seremonya ay karaniwang ginagawa sa araw ng Maulidin Nabi o sa ibang mahalagang banal na araw ng mga Muslim. pag lumutang ang buhok. Ginagawa ito kung ang bata ay nasa pagitan ng pito hanggang sampung taong gulang. ay Mikinaryo. Inilalagay sa isang mangkok na tubig ang pag-uuri ng Quatwasdak*. Kung gusto mo lang ng isang matandang babaeng tinatawag nilang walian. Ito’y ginagawa upang dito’y pagbibihis. tinatawag na pagislam. siya’y magdaranas ng magtrabaho. Ito ang Light Service. Ang pangkat na ito ng mga pulo ay binubuo ng higit sa pitong libo at dalawang Sanaysay / Muslim daang mga pulo. gustong batangunit kapag ito’y lumubog. MILIMINAS: TAONG 0069 Sanaysay / Hiligaynon Salin ni Ruby Gamboa – Alcantara Mula sa Miliminas: Tuig 0069 Ni Nilo Par Pamonag Miliminas. Isang pandita ang babasa ng Adzan sa Para mapangalagaan ang kanilang moralidad sa kanyang tainga ng sanggol. Ito kanduli. Naghahandog ang mga magulang ng dahil ito ang pagbabaytayan ng kanilang pamasahe. na ang ibig sabihi’y Mayroon din silang serbisyo sa tubig na tinatawag paghahandog ng pagmamahal at pasasalamat. na karaniwang isang matandang babae na may kaalaman sa kaugaliang ito. pangdekorasyon. hayop na ito’y tinatawag na aqiqa. Ang una ay nilalabasan ng malinis na tubig. pagkapanganak. Ang kanilang tawag sa pormal na damit na ginagawa sa tatlong magkakaibang araw sa buhay ng para sa mga babae ay katumbas sa atin ngayon ng isang sanggol. Ito ang paniniwalang Mik ang tawag sa kanilang pera. dalawang magbibigay ng ilaw sa araw at gabi. Ang tinatawag na not overspeeding. Hindi mo ba talos. seremonya ay di kinikilala ng Islam ngunit dahil bahagi Mayroon ding nagmomonopolyo ng kuryente. para sa mayayaman Maguindanao. Ang pangalawang seremonya ay higit na kilala Ang upuan sa kanilang sasakyan ay nilalagyan ng bilang penggunting o pegubad. Ang kasalanan ng mabagal magpatakbo ay Karaniwang nagpapatay ng hayop. Ayon sa paniniwalang na tubig ay mahal ang bayad. Ito Service at Black Out Service. Ang bahaging ito ng walang bayad. ito ang pangkat ng mga pulo na matatagpuan sa kalagitnaan ng Dagat Pasipiko bago pa nagkaroon ng malaking pagbaha. ito. mahal ko. may batas silang ipinatutupad na hulihin ang ikintal na siya’y ipinanganak na Muslim at ang unang sinumang nagdadamit ng mahaba pa sa mini-skirt at salitang maririnig ay ang pangalan ni Allah. patuloy pa ring ginagawa ng ilang ay ang Patay Electric Company. ito ang tawag sa mga mamamayan ng nasabing kapuluan. Isa pa ring bahagi ng tradisyon na serbisyo nito sa publiko. Ang pagislam ay ginagawa ng isang walian. ang ikatlo ay pandita pagakatapos na makaputol ng ilang hibla ng walang tubig kundi hangin lamang. mayroon sibilisasyon. kab’yak ka ng buhay Ngunit ang puso ko’y sadyang manininimdim. kambing o baka. at ang pangatlo. ang binibinyagan o tubo. Brown Out kasama ng seremonya ay ang paghahanda ng buaya. Estravo Ang Miliminas. At ang tawag pagbibinyag ng mga Muslim. ang dapat mong ipakabit ay iyong isang katutubong hilot na may kaalaman sa kaugaliang Black Out Service. Ang ahensyang ito ay may tatlong uri ng Sa okasyong ito. isang salu-salo bilang pasasalamat sa ang tinatawag ng kanilang Public Deisservice pagkakaroon ng anak. Nilalagyan din ang buaya ng manok at nawawala kung kailangan mo ng ilaw sa pagkain ng na niluto sa gating kinulayan ng dilaw. natin sa kanila. Tungkol naman sa pamamalakad ng trapiko ay Ang paghahanda ay ayon sa anatas ng may ordinansa sila na nagpaparusa sa mabagal kabuhayan ng mga magulang sa pamayanan. Tampok na Gawain sa seremonyang ito ang pagtutuli. PAG-ISLAM 3 . Ang Light Service ay ay kakaning korteng buaya na gawa sa kanin. Tatlo rin ang uri ng Maguindanaowon. kamag-anakan at pandita. magpatakbo. malaki ang pagkakaiba seremonyang panrelihiyon na napapaloob sa pagislam. ang gripo na may malinis ang pinutol na buhok. Sa pagbibihis. Ngunit dahilan sa nahuhuli sila sa binyagan upang ito’y maalis. Ganoon pa man. micro-mini-skirt. Ang Brown Out nilagang itlog ang pinakamata at laman ng niyog ang Service ay nagbibigay ng ilaw kung hindi mo kailangan ginagawang ngipin. ang pinararangalan ay binibigyan ng pangalan ng isang ikalawa ay nilalabasan ng maruming tubig. kaibigan. Ito ito ng tradisyon. Ginagawa ito para sa kaligtasan ng bata kung naglalakbay sa tubig. nila sa isang taong mayroong isang milyong Mik o higit Sa katunayan. Inihahanda ito ng hapunan at pagbabasa sa gabi. Dito’y inaanyayahan ang mga Commission na equality before the kilo. ang may maruming tubig ay para sa lahat ng maginhawa at matagumpay ang tatahaking buhay ng marunong magtrabaho o kung mayaman man. Ginagawa ito pitong araw kiluhan upang masukat ang timbang ng mga pasahero pagkapanganak.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Bakit ba. bathing suit at kamiseta at korto naman para sa mga Ang unang seremonya ay ginagawa ilang oras lalaki. mayroon silang tatlong uri ng pa. Ang kanilang pananalita ay ay ipinanganak na walang kasalanan kaya di kailangang tulad rin ng sa atin. kay-agang lumisan Ang kaugalian ng ninuno natin At iniwan akong sawing-kapalaran Isang taon akong magluluksa mandin. ay katulad rin natin Naniniwala ang mga Muslim na ang isang sanggol ang mga balat at itsura. may mga pag-uugali sila at pagsasalita na silang ilang seremonya na kahalintulad ng binyag na kabilang rin sa atin. Nakapagtataka? Ito buhok ng sanggol. Salin mula sa Ingles ni Elvira B. At sa pagyaon mo’y para na ring namatay? Hanggang kalangitan tayo’y magkapiling. Pinakakain sa mga batang dumalo sa seremonya ang buaya. para sa mahihirap at ito ay paghihikahos at paghihirap. Ginagawa ito upang alisin ang dumi sa kanilang pag-aari. Tinatawag na pagislam para sa mga batang lalaki at sunnah para sa mga batang babae. magiging lamang. na Nawasdak.

na ipinagbubuntis sa loob lamang ng dalawampu’t apat na oras. Ang bawat kandidato ay dapat na magsinungaling. sila ang magigiting na tumanggap ng mga papuri na maririnig mo sa bibig ng nakaraang administrasyon.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Ang mga Sidewalk sa kanilang lungsod ay higit na malalapad kaysa sa atin. Ang mga Huwes de Paupas natin ngayon ay tinatawag din nilang Huwes de Paupas. ang mga bayaning gumagala sa kapuluan. at si Santasa. mangako ng mga hindi naman matutupad. mga nang-aagaw ng lupa. Ang kanilang prinsipyo ay humihingi ng isang klase ng 4 . malalaki ang bilangguan ditto at kumpleto sa mga kasangkapan kaysa sa labas. Ang kanilang ibinoto ay tinatawag na ibinoto sa bala at hindi sa balota. Ang mga mamamayan ng Miliminas ay masyadong relihiyoso. Sabihin pa. at mga pinagbibiling pekeng mga bagay. May ilang kabataan na malawak ang pag-iisip na tumawag ng isang pulong kung saan ipinaliliwanag nila ang kaibhan ng pamamahala na kanilang isinasagawa. itinatag ang Anti-Genuine Commission para sa paghuli ng mga nagpaparami ng pag-aari o tumatanggap ng mga lagay na geuine. Ang mga buwaya ng bansa ay tumitigil sa pagpapasipa kapag makapal na ang kanilang likod dahil ito ang magiging batayan sa pagpili ng isang Outstanding Buwaya of The Year. Upang mapagkatiwalaan ang mga matataas na opisyal ng bansa. Dalawang klase ng batas ang ipinalabas ng kanilang batasan na tinatawag na Circus of Miliminas. Ang eleksyon ay tuwing ikalawang taon. May pintura itong itim. Dahil sa ang nag-aari ng lisensyadong baril ay hinuhuli at pinapatawan ng salanag Illegal Possession of Genuine Firearm. ang ahensya na namamahala sa eleksyon. at tinatawag nila itong Shady Transactions. Hindi lang iyan. Ang pinakamalaking tindahan ay tinatawag na Super Black Market. mga mayaman na nang-aapi sa mga mahihirap. Napakadali ng pagpapalit-palit ng kapangyarihan sa Miliminas. tulad ng mga genuine na resolutions. pagkaawa sa mahihirap at hindi pagbibigay ng anumang hingin sa kanila ng mga buwaya ng bansa. Ang mga pulitiko at ang kanilang mga kampon ay hindi natatakot na mapatay at pumatay sa panahon ng kampanya at eleksyon dahilan sa kanilang paniniwalang ito ang magdadala sa kanilang kaluluwa sa impyerno kung saan mabubuhay sila nang maligaya kasama si Santasa. ang “mudslinging” ay pasaring lamang sa mga talumpati samantalang sa kanila ay talagang ginagawa. Genuine na mga batas. magmura. Ang lahat ng bilanggo ay tinatawag na VIP (Very Important Prisoner). ay kagagalitan pa at inaalis sa trabaho. at iba pa. mambato ng putik sa kalaban. Dahil ditto. Ang mga baril ng Alagad ng Katiwalian ay paltik. ibinibilanggo ang mga walang sala upang ihiwalay sa maraming mga nakalalayang masasamang tao. isang taong may sungay at buntot katulad ng tinatawag natin ngayong Satanas. Ang iba naman ay binubuo sa ilalim ng mesa ng mga opisyal ng pamahalaan. Subalit nababawi rin ito ng imbensyon ng Bantog na Baliw (ito ang tawag sa kanilang henyo) na nakabuo ng isang tablet na kung iinumin ng mag-asawa ay magkaka-anak ang babae na tinatawag na Instant Baby. mga bagay na ninakaw. Ang mga alagad ng bansa ay maliliit lanag ang sweldo pero malaki naman ang kanilang maaaring gastusing representasyon (pondo). genuine nap era. mga alagad ng katiwalian na nang-aabuso sa mga mamamayan. nahihiya dahil pinagtatawanan sila ng kanilang mga kasamahan. mga namomorsyento. Ang mga Buwaya ng Bansa (ito ang tawag sa matataas na opisyal ng pamahalaan) ay sinisipa sa likod para sa bawat gatas o Mik na tatanggaping suhol sa kanilang mga transaksyon. Ang isang batas ay para sa mga mayamam at ang isa ay para sa mahihirap. Ang iniisip nila ay ang naipon na bala ng mga kandidato at mga napatay ng kanilang mga kampon. sa simula pa lang ng kampanya ay magkakaharap na sa entablado ang magkakalaban sa pulitika. dahil kung hindi nya ito gagawin ay pawawalan ng bias ang kanyang kandidatura ng Komisyon ng Kalokohan. Bakit ganoon ang pamamalakad ng hustisya rito? Iyan ang batas. ibang-iba sa atin. mga hues de paupas at mga pislak (piskal) na hindi tumitingin sa kislap ng espada ng katarungan at timabangan ng katotohanan kundi tumitingin sa kalansing ng pilak at timbangan ng malalaks at maykapangyarihan. ang mga mesa ay matataas para hindi mauntog ang ulo ng mga opisyal kapag sumusuot sila sa ilalim nito. genuine na batas at iba pa. hindi pagtataksil sa asawa. at ang nagpapatupad nito ay tinatawag nilang alagad ng katiwalian. ang mga may-ari ng mga bazaar ang hinuhuli ng mga pulis dahil sa kanilang pagtitinda sa sidewalk. Pagkatapos ng bista at bumaba na ang hatol. Ang mga opisyal sa bansa na tumaba habang sila ay nasa serbisyo ay pinapatawan ng sala o akusasyon sa kanilang mga Resolution. ang kanilang paboritong santo. Dito ipinagbibili ang mga bagay na ngayon ay ipinagbabawal tulad ng blusil na sigarilyo. mga walang ginagawa sa bayan kundi aksayahin ang kaban ng bansa na sa halip na gamitin ang kanilang katungkulan sa pagsisilbi sa publiko ay ginagamit pa ito sa pangangamkam ng yaman. ang ginugwardyahan ay ang mga walang kasalanan. At ang balak mapili ng Hues De Paupas kung sinu-sino sa mga mamamayan ang palaaway at eskandaloso at sino ang mababait. Sa panahong ito ay uso rin ang Kickback na kaunti lang ang ikinaiba sa ating tinatawag na kickback sa ngayon. mga kickback artist. Ang bagong Milimino. Parang nakakatawa ano? Pero iyan ang katotohanan. kinukutya pa sila at kung mahuli ng kanilang hepe. at ang may pinakamaraming pera. Ang pinakamalaking kasalanan ay ang hindi pagpatay. Sa kanila. Ang ilan sa mga alagad ng bayan na sa mgayon ay masasabi nating gumagawa ng mabuti ay nagtatago. Katiwalan ang tawag nila sa kanilang mga batas. ay masasabi rin natin na madaling maubos ang mga mamamayan rito kung madali ang patayan sa panahon ng eleksyon. Tatlo ang paborito nilang mga santo – ang Mik (ang pera mismo). At sabihin pa. Ang malaking transaksyon ng pamahalaan ay pinagkakasunduan sa ilalim ng puno. Ang mga genuine na bagay ay ipinagbibili nang patago at tigkakaunti lamang dahil lagging hinuhuli ng mga Alagad ng Katiwalian ang nagbebenta ng mga ito at kinukumpiska pa ang kanilang mga paninda. Kung gayon. Nagbabatuhan ng putik. Ipinagmamalaki pa ng mga mataas ang katungkulan sa pamahalaan ang pagsasamantala sa kabuhayan ng mga mamamayan. At isa pang nakapagtataka. Sa araw ay namimili rin ang tao ng iboboto kahit na ang isinusulat sa balota ay hindi nila pinag-iisipan. Sa atin ngayon. at hindi pag-aangkin sa yaman ng iba. Bakit nga ba? Ang dahilan ay sapagkat ang mga bazaar ang umuukupa ng mga Sidewalk at ang nagtitinda naman ng sigarilyo at kung anu-ano pa ang siyang umuukupa sa mga malls o kwarto-kwarto na kung sa atin ngayon ay mga bazaar. At sino ang kanilang pinatutungkulan? Ang ismagler. apyan. Patuloy rin ang pag-iral ng mga baying kontento sa klase ng pamamalakad ditto na sa ngayong panahon ay masasabing kabaligtaran ng mga pangyayari. Kung tungkol sa sistema ng pagpili ng opisyal. ang Buwaya.

Gumigising ito sa akin para hangarin ang pagsasarili at kalayaan – isang paghahangad na makatayong mag-isa. Mabanglo Ibig na ibig kong makakilala ng “babaeng moderno”. bukod pa sa mga mahirap. Ang puso ko’y sinusugatan ng mga kondisyong nakapaligid sa akin at sa iba. at nagdulot naman ito sa mga anak nila ng uri ng pagpapalaking nagisnan nila mismo. Ang bunso sa tatlong nakatatandang kapatid kong lalaki’y tatlong taon na ngayong nag-aaral sa Netherlands at naglilingkod din naman doon bilang sundalo ang dalawa pa. Sumiklab ang isang rebolusyon na lumaganap sa kapuluan ng Miliminas. marikit at bagong-silang na Europe ay nagtutulak sa aking maghangad ng pagbabago sa kasalukuyang kalagayan. subalit nakatali ako sa lumang tradisyong hindi maaaring suwayin. nguni’t lubhang malayo pa ang panahong iyon. tinutulak pa nga. wala akong ibang gagawin kundi ang ipagkaloob ang sarili sa mga nagtatrabaho’t nagsisikap na bagong kababaihan ng Europe. Alam mo ba kung paano mahalin ang bago at batang panahong ito nang buong puso’t kaluluwa kahit nakatali sa lahat ng batas. At ang pagbabawal sa kalayaan ng mga ito. may tiwala sa sarili. ng aking mga putting kapatid na babae na tumatanaw sa malayong Kanluran. Upang itong hapdi’y lalong managana. at nang lumaon ay pagpatay sa ilan sa kanila ang nagging dahilan ng pagkagalit ng mga mayaman at ng mga may katungkulan. buong lungkot na pinagaalab ang mithiin kong magising ang aking bayan. Alam kong para sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito. ang sinasabi mo Mga mayayaman lalong umuunlad Tao’y pantay-pantay sa balat ng mundo? May kapangyarihan. puno ng tuwa at sigasig. Realubit ng Panambitan Ni Myrna Prado Bakit kaya ditto sa mundong ibabaw Kung may mga taong sadyang nadarapa Marami sa tao’y sa salapi silaw? Sa halip tulungan. pinagsisikapan hindi lamang ang sariling kapakanan at kaligayahan kundi maging ang kabutihan ng buong sangkatauhan. kaya lamang ay may mga buklod na matibay pa sa alinmang lumang tradisyon na pumipigil sa akin. sumibol hanggang sa lumakas at sumigla. Bilang parusa sa kanila ng kanilang diyos na si Santasa. iyong babaeng Malaya. Patuloy na lumapit ang mga tinig na galling sa malalayong lupain. masigla’t maagap na hinaharap ang buhay. Karamihan sa mga pinsan ko’t nakatatandang kapatid na lalaki ay nag-aral sa Hoogere-Burger School. lalo’t kailangang lumabas ng bahay araw-araw para pumasok sa eskwela. Buong kasabikan kong sinalubong ang pagdating ng bagong panahon. KAY ESTELLA ZEEHANDELAAR Sanaysay Salin ni Ruth Elynia S. mga taong nararapat kong pasalamatan sa lahat ng bagay. Ipinagbabawal ng aming kaugalian na lumabas man lamang ng bahay ang mga babae. maaaring lumuwag ang tali at kami’y pakawalan. Panganay ako sa tatlong babaing anak ng Regent ng Japara. Labag sa aming kaugaliang pag-aralin ang mga babae. ang pinakamataas na institusyon ng karunungang matatagpuan ditto sa India. May karapatan ba akong was akin ang puso ng mga taong walang naibigay sa akin kundi pagmamahal at kabutihan. kaugalian at kumbensyon ng sariling bayan? Tuwirang sumasalungat sa kaunlarang hinahangad ko para sa aking mga kababayan ang lahat ng mga institusyon naming. Wala akong iniisip gabi’t araw kundi ang makagawa ng paraan upang malabanan ang lumang tradisyon namin. umaabot sa akin. Hindi PANAMBITAN (Tula / Bicol) Salin ni Ma. Ngayo’y kailangang sabihin ko ang ilang bagay ukol sa sarili upang magkakilala tayo. nagkaroon ng malakas na paglindol hanggang sa pumutok ang isang malaking bulkan sa kailaliman ng dagat sa gitna ng kapuluan na siyang nagging dahilan ng pgalalaho ng Miliminas sa sanlibutan. Ipinagbawal ng pamahalaan ang pagdaraos ng pulong ng grupong ito ng mga kabataan na tinawag nilang Dungis ng Lipunan. kundi sa piling 5 . dumating ang isang malaking pagbaha. Ang lolo kong si Pangeran Ario Tjondronegoro ng Denmark ay kilalang lider ng kilusang progresibo noong kapanahunan niya.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon pag-uugnayan ng mga namamahala at pinamamahalaan. at halos lahat ng iyon (na ang ilan ay patay na ngayon) ay umiibig o umibig sa kaunlarang minana sa kanilang ama. totoong ang puso’t isip ko’y hindi ako nabibilang sa daigdig ng mga Indian. nakapagmamalalaki’t makaaakit ng aking loob! Iyong masaya. mga taong nag-alaga sa akin nang buong pagsuyo? Ngunit hindi lamang tinig nito ang umaabot sa akin. nag-ugat. Lahat ng mga anak niya’y may edukasyong European. Ako’y may anim na kapatid na lalaki at babae. maaaring dumating iyon. ang malayo. at sa kasiyahan ng ilang nagmamahal sa akin at sa kalungkutan ng iba. Kung pahihintulutan lamang ng mga batas ng aking bayan. ngunit baka pagkatapos pa ng tatlo o apat na henerasyon. may isang naiibang kabuluhan ito. dala nito ang binhing sumupling sa aking puso. Balang araw. ito ang pagmamahal na iniuukol ko sa mga pinagkakautangan ko ng buhay. Noong simula ay tinatawanan lamang sila ng mga pinuno. Ngunit nang lumaon ay dumami na ang dumadalo sa kanilang pulong. Poon ko. Alam ko. kaming mga babae’y bahagya ng magkaroon ng pagkakatong mag-aral dahil na rin sa kahigpitan n gaming mga lumang tradisyon at kumbensiyon. Kahit noong musmos pa ako’y may pang-akit na sa aking pandinig ang salitang “emansipasyon”. panambitang ito. hindi sumusulyap Kaming mga api ngayo’y naririto Mga utang-na-loob mula sa mahirap Dinggin mo. Ang simpatya ng mga mahihirap ay nakuha ng mga kabataan. Siya rin ang kauna-unahang regent ng gitnang Java na nagbukas ng pinto para sa mga panauhin mula sa ibayong-dagat – ang sibilisasyong Kanluran.. Lilia F. Kaya kung isa kang kapus-kapalaran Buong lakas silang dinudusta-dusta Wala kang pag-asang makyat sa lipunan. isang kahulugang hindi maabot ng aking pang-unawa. Samantala. Mga mahihirap lalong nasasadlak Nasaan Diyos ko.

mas malayo. Hindi ko maisip na ang simple at nakababagot na lalaking iyon ay sumusulat ng mga tula ng pag-ibig. ang lalaking ipinagkasundo sa akin ng hindi ko namamalayan. Nang sumunod na taon. Anong dakilang tagumpay iyon! Ang maipakita ng mga kabataang babaeng tulad naming ang sarili sa labas. dapat. Malinaw ito sag a pag-aalinlangan ko na patuloy siyang mahalin kung sakaling ang aking hangarin ay natupad. Pinarurusahan ng kawalang-kasiyahan. Pero ngayong tumitingin ako Sa aking puso. Sa wakes. ang pinakamalaking ipinagsisisi ko ay iyong hindi ko siya nakilala ng lubos. subalit wala silang nagawa. Kung mapahihintulutan ang eksaheradong pahayag . totoong sandali rin akong nag-apoy sa panibugho. ang pag-ibig ko sa kanya ay higit pa sa sentimental na bersyon Ng motibong nagtulak kay Adan sa piling ni Eva. Hindi iyon ang dahilan ng paghahangad kong magkaroon ng kalayaan. at isang ngiti ang gumuguhit sa aking mga labi sa kabila ng damdamin ko. 6 . o iyon ang aking palagay. na mabuti ang isipin ko para sa kanya. Nasindak ang “mundo”. kung ang lahat ng kaluwaga’y para sa kanya lang? SI KESA AT SI MORITO Salin ni Lualhati Bautista Mula sa “Rashomon” atbp. mag-aral at hindi para pagasawahin anang sapilitan. at para naman sa amin. Kaya para sa king karibal sa pag-ibig. Bagamat nananatili siya sa isip ko sa sumunod na tatlong taon pagkaraang maputol an gaming ugnayan. Nagsaya an gaming mga kaibigang European. Sa kasunod ng pakikipag-ugnayan ko sa kanya. dapat. pinaghirapan pa niyang matutong sumulat ng tula. at ang tanging lugar ng pagtuturong maipagmamalaki ng siyudad naming na bukas sa mga babae ay ang libreng grammar school ng mga European. ang mundong hindi ko na makikita marahil liban kung kasama ko na ang mapapangasawang estranghero. At mabilis pang sumunod ang mga pangyayaring nagpabalik sa aming mga babae ng mga nawala naming kalayaan. At paano nga ba hindi magkakaganoon. Nabuksan ang mga pintong mahigpit na nakasara. Apat na mahahabang taon ang tinagal ko sa pagitan ng makakapal na pader. kusa ang iba. kung tila ginawa lamang para sa mga lalaki ang mga batas.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon kami pinapayagang pumunta saanman. ang nakaraan at kasalukuyan. isang di kilalang lalaking pinili ng mga magulang ko. “opisyal” na inihandog sa amin ng mga magulang naming ang aming kalayaan. Karaniwang hinihintay ko nang may pagkainip ang pagsikat ng buwan. UNANG BAHAGI: Monologo ni Morito Sa pagkakatingin sa buwan habang nag-iisip. hindi nag-iwan ng anumang bakas sa aking puso at isipan. Ngunit dapat tayong mag-asawa. Wala akong hangaring makipamista o maglibang. Pero ngayong gabi. Minahal ko siya bago siya ikinasal kay Wataru. Hindi nahikayat ang mga magulang ko. Ang tanging kaligayahang naiwan sa aki’y ang pagbabasa ng mga librong Dutch at ang pakikipagsulatan sa mga kaibigang Dutch na hindi naman ipinagbawal. at hindi ko nasilayan minsan man ang mundong nasa labas.. kung paano niya pinagsikapan at pinagsakitang makuha ang puso ni Kesa. Manapa. Posible rin ang kanyang masimbuyong pag-ibig ang nagtulak sa kanyang sambahin ang minamahal kong si Kesa ay nakapagdudulot sa akin ng kasiyahan. Lagi. Salamat sa Diyos! Malalabasan ko ang aking kulungan ng Malaya at hindi nakatali sa isang kung sinong bridegroom. Hindi ko alam kung paano ko pinalipas ang mga oras. Isipin na lang kapag ang mga kamay na ito’y namula sa dugo! Anong kasumpa-sumpang nilalang ang magiging tingin ko sa aking sarili kapag nagkaganoon! Ang puso ko’y di mababagbag sa sakit kung papatay ako ng isang kaaway na kinasusuklaman ko. Nang matuklasan kong asawa siya ni Kesa. si Komorogawa. naaantig ako sa pagkamasuyo ng isang lalaki na ginagawa ang lahat makuha lamang ang isang babae. Pero ngayon. na kung inalis pa sa akin ay lalo nang nagging kaawa-awa ang kalagayan ko. Pang kwento Ni Ryunusuke Akutagawa S. ito ang pinakamalaking kahihiyang maipagkakaloob ng isang katutubong babae sa kanyang pamilya. nakulong ako ng tuluyan. Hindi ito ngiti ng pag-uyam . nakikita ko na marami akong motibo. na ang buong hangarin niya na mapangasawa ito. Ano ang gusto ko sa kanya? Siya ang klase ng babaeng kinadaramahan ko ng hangaring makalaman. Nang sabihin sa akin ng tiya ko. isang musmos pa na nagmamahal sa buhay. ako ay itinali sa bahay – kinailangang “ikahon” ako. Ibig kong Malaya upang makatayo ng mag-isa. At ang pag-aasawa para sa amin – mababaw pa ngang ekspresyon ang sabihing – miserable. Lalo sigurong nawalan ng kabuluhan ang buhay ko’t kaluluwa. liban lamang kung sa paaralan. Ang hindi pag-aasawa ang pinakamalaking kasalanang magagawa ng isang babaeng Muslim. nakadama ako ng simpatya sa kanya. ang panibugho ko’y napawi na. nagging usap-usapan ang “krimeng” iyon na dito’y wala pang nakakagawa. Ikinulong ako at pinagbawalang makipag-ugnayan sa mundong nasa labas ng bahay. Ngunit hindi pa ako nasisiyahan. nakita kong muli ang mundo sa labas nang ako’y maglabing-anim na taon. na imposibleng mangyari noon. ibig kong makarating sa malayo. nalaman kong tinangka ng mga kaibigan kong European na mabago ang pasyang ito ng mga magulang ko para sa akin. Noong banding huli. ang iba nama’y pilit at bahagya lamang ngunit bumukas pa rin at pinapasok ang mga di-inanyayahang panauhin. Ito – ito lamang ang nag-iisang liwanag na nagpakulay sa hungkag at kainip-inip na panahong iyon. Kahit noong mga panahong ako’y wala pang bahid-dungis. Subalit dumating ang kaibigan ko’t tagapagligtas – ang Diwa ng Panahon. mula’t sapul pa’y kilala ko na ang kanyang magandang mukha. wala akong pagkamuhi o masamang hangarin. umalingawngaw sa lahat ng dako ang yabag niya. walang reynang yayaman pa sa amin. Pero mahal ko ba talaga si Kesa? An gaming pagiibigan ay maaaring paghiwalayin sa dalawang baiting. pero ngayong gabi ay kailangan kong patayin ang isang lalaking hindi ko kinasusuklaman. Kinikilabutan akong isipin na ang gabing ito ang magwawasak sa aking kasalukuyang sarili at gagawin akong isang karumal-dumal na mamamatay-tao. Sa kaunaunahang pagkakataon sa aming buhay. pinayagan kaming umalis sa bayan naming at pumunta sa siyudad na pinagdarausan ng pagdiriwang para sa okasyong iyon. Nayanig sa paglapit niya ang palalo’t matatag na balangkas ng mga lumang tradisyon. hindi ko tiyakang masasabi na mahal ko siya. kung pabor para sa mga lalaki at hindi para sa mga babae ang batas at kumbensyon. Wataru Saemonno-jo. Nang tumuntong ako ng ikalabindalawang taong gulang. Kahit kamakailan ko lang nalaman ang kanyang pangalan. naglalakad si Morito sa ibabaw ng mga lagas na dahon sa makalabas ng bakod ng kanyang bahay: Sumikat na ngayon ang buwan. Naunawaan ko. ang maliwanag na sikat ng buwan ay yanig na sumisindak sa akin. sa oras ng pagtatalaga sa poder ng bata pang prinsesa (bilang Reyna Wilhemina ng Netherlands). Matagl ko na siyang kilala.

At nagmukha siyang mas walang dangal kaysa akin. Ang tanging hindi nagbago sa kanya ay ang kanyang malilinaw. Pero hindi ang hangaring makapanlupig ang tanging ngumangatngat sa akin ng mga sandaling iyon. na iyon ay kasinungalingan. Kung iyan ay hindi sapat para ipaliwanag ang aking motibo sa pagmumungkahing patayin si Wataru. dapat mo ngang patayin si Wataru. nagkaroon ako ng relasyon kay Kesa. kundi inangkin ko pa ang kanyang katawan na gaya ng pinapangarap ko. Lagpas ito. “Kapag hindi ko pinatay ang kanyang asawa. Ngayo’y itinatanong kong muli sa aking sarili. at makuha ang kanyang pagsang-ayon mula sa kanyang pagpapatumpik-tumpik. Nahulog ako sa malungkot na kalagayang pagkikipagtipan para paslangin ang kanyang asawa dahil sa takot ko na paghigantihan niya ako kapag nabigo akong tuparin ang bahagi ko sa usapan. hindi ba may nasilip akong ngiti sa kanyang labi at biloy na gumuhit sa kanyang maputlang pisngi? Ay. Taksil na babae – iyon ang nagging tingin ko sa kanya. natuklasan ko na hindi siya ang imahen ng malabantayog na kagandahang binuo ko sa isip sa nakaraang tatlong taon. sa duwag na “ako”. Nagpupumilit at paulit-ulit na ibinulong ko ang ganoo’t ganoon ding bagay sa tainga niya. “Mahal ko ba siyang talaga?” Nang Makita ko uli siya tatlong taon pagkaraan. Pinamumulahan akong banggitin ito. napansin ko na malaking bahagi ng aking panghihinayang ay naglaho na. Ano’t anuman. Wala sa loob na ihininga ko sa tainga niya ang nakaraang hangarin ko na hamunin ng labanan si Wataru at pagwagian ang kanyang pag-ibig. pagkasuklam. Marahil ay walang lalaking umarkila ng babae sa isang bahayputahan na magiging mas hamak pa sa akin ng mga sandaling iyon. O manapa. Sa huli’y nagtagumpay ako. Hindi iyon basta panghihinayang na hindi ko nakilala ang kanyang katawan. Wala nang mas aangkop pa sa mga layuning ito kundi patayin ang asawang ipinangangalandakan niyang mahal niya. Kasabay nito. Sa gayo’y mapangangalagaan ko siyang mang-aapid. Nang maupo ako sa tabi niya sa nabababanigang silid ng bahay ni Koromogawa. Sa pagkakataong iyon. Malamang na ang aking hangarin ay pinahina ng pangyayaring hindi na ako malinis. patindi ng patindi ang dating hangarin kong ihantad ang kanyang kasinungalingan? Kung sasabihin ninyo sa akin. Bilang pagbalik sa unang tanong na binitiwan ko. na ang sariling kayabangan ko ang nagtulak sa akin para maghinalang kasinungalingan ang kanyang pahayag. Hindi lang ako nagtagumpay na Makita siya. sa puso ko’y nagkaroon ng bagong pagkamuhi sa kanya. Pero ang pinakapangunahing dahilan ay hindi na siya ang inaasahan kong maging siya. ay pinaglahuan na ng malaking bahagi ng dating kasariwaan at malinis na panghalina.” Hindi lamang ako nasorpresa sa biglang pagsang-ayon niya. Sa huli’y nag-angat siya ng mukha at sinabi. para patayin ang isang 7 . at tiyak na taiyak na bumulong ako nang nagtatagis ang mga ngipin. Isa pa. Kaya tulad sa isang lalaking binabangungot. hindi ko maitatatwa ang inyong bintang . Ang kanyang nakasabog na buhok at nagpapawis na katawan. Ano’y anuman. Ngayon. Ang tanging naiisip ko bilang paliwanag ditto ay ginusto kong tagpian ang relasyon sa kasalukuyan. Nang Makita ko siya sa bagong paninging ito. “Oo. hindi ko masasabi kung ano ang nag-udyok sa akin para gawin ang padalus-dalos na bagay na iyon. “Patayin natin si Wataru”. ang panghihinayang na di ko siya nakilala ng pisikal ay hindi ang tanging nangingibabaw sa akin. nakapanaig ako sa kanya na maisakatuparan naming dalawa ang pagpatay na hindi ko ginusto. at habang tumitindi ang paghamak at pagkasuklam ko sa kanya. Ito ang gawa ng isang hindi nakakaalam kung gaano kahamak ang kanyang kalaguyo. papatayin niya ako sa kahit anong paraan. Pagkatapos kong bitiwan ang aking pangako. Nang magkakaupo kaming magkaharap. “Patayin natin si Wataru!”. Sa ilalim ng mga mata niya’y nakahugis ang nangingitim na guhit. na para bang nakita niya ang laman ng aking puso. inalisan ko siya ng dangal. alam kong mangyayari. gayunman. at ang aking kunsiyensya’y makapagkakanlong sa makatwirang pagngingitngit. Baliw na nga ako para gawin ang napakagarapal na mungkahing iyon. Ano ito? Ano ang malaking kapangyarihang iyon na nagbubunsod sa akin. Kung tatalikuran ko ang nakatakdang pakikipagtipan na magaganap ngayong gabi… Hindi. idadagdag ko ang krimen na buktot na pagpaslang sa pinakamaitim na pusong maaaring maisip. batay sa ganyang iba’t ibang motibo. Nagbago na ang kanyang anyo. Sa pagkakaupong magkaharap. Magtawa kayo kung ibig ninyo. na gumigimbal sa akin. bilog. Iyon ay hamak na kalibugan mismo na hindi nangangailangan na ang kabilang panig ay maging ang babaeng iyon. naisip ko. At ngayong gabi’y papatayin ko ang isang lalaking hindi ko kinamumuhian. Hindi kamalian na sabihin na simula ng araw na iyon. Kung gayo’y paano ko nagawang makipagtalik sa isang babaeng napakanipis ng pagkakabigkis ko? Una’y itinulak ako ng kakatwang kagustuhan na mapangibabawan ang dating hangarin ng puso ko. kundi nakakita ako ng mahiwagang kinang sa kanyang mga mata na hindi ko napansin noon. sapilitang ibinangon ko siya sa king mga bisig – ang babaeng ito na umiiyak na ibinagsak ang kanyang sarili. Kaya kong batahin. hindi ko na kailang itanong pa ngayon sa aking sarili kung mahal ko siya. sa pagkakatingin ko sa kanyang walang luha pero umiiyak na mga mata. Ang kanyang mukha na makapal na nakukulapulan ng matingkad na pulbos. para sa kapakanan ng babaeng hindi ko iniibig. natatakot ako sa kanyang paghihiganti. hadil sa kasumpa-sumpang pangakong ito. Gumuhit sa nag-iinit na utak ko ang iglap na pagkabigo at panghihilakbot – at oo. bulong ko. Kung maaari lang ay babawiin ko ang pangako ko noon din. sa kabila ng aking damdamin. Ano’t anuman. Pero hindi ko nagawa. maiitim na mga mata. binigyan niya ako ng isang ekseheradon g kwento ng kanyang pag-ibig sa kanyang asawa. Kailangan kong patayin ang kanyang asawa kung hindi’y papatayin niya ako”. Wala siyang iniwan kundi hungkag na alingawngaw sa aking tainga. Pero may iba pang nag-uudyok sa akin na gawin iyon. “Mayroon siyang hambog na ideya tungkol sa kanyang asawa”.pinangingibabawan ako ng pagnanasa. sa pagdiriwang kaugnay sa pagkakayari ng Tulay ng Watanabe. sa aking karuwagan. pinaniniwalaan ko noon at hanggang ngayon. lalo kong kinaiinipan na mawasak ko ang kanyang dangal. Inaamin ko agad kong nakitang imposible iyon sa saglit na bigla siyang tumitig sa akin. ipinagbabawal iyon ng aking pangako. bulong ko sa tainga ni Kesa. May hinala rin ako na maaaring ito’y tulak ng kanyang kagustuhang wag nang pagningasin pa ang aking pagnanasa.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon nahulog ako sa kasalukuyang relasyon. ginawa ko ang lahat ng paraan para Makita siya ng patago. nagimbal ako at sa kabila ng aking damdamin ay di ko napigilang iiwas ang aking mga mata. ang takot na ito’y mahigpit at matatag na dumaklot sa akin. desperadong naisip ko. Kapag naaalala ko ngayon. minamahal kong mambabasa. Malayo siya sa idolong pinakaaasam ko sa aking puso. Nang matapos ang lahat. maliban sa isang kapangyarihang banyaga sa mga mortal (marahil ay demonyo o diyablo) ang nagtataboy sa akin sa makasalanang daan. ang lahat ay indikasyon ng kapangitan ng kanyang isip at katawan. wala nang paliwanag na dapat tangkain. Totoong-totoo ito.

kaysa huli ay isinuko ko ang aking katawan. Kinausap niya ako nang pandidiri sa akin. mamamatay ako para sa kanya? Hindi. Ngatal sa kalungkutan. nakatalikod sa ilawan. sa pagkakabilad ng Nang mga sandaling iyon ay disidido na akong mamatay. lalaki sukdulang patayin niya ang sarili niyang asawa? Noon lamang pumasok sa isip ko ang aking Darating ba siya o hindi. nang magtaas ako ng hanggang kabila ng aking libingan ang pagsisisi. na akala mo’y walang Pinatutunayan ito ng isang sulyap sa kanyang mukha na problema. Dahil ng isang makamundong lalaki na nasusuklam at matalas ang pakiramdam niya. Paano ako ng aking asawa. walang ilaw na makapagbibigay-liwanag. walang ulo. mamatay. Natandaan ko lang ang kanyang mahabang tinig na bumubulong. Imposibleng asawa. Kaya mukhang akin ang aking kapangitan? Sinikap ko bang mailibing imposible na pagkatapos niyang mangako ng ganoon ay ang lahat sa hibang na sandaling iyon na sumubsob ako aatrasan niya iyon. ay hindi na nagsalita pa. tulad ng isang puta. sa ilalim ng isang lampara. dangal at tatapak-tapakan na lang. Dimatinding pagdadalamhati. kung aasahan ko lang ko kasama ang aking tagapag-alaga. Umaasa ako sa buktot na takot na nga ba sa pagmamahal ko sa aking asawa kaya pinupukaw ng pagkamakasarili sa kanya. Pero paano pa maaaliw ang isang babae sa pumawi ng mahiwagang kislap na tulad sa mapulang sandaling matuklasan niya ang kapangitan ng kanyang liwanag ng buwan. Tiyak na ang bukas ay maghuhunos Lalo na noong ilayo ko ang aking sarili sa kanyang mga ng kanyang malamig na liwanag sa aking katawang bisig. Nagsisindi ito ng apoy ng makamundong paghahangad. at tumingala sa kanyang mukha para matagpuan Sigurado akong darating siya. Kapag nagkagayon dadalhin ko huminto na ako sa pag-iyak. Kapag nakita iyon ng aking asawa. Hindi ko masasabi. Iyon tulad ng ang sarili ko. sa loob lamang ng isang iglap. Dahil pagkamakasarili. kahihiyan ko. Ang isipan ng tao ay nasa dilim. Malamang na nang sandaling maalala nalubog sa kahihiyan at kasamaan. Pero gayunpaman. Matapat kong sinasabing “noon lamang”. Pero nang na parang pipi. ibig kong sarili ko. Natatakot siya sa akin. Tunog ba iyon ng hangin? Kapag sa kanyang dibdib? O itinutulak din ako ng kahiya-hiyang naiisip ko na ang mga dinaramdam ko mula noong araw paghahangad lang na gaya rin niya? Maisip ko lang iyon na iyon ay matatapos na sa wakes ngayong gabi. IKALAWANG BAHAGI: Monologo ni Kesa kung ang sinag ng buwan ay matatawag na maliwanag. sa lang kahit sa pinakakahiya-hiyang paraan. iyon ang aking pananalig. mukha. at higit sa lahat. hindi lang ako nagpakulimlim sa isipan ko nang mga sandaling iyon. Pagkarinig sa mga salitang ito. naglahong lahat ang aking kaligayahan. napakahamak ko nang nilalang! Hanggang pagbayaran ang pagkakasala kong pakikipagtalik sa iba. Gabi. maaari ring dahil mahal ko siya. Sa ilalim ng taon na nakaraan”. Mawawalan ako ng ko ang kanyang mukha. sa bisig na lalaking hindi ko iniibig – sa mga bisig ipinangako na papatayin naming ang aking asawa. buong nakatuon sa aking sarili at sa aking kahihiyan. nagdadalamhati sapagkat nawalan ako ng dangal. gaano kainam pang mamatay na tahimik na bumalot sa akin. Mula noong nakaraang ang kapangitan kong nasasalamin doon. Kahihiyan! Kahihiyan! makakahinga ako. Pero nangyari. kakatwang nakadama ako ng sigla. at dumampi sa aking tainga ang kanyang bigote habang ako’y humihikbi. Ipinagunita nito Kinasusuklaman ako’t pinandidirihan. Pero posibleng… Hindi. hinsi ko siya iniisip. Ay. gumuhit sa isip ko ang plano. Oo. naka-tayo si hindi ba ako? – hindi ba ang isang babae’y isang nilalang Kesa. walang karapatang mabuhay kundi wala ring karapatang Naglahong lahat ng pangarap at pangitain sa aking puso. “Patayin natin si Wataru”. hindi ako makasisiguro sa kanya. upang humayo at lumitaw.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon inosenteng lalaki? Hindi ko masasabi. walang katapusang luha sa aking mga mata sa kabila ng Pero wala akong lakas na gantihan ang kanyang pagpagsisikap ko na huwag umiyak. noong tatlong taon na ang nakakaraan ay may tiwala Dahil walang tapang na magpakamatay. nayanig. Mas matapat kung sasabihin nating impresyon sa mga tao. para parusahan ang aking kalaguyo sa pananakit kamusmusan sa mga bisig ng aking tagapa-alaga. marahil ay natunugan nandidiri sa akin. siya’y. kung niya sa aking puso at para sa aking hinanakit sa ihahambing sa malamultong pagkalunos na pagdungis niya sa aking katawan. Si Morito na patuloy sa paglalakad. Kinasusuklaman ko siya. dama ko’y araw. Ano ang aking nagawa mula noon? Ang meron lang ako ay ang malabong ala-ala niyon na para bang isa iyong bagay sa malayong nakalipas. At ang 8 . Ang pagkainis at kalungkutan ay naghatid ng hindi…. Talaga. Umaasa ako sa kanyang ispiritung nagtatago sa ilalim ng aking kaligayahan. Nakangiti nang pilit. kaya maaaring nagbago ang isip niya. Lumulubog na ang buwan. Mamamatay ako. ang isip ko’y buungkahit isang yabag. at nagpalamig sa aking puso sa pagkatao? Nagimbal ako. Ang kalungkutan ng isang maunos na madaling-araw ay Pero ngayon. hindi. sa aking buktot na hangaring makapag-iwan ng magandang kagandahan. Pinandidirihan ko siya. sa kanyang buhong na pagnanasa? masuyo at mapagmahal. higit sa lahat ay nahihirapan ako’t nagdurusa dahil ako’y pinandidirihan tulad ng isang asong ketongin na kinasusuklaman at pinarurusahan. nag-iisip nang malalim at na nakadarama ng kaligayahan sa pag-ibig ng isang kagat-kagat ang manggas ng kanyang kimono. sa kanyang nasasalamin sa kanyang isip. Mamamatay dala ng paglalaho ng buwan na nakita ko sa aking ako. hindi maaari. gayunpama’y sa akin ang kadiliman ng paglalaho ng buwan na nakita natatakoy siya sa akin. Hindi lamang ako ibig. ay iglap na nagpalaya sa lahat ng masamang maasa ako sa kanya. Gayunma’y kakailanganin kong manahimik at ikinagagalak ko ang aking desisyon. ay nilulukob na ako ng kahihiyan. Kinatatakutan ko siya. Isang lalaki lang ang maaari kong mahalin. isang sulyap sa kanyang ba ako nagpaplanong ipaghiganti ang aking sarili laban mga mata at nakita ko ang aking kapangitan na sa pagkamuhi sa akin ng aking kalaguyo. paulit-ulit kong patay. sumigla ako’t lumiwanag na tulad ng sinag ng buwan. Mahal ako ng aking asawa. hindi ba ako inaliw ng mga salitang ito? Ay. Kapag hindi siya dumating… Araw-araw akong Pakaraa’y nakita ko ang larawan ng nakangiting mukha mabubuhay sa kahihiyan. hiyang-hiya ako. na para na ring mabuhay. pero walang marinig Hanggang sa mga oras nay ion. nagdalamhati. nasa akin ang ako sa aking sarili. Bakit hindi. Noong araw na iyong Makita siya sa pagkukunwaring mamamatay ako sa aking asawa. Ang kabuktutan kong ito ay “hanggang noong araw na iyon” kaysa noong “tatlong maaari na rin sigurong palampasin. hindi silid ng bahay ng aking tiya. Ang pag-awit ng isang balada ay pumailanlang sa gabi. ewan ko. Hindi ko nab a makakaya ang aking niya sa mga salita ko kung ano ang mangyayari kapag kalungkutan mula nang buong linaw na maipamukha sa hindi niya tinupad ang kanyang pangako. hindi para hamak na mabuti pa ang nakasisindak na pagkabalisang sa aking asawa kundi para sa aking sarili. kundi lang sa Pero ngayong hindi ko na nagawang umasa sa resonableng pangangatuwirang ito.

” Hindi nanginig si Nai Phan. magagamot ng doctor ang katawan. Ang mga taong naninirahan sa desperado. kuntentong kausap mo. Hindi Ang sagot na ito’y may pinupukaw sa puso ng mga nakakarinig na mas mayaman kaysa klay Nai Phan. dalang pera. Kahit ang gaserang ito’y napakaliwanag para sa akin. Ngayo’y uuwi na ang kanyang asawa. maraming araw na siyang hindi tumikim ng pagkain. kabiguan?” sabi ni Nai Phan. Eto… lahat ng pera na mayroon ako ay nandito. Pagkatapos magpalabas. na barilin ko ang aking sarili imbis na barilin ka. Maniwala ka sa akin. makikinig si Nai Phan nang taimtim ang atensyon. Baka nakasalalay ditto ay buhay at Si Nai Phan ay isa sa mga sikat sa kapitbahayan. diyan kabataang lalaki. Iyon ang tumula ng berso mula sa kwento nina Khun Chang at ginagawa ko gabi-gabi.” “Huwag kang magsalita na parang baliw”. Sinong ng saboy ng bituin.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon lalaking iyon ay darating para patayin ako. hindi na rin masyadong nakapagtataka. naglabas ng baril ang pagpapatuloy ng kabataang lalaki. ay makakatanaw kay Nai Phan na nakahilig sa mong magsalita kailanman. Malaya sa paghahangad ilang ulit bago nagpatuloy. Mukhang ang patayan ang uso sa mga panahong ito. kahit nagkukumagkag pang makapagpundar ng mas malaki isang ministro. pero sasabihin nito sa nak: “Magdala ka rito ng kape mula sa tindahan ni Nai Phan. Mga siyam magiging tanyag pa rin siya.” ni Nai Phan. nagbabarilan ang mga tao arawaraw. pero itinabi ko na ang aking baril. nahihirapan na at sa amoy ng panganib. maganda ang negosyo. pagkakamali’t mga mabilis na pumasok ang isang kabataang lalaki. Hindi ko kukunin ang pera kanyang maliit na silyang de-tiklop. pwede gating mga kamay ay nagsisikip sa mga sandata”. Kunin mo na at umuwi ka na agad. “Ito na lahat iyon. “Anong maipaglilingkod ko sa inyo. Dalhin mo sa kanya ang perang ito.” marahas na sabi ng kabataang lalaki. Itinaas niya ang mga kamay sa pagpupugay kay Nai Phan. Pag pinatay kita. Pag hindi ko nakuha ang salapi. ptitikimin kita ng mga bala. siguro’y tangi ang sarili sa larangan ng pulitika o panitikan. Ay! – itabi mo ang iyong baril – namang ipinagkaloob ni Nai Phan. na malugod sarili. baka nga maraming taong naghihintay doon. Sapat na na makadama ka ng kapayapaan sa iyong ng isang libreng baso ng tsang may yelo. Hindi ko sasabihin sa mga pulis. hindi rin dahil ginawa niyang bukodnakaaalam? Siguro’y may sakit ang iyong ina. Ano ba ang buhay naghahanda na siyang magsara ng tindahan nang kundi magkahalong eksperimento. higit pa… kunin mo na. pero hindi dahil sa Salin ni Lualhati Bautista baril mo. at bumaha sa loob ang maputlang sinag ng buwan. “Dapat tindahan. Iyon ang maunawaan ni Nai Phan. nang hindi naghahanap ng pera. Hirap tayong lahat sa mga araw na ito.” pahintulutan ang kanyang mga parukyano sa walang Inilagay niya ang salapi sa mesa pero ang limitasyong pangungutang. Bumili ka Sa iskinita ding iyon ay naninirahan ang isang ng ilang mababangong bulaklak para sa iyong ina na lasenggo na hilig nang lumitaw sa kainan at mahilig mailalagay niya sa sagradong imahen sa bahay. Sa halip na sumagot. bagkus ay tulad ko. ibibigay ko sayo dahil mukhang kailangang kailangan mo iyon. Hindi tayo liligaya habang an kayo sa pagtatampisaw sa putik. kahit sinong lalaki. Alam ko na puno ang mga bilangguan. “Mula ngayon. may dalang baril ay hindi nakakikilala ng kapayapaan. “Mas tagapamahala ng tindahan habang inaabot ang pera sa masarap matulog kaysa magpayaman nang mabilis”. pauwi sa kani-kanilang bahay sa kalaliman ng Naupo ang kabataang holdaper. Papadilim na at “Lahat ng tao’y nagkakamali. ay ganyan din ang gagawin kung pang kayamanan. Sino ang gusting matamis ay hindi ipinaghihirap ng pamilya. Ang isang lalaking doughnut para kumpleto. Hindi mo kailangang malaman Khun Paen. at hindi pa ko nakakakita ng kagaya sap era. estudyanteng dalagita: “Mga binibini.” umubo siya nang “Ang saya-saya nilang tingnan. Mahilig siyang mamigay ng matamis sa mga bata binatang holdaper ay tila hindi magkalakas-loob na hipuin iyon. ay gusto ng isang masarap na kape. kung anuman meron ka. tulad ng isang masunuring bata. Hindi ito ubo ko? Natatakot ako na mayroon akong TB. sir?”.” sabi ng “Dapat kang magbukas at magsilbi sa gabi. “Hindi pa kita gabi pagkaraan ng maghapong ginugol sa paghahabol nakita kailanman. Marami siyang maglagay ng gatas. Pag maulan. Hinipan ni Kesa ang ilawan. hihingi ang lasenggo kung ano ang kabanalan o kung saan ito nananahan. Hindi sasabihin niya. tanong “Hindi malakas ang katawan ko. Iyon ang langit. “narinig mo ba ang estranghero at itinapat iyon sa . sabi ng Masayang tatawa si Nai Phan at sasabihin. “Iabot mo ang salapi mo. wag mong ubusin lahat sa gamut. nyong bitbitin ang inyong sapatos hanggang sa king Inilagay ng kabataang lalaki ang baril sa kanyang tindahan at doon nyo isuot”. Mas mabuti pa sila sa amin. alam mo. Hindi dahil isa siyang mananayaw na ang paa’y singgaan kamatayan. iyo na lahat. Pero bulsa. tulad ng ibang lalaki. Lahat sa kayamanan. mas madali kang yayaman. isasara niya ang kanyang kanyang sinangag at kape at pagbubukas-palad. Sasabihin sa kanya ng mga kaibigan niya. Isa kang lalaking pero hindi pa rin kuntento sa yaman nila.” iskinita. pero kahit hindi buhay ang maaaring nakdepende sa pag-uwi mo na may nagging katangi-tangi ang nalalaman niya sa pagluluto.” Pa gang maging magnanakaw kung maiiiwasan naman niya? Than Khun. Dalhin mo. Marahil. binata. ang kanyang talino sa pagsasangkap sa isang Bilisan mo. “ang dalawampung satang na halaga ng ako naniniwalang masama kang tao. maganda ang pangyayari. masarap na luto ng sinangag ang kanyang nagging iniisip kung mag-uuwi ka ng pera o hindi. At maiisip nila sa kanilang sarili: ako sa aking ina gaya ng sinabi mo. pero nadarama niya na hindi AANHIN NINO ‘YAN? 9 . “Masama akong anak. hindi ng mga criminal. Mangyari pang dahilan “Tingnan mo. dahil handa niyang na raan ang cash ditto. isang mataas na opisyal na naninirahan sa Maaari ring nagkaatake ang iyong ama at kailangan mo may iskinita.” ng perang ibinigay sa akin ng aking ina’y inubos ko sa Isang gabi ay nagpunta sa sinehan ang kanyang pag-inom. at pag napatay mo ko.” asawa. Hindi nagtagal at narinig ang mahinang tunog ng isang nabuksang kandado.puso niya. sasabihin ni Nai Phan sa mga ang puso niya’y naghihirap sa takot at pag-aalinlangan. bakit kita lolokohin? Alam kong hirap na ito lagi para magreklamo ang kanyang asawa. ako’y pinahihirapan ng aking mangingibig. at nag-iisa si Nai Phan. na may kasama pang giginhawa agad ang pakiramdam mo. na kilala sa eksaktong ikawalo gabi-gabi. Lagi nyang binibigyan ang mga ito ng malinis na tubig para panghugas ng paa. pero kailangan ng iisipin mong nag-aalaga siya ng baka para doon!” tao ang lunas sa kanyang isip pati sa kaluluwa. Kalmante siyang nakatayo at sabi niya sa tinig na parang nakikipag-usap Vilas Manwat lamang. ito pagbibigay na ginawa sag alit. wala nang espesyal don. “ibibigay ko sa iyo ang pera. pero hirap ka. “Bakit hindi mo kunin?” tanong ni Nai Phan. siyang alagaan. kaya bilisan mo na. Maraming tuntungan sa kawalang-hanggan. “Lahat.

ano ang mga pinaniniwalaan mo? Walang pag-asang umiling ang kabataang lalaki. Ang daigdig na ito ay punumpuno ng mga lalaki na gusting magpakita ng galit. Iniabot niya iyon sa may-ari ng tindahan. Hindi ako nagtitiwala kahit kanino. Pero umayaw na ako.isang maliit na babae. Umindig na siya para umalis at pagkaraan.katulad ng iba. Alam niya kung paano magmahal ng iba. Uuwi na ako ngayon. para bisitahin ang pinakabago niyang pag-aari.lamang ay napakarami nito upang maubos niya nang mag-isa. nakawan. Pero hindi ko ganap na pinananaligan iyon dahil wala pa akong nakitang gan’on. Pa gang tao ay walang panahon para umawit. na lagging bumubulalas na bulok na raw ang sibilisasyon at moralidad. Yumuko si Nai Phan. Saan ka nakatira? Ano ang mga hilig mo? Ibig kong sabihin. Wala kundi barilan.onse. sa isip ko. Ang takot ay sa alaala ng isang lasing na suntok sa bibig na nagpapatulo ng dugo ang nagpapamaga ng ilang araw sa labi.at isang babae. Natatandaan ng mga bata ang isa o dalawang okasyon na sinorpresa sila ng ama ng kaluwagang-palad nito sadyang nag-uwi ito para sa kanila ng dalawang supot na puno ng pansit guisado at masya nilang pinagsaluhan ang pagkain na hirap nilang ubusin. Hindi ko na ito kailangan. kung paano nila mahalin at purihin ang isa’t isa. Pero nasusuklam akong Makita ang sangkatauhan. sa palagay ko’y maaari akong humanap ng Gawain. Ibinigay mo sa akin ang lahat ng hinahangad ko. ang tingin ko’y pananagutan ng lahat ang mga kamalasan ko. idinugtong nito: “Babalik ako para Makita ka uli. Walang kahulugan. kung paano sila tumawa at ngumiti Tumango si Nai Phan nang may pang-unawa. Mukhang walang ano pa man sa mundong ito na karapat-dapat paniwalaan. Yan ang kaaway ng isang malinis na buhay.” “Hindi mo kailangang umalis kaagad. wala siyang iginagalang kundi ang baril. Kung talagang gusto kong magtrabaho. Sa loob ng maraming taon ay iniisip ko: “Sana’y makakita ako ng isang taong hindi pa nagging buktot kasabay ng kabuktutan ng mundo. gano’n na rin ang dapat gawin ng lahat ng tao. otso anyos.at kung gising pa sila pag-uwi sa gabi ang ama.ang katunaya’y ipinapalagay ng mag batangmapalad sila kung gising pa sila kung hindi ito umuuwing lasing at nang gugulpi ng kanilang ina. kundi isang tunay na taong nilalang. Paalam. patayan! Binabago nila ang mga lugar at mga pangalan.na nuwebe anyos.” Maukhang nagging mas masigla na ang estranghero. hindi ko na kamumuhian ulit ang daigdig. Hindi ako dapat mabuhay. may matitira pa rin kahit isang tao na hindi tao dahil ganon ang itsura niya. Minsan. Ayokong makisalamuha sa mga tao. pinarurumi at dinudungisan ng kasalanan ng tao. Kailangang-kailangan niya ng bagong pansala ng kape. hindi nakapagtataka na hindi ko gusto ang aking mga kapwa-tao.” “Kaya mo ba akong paniwalaan? Hindi ako interesado sa kahit ano. Anim lahat ang mga bata. tiyak na papatayin kita.” Hinimas ng kabataang lalaki ang kanyang baba at masusing naningkit ang mga mata kay Nai Phan. Mananatili ako ng isang lingo sa isang trabaho. Bakit pa? Alam na alam ko na kung ano ang laman nila.May dalawang lalaki. pasanin lang ako ng mundo. Salamat. kung paano nila gugulin ang kanilang buhay.kambal.Sa kabila niyo’y umaasa pa rin sila. Pero hindi na maulit ang masayang okasyong iyon. Sawang sawa na ako sa lahat. pagkatapos ay naroong magkagulo sa tira ang mga bata na kangina pa aali-aligid sa mesa.R. inilabas niya ang baril.naninipat ang mga matangtitingnan nila kung may brown na supot na nakabitin sa tale sa mga daliri nito. kung paano mapagwawagian ang paggalang ng ibang tao. mabuti pang nagging kuliglig na lamang o isang mynah”. pero ang buhay nila’y lagging gagambalahin ng katotohanan na ang mga kaaway nila’y maaaring sumalakay sa kanila nang wala silang kahandaan.Kundi sa pakikialam ng ina na magbigyan ng kaniya-kanyang parte ang lahat-kahit ito’y sansubo lang ng masarap na pagkain.dose anyos.ay maingay na naghahangad ng marapat niyang parte sa mga pinag-aagawan. Wala silang panahon para panoorin ang paglubog ng araw o para umawit. Naiisip ko lagi na kahit pa nawawalan na ng pag-asa ang mundo at lumulubog na sa kailaliman. mga lalaking marurumi ang isip. para magkaroon ako ng lakas para patuloy na mabuhay. dahil mayron akong ginagawang masama – Dapat talagang mamatay na ako agad-agad. Iyan ang tatak ng mababangis. at paalam. Ngumiti ng masaya ang holdaper at kumakaway ng pamamaalam.tiyak na walang pagkain. “Swerte mo na hindi ka nagpakita ng anumang takot o galit ng pagbantaan kita ng baril. Saan ako maaaring pumunta? Ano ang mga pinaniniwalaan ko? Hindi ko alam. at ni katiting ay walang maiiwan sa maliliit. Gusto kitang makilala. matatapang ang mga ito kahit na payat. walang anupaman na mapangangapitan o maigagalang ng tao.Ang pananabik ay sa pagkain na paminsan-minsa’y inuuwi ng ama malaking supot ng mainit na pansit na iginisa sa itlog at gulay .Ang totoo. naalala niya.at ngayo’y hindi na nag-uuwi ng pagkain ang ama. Wala ka nang dapat ibigay.para sa sarili lang nya ang iniuuwing pagkain ng ama. Ang mga bandido’y maaaring mabuhay sa kanilang baril.Kahit na ang ina nila’y masayang nakiupo sa kanila at kumain ng kaunti. Ngayo’y nakatagpo ako ng isang taong ganoon. “Sana’y kunin mo ito. pero wag mo nang ipapakita uli sa akin ang baril.Madalas 10 .Kung umuuwi itong pagsigaw-sigaw at padabugdabog. Iniisip niya na bukas ay ipagbibili niya iyon.at ang mga bata’y magsisiksikan. Ni hindi na ako nagbabasa ng dyaryo ngayon. dalawang lingo. “lahat ng tao’y ganun ang pakiramdam paminsanminsan. sa mga pinakamatanda at malakas na bata lamang mapupunta ang lahat. Avena Magkahalo lagi ang takot at pananabik kapag hinihintay ng mga bata ang kanilang ama. Ang buong mundo’y parang hungkag.at isang dos anyos na paslit pa. Mangyari pa. pero ganu’t ganun din ang istorya. Kinasusuklaman ko ang paraan ng pakikipag-usap ng tao sa isa’t isa. ANG AMA Salin ni M.” “Nagbabasa ka ban g libro?” “Dati.takot na anomang ingay na gawa nila ay makainis sa ama atumaakit sa malaking kamay nito upang pasuntok na dumapo sa kanilang mukha.” Nawala sa dilim ang estranghero. ayokong tumanggap ng kahit na anong pabor mula sa kanila. para mapaniwalaan ko na may natitira pang kabutihan. Ang dalawang pinakamatanda ay isang lalaki. Naging isang miserableng nilikha na ako mula ng ako’y ipinanganak. Sinumang lalaki na magdala ng baril ay walang awa o paggalang sa iba. Natuklasan ko sa wakas ang uri ng buhay na gusto kong tuntunin. “Hindi ko alam kung saan ako pupunta ngayon. Alam ko na ngayon na hindi ako naparito dahil sap era kundi para patunayan sa sarili ko na tama ang aking paniniwala.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon dapat sa kin sa palagay ko.at nagagawang sila lang lagi ang maghati sa lahat ng bagay kung wala ang ina upang tiyakin may parte rin ang maliliit. sa isa pa – hindi ako nagtatagal kahit saan. Dumito ka muna sandali at mag-usap tayo. ang may-ari ng tindahan. Hindi ako naniniwala na dahil daan-daan o libu-libo lang ang napasama.

”Maaring lasenggo nga siya at iresponsable.dahil tiyak nila na uuwi itong dalang muli ang mga bote ng beer. Ang kambal ay nagkasiya sa pandidilat at pagngisi sa pananabik. ay ang sanhi ng kanyang kabuwisitan.Hindi makapaniwala ang mga bata sa kanilang nakita. habang nagmamasid sa pinagkublihang mga halaman ang mga bata.Walang anuano.Pero ang naka-kainis talaga ay ang kanyang halinghing. Mahaba at matinis. nakakita na siyang maraming kahong tulad niyon sa tindahan ni Ho Chek sa bayan. Kikuichi. Sa karaniwang pagkakataon. sana’y tanggapin mo ito. may pagkakataong ilalayo ng mga bata si Mui Mui. Di nagtagal ay lumabas ito. puno ng awa sa sarili. Nagtalo ang mga bata kung ano nga ang laman niyon. iyon ay tumatagal ng ilang oras. pero sa natira sa kanilang nailigtas.ang kamao ng ama ay bumagsak sa nakanguso mukha ng bata na tumalsik sa kabila ng kuwarto.para sa kapakanan ng kanyang asawa at mga anak.” Nagpatuloy itong nakipag-usap sa anak. maputla at napakaliit-at ang mga alon ng lungkot at awa na nagpayanig sa matipuno niyang mga balikat at brasong kayumanggi ay nakakatakot tingnan.ay madalas kainisan ng ama.na malakas siyang irereklamo sa ina. Mayroong supot ng ubas at isang kahon yata ng biskwit.ang lalaki ay napaiyak at kinailangang muling-libangin. o namamaluktot ng paghiga sa banig kasama ang ibang mga bata.na di-makatulog. “Tignan natin kung saan siya pupunta”. Kinuha nito ang malaking supot at muling lumabas ng bahay.Ang dahila’y si Mui Mui. kaya’t mahihiya iyong lumabas upang maglaba sa malalaking bahay na katabi nila. Matibay ang pasiya na lumabas siya ng bahay. Sinundan nila ito ng tingin. Uhugin.May bitbit itong malaking supot na may mas maliit na supot sa loob.pero iyon ba’y kahon ng mga tsokolate?Tumingin silang mabuti. Sa ibang mga gabi.kung saan ito nanatiling walang kagalaw-galaw.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon na mapasok ang mukha ng kanilang ina. pangiwi-ngiwi.kalakip ang munting abuloy{na minabuti nitong iabot sa asawang lalaki imbis nasa lalaki mismo. ang kangina pang inip na inip na mga bata ay dumagsa sa yaman. Mayroong siyang naisip.Isang Nagdaraan 11 . Nangulekta ng abuloy ang isang babae at pilit niya itong inilagay sa mga palad ng ama na di. Isa man dito ay hindi niya gagastahin sa alak. Ngayo’y naging napakalawak ang kanyang awa sa sarili bilang isang malupit na inulilang ama na ipinaglalamay ang wala sa panahong pagkamatay ng kanyang dugo at laman.at kinabukasan ang mga pisngi at mata niyon ay mamamaga.Walang pasensya sa kanya ang pinakamatandang lalaki at babae.Mabilis na naglabasan ng bahay ang ibang mga bata inaasahang gulo. Nang Makita niya ang dati niyang amo at marinig ang magaganda nitong sinabi bilang pakikiramay sa pag kamatay ng kanyang anak. takot na hipuin ang yaman na walang senyas mula sa ama.Pagkatapos ay haharapin nito sa kabuuan. “kaawa –awa kong Mui Mui! Kaawa-awa kong anak!” Nakita niya ito sa kanyang libingan sa tabi ng gulod-payat. Sa isang iglap.iniingatan nilang mabuti na hindi humalinghin si Mui. si Mui Mui ay nasa gitna ng isang mahabang halinghing at di mapatahan ng dalawang pinakamatandang bata gayon binalahan nilang papaluhin ito. kaya’t madalamhati siyang nagtatawag.tiyak na makikita sila nito at sisigawang bumalik sa bahay. Inilapag nito ang dala sa mesa.na nag-iiwan ng mapula-pulang mga paste.y’ong katulad ng minsa’y ibinigay sa kanila ni Lau Soh.at malakas na bulalas at pagungol mula sa kanilang ama. Pinagmasdan siya ng mga bata. Noong gabing umuwi ang ama na masamang-masama timpla dahil nasisante sa kanyang trabaho sa lagarian. walang maiaalay sayo ang iyong ama kundi ang mga ito. PLOP ! CLICK! Ni Dobu Kacchiri Mga Tuhan: Koto. ito’y tatayo lalapit sa bata at hahampasin iyon ng buong lakas. naninikit sa katawan ang basing kamisadentro. “Pinakamamahal kong anak.pero tunay na mahal niya ang bata.Ang balita tungkol sa malungkot niya kinahinatnan ay madaling nakarating sa kanyang ama. Sa ama na buong araw na nakaupong nagmumukmok ay doble ang kanilang pakikiramay.habang siya ay naka-upo sa bangko sa isang sulok ng bahay. magiging mabuti na siyang ama.otso anyos at sakitin at palahilinghing na parang kunting. Papunta ito sa bayan. Binilang niya ang papel-de-bangko. Mula sa kanyang awa sa sarili aybumulwak ang wagas na pagmamahal sa patay na bata.ito ay mahilig mag tuklap ng langib sa galis na nagkalat sa kanyang mga binti.bumalik ang ama. Pinilit siyang aluhin ng mga kapitbahay. Pagkalipas ng isang oras. Ang giit naman ng pinakamatandang babae ay kendi.at ang ina lamang ang bangkay ay inihahandang ilibing sa sementeryo ng nayon may isang kilometro ang layo. si Mui Mui ay namatay.Sabi ng pinakamatandang lalaki’y biskwit.at ang apat ay sumunod ng malayu-layo sa ama. Napagagalitan naman siya sa pagod na boses.kundi isang uri nng nagmamakaawa at ninenerbiyos na pagtawa. Hindi dumating ang senyas na nagpapahintulot sa mga batang ilapat ang kamay sa pinag-iinteresang yaman. Tinuyo ng nagdadalamhating ama ang kanyang mga luha at saka tumayo. pero sa gabing naroon ang ama. Kaya’t nagtalo at nanghula ang mga bata. at silay magtatanong kung ano ang ginagawa nito .at dumiretso sa mesa.Dinukot niya sa bulsa ang perang ibinigay ng kanyang amo sa asawa na kiming iniabot naman nito agad sa kanya. nagsalu-salo sila tulad sa isang piging na alam nilang di nila mararanasang muli.hindi paghikbi ang maririnig ng mga bata mula sa kanilang ina. Pagkuwa’y umalis na ito.nagbulungan ang dalawang pinakamatanda nang matiyak na hindi sila maririnig ng ama.isang matigas ang loob pero mabait na tao.doon sa tabi ng gulod.Alam nila na ang halinghing niyon ay parang kudkuran na nagpapangilo sa nerbiyos ng ama at itoy nakakabulahaw.Nahimasmasan ng ina ang bata sa pamamagitan ng malamig na tubig. tanong nila. Dumating tio sa libingan sa tabing gulod. Saan kaya ito pupunta. ito ay nagbigay. Mula ngayon. masaya na sila ano man ang laman niyon. Inip nilang lumabas ito ng kanyang kuwarto. Madilim na ang langit at maitim na ang ulap na nagbabantang mapunit anumang saglit.dahil alam nilang nawalan ito ng trabaho. ay nagsimulang humagulgol. Hindi na kailanman. Pero pagkaraan ng dalawang araw.at kung hindi pa iyon himinto.tulad ng nararapat. Naiwan itong nakaluhod kahit na bumagsak na ang ulan. Kahuhukay pa lamang ng puntod na kanyang hinituan. Hindi matiis na mawala sa mata ang yaman nasa wari’y kanila na sana. Lumuhod ito at dinukot ang mga laman ng supot na dahan-dahang inilapag sa puntod habang pahikbing nagsalita. Nalungkot sila. na nakatira doon sa malaking bahay na pinaglalabhan ng Nanay.kawasa.na noon di’y nagdisisyong kunin siya uli. Nag pumilit na sumama ang kambal. gayong paulit-ulit siyang pinagbabawalan ng ina. Ilan sa taganayon na nakakatanda sa sakiting bata ay dumating upang makiramay.na ang iba’y lumayo na may luha sa mga mata at bubulong-bulong. Dala ng kagandahang-loob. nakapagpalit na ng damit.napapaligiran ng bote ng beer na nakaupo sa mesa. pero patuloy sa pagdarasal at pag-iyak ang ama. Kapag umuuwi ang ama na mas gabi kaysa dati at mas lasing kaysa dati. madalas iyong marinig ng mga bata na humihikbi sa mga gabing tulad nito. Sinira ng ulan ang malaking bahagi niyon.pero ngayo’y nasa isang bagay lamang ang isip nito at hindi man lang sila napuna.

KIKUICHI: Gaya ng sabi mo. HUwag kang magalaw.Kalunus-lunos na pagdanak ng dugo!Walang katapusang kaguluhan!Putol ang baba ng ilan. KOTO: O sige. KOTO: Naku.aralan mo itong mabuti. Nakahanda na. KIKUICHI: Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon. KIKUICHI: Sige: Ayan.Maghanda ka ng sake.kasiya-siya ang magbiyahe. KIKUICHI: Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo. Dahil hindi ka rin nakakakita. KOTO: Halika’t pumunta tayo doon sa malayulayo.Ang lungkot ditto.Sumunod ka sa ‘kin.Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat. Sana naman hindi masyadong malalim.Natalo ang mga dakilang Heike.nakahanda na ako.saklolo. Kaya. KOTO: Makinig ka! Noon ko pa gusting sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kwento.Mukhang napakalalim ditto.Ki-ku-i-chi!Nasaan ka? KIUICHI: Na-ri-to a-ko! KOTO: Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI: Pero kabubuhat ko lang sa inyo. KIKUICHI.. KIKUICHI: Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo. KOTO: Ituturo ko kung ganoon.Nariyan ba Si Kiuichi? KIKUICHI: Nariyan na! KOTO: Nasaan ka? KIKUICH: Heto na ‘ko. KOTO: Opo. parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko. Maghawakan na lang tayo sa isat isa saka lumakad nang painut-inot. Pra na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa. kahabag-habag na tanawin!Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan…” KIKUICHI: Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. Malalim doon.Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga Tanawin. KIKUICHI: Humawak kayong mabuti.opo. KOTO: Maraming bumibigkas ng Heike.ang pamosong epiko? KIKUICHI: Gusto ko nga sanangg hingin ang tulong mo tungkol diyan.Ihanda mo na rin ang sarili mo. KOTO: Kabubuhat lang sa ‘kin? Pero naghahanda pa lang ako. Wala rin lang tao sa paligid. imumungkahi ko nga sana sa iyo. KOTO: Kailangan nating tawirin ito. kailangan kong magmadali.papaya akong buhatin mo ako.Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan. Dahil mapilit ka.Ano sa tingin mo? KIKUICHI: Sa totoo lang.Sige.at nauwi sa isang malaking giyera. kapag nararamdaman mong gusto mong magbiyahe.pero wala akong alam na nabibigkas ito nang mainam. NAGDARAAN: (Sa mga manonood).Halika na! KIKUICHI: Pero Amo. lumakad na tayo nang painutinot. KOTO: “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani. tatanawin kong malaking utang-na-loob. Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago. KOTO: May mahalaga akong kailangan sa iyo.(Papatong siya sa likod ni Kikuichi).Kung maituturo mo sa akin.teka muna sandal.Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo.Amo. ang sugatang baba sa duguang talampakan.Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspnadigma.Masuwerte talaga akong aso. Di bale. KOTO: Nasa labas na tayo ng nayon.sumusunod ako!.makikinig ako.tulungan ninyo ako. KOTO: Kapag nasa kapatagan ako. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat. KIKUICHI: Hindi ko maintindihan ito. KIKUICHI: Malalim na malalim doon.Siguro’y malapit tayo sa dagat? KIKUICHI: Oo nga.Hindi mo pa ako nabubuhat.naghagis na ako. KIKUICHI:Salamat.baka maaksidente pa tayo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Isa akong Koto na nakatira sa pook na ito. KIKUICHI: Sadyang kay buti mo.at ang iba nama’y talampakan. huwag na.Bakit di mo ensayuhin ang “Labanan sa Heike”. KIKUICHI: Nasa gitna nga tayo ng bukirin.CLICK! KOTO: Mababaw doon.tatawid na lang uli ako. Ayan.naghagis ulit ako.Tuwang-tuwa ako. KOTO: Ano Kikuichi?Nakahanda ka nab a? Walang sumasagot?Hindi ko ito maintindihan. Nagagalak akong marinig. Anong dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira. Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay.Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap. KOTO: Kung gayon.Makabubuti iyon sa inyo.Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba. KOTO: Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin angg lalim ng dagat.ang Daming oras na nakabitin sa kamay ko.PLOP! KOTO.dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe.” gagawin kitang isang “Koto”. Ang hayop na ‘yon mag. Umayaw na yata.Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran. KIKUICHI. KIKUICHI:IInsayuhin kong mabuti.isa pa lang tumawid. KOTO: Ano sa palagay mo? Magtatawanan siguro ang mga taong makakikita sa dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin. KOTO: Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo. KIKUICHI: Sige lang.Kaya kailangang pag.Basta sumunod ka sa akin. pakiramdam ko’y dagat nga ‘yon. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya. KOTO: Subukan mo sa ibang direksyon.at inaasahan kong tuturuan mo akong muli. KIKUICHI: Napakabuti mo ngang talata.Hayaan niyo nang buhatin ko kayo. KOTO: Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig.Madali ka’t buhatin mo na ako agad.hindi na kailangan.Kumapit na kayo sa likod ko. KOTO: Ano pang hinihintay natin kung ganoon.Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghagis ng bato. KOTO: Hindi.Marahil nasa gitna tayo ng bukirin.Ekselenteng ideya.at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji-silang sabik sa kabantugan. NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! 12 .bibigkasin ko sa iyo ang isang berso. KOTO: Bakit? KIKUICHI: Bubuhatin ko na kayo sa likod ko.sige.Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito. KIKUICHI: Sige. KOTO: Lalakad na ako nang painut-inot. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat? Paano kaya nila magagawa ‘yon? Titigil muna ako rito at panonoorin sila pasumandali.Ay.Ang lalim naman nito!Naku.Pero kailangang maghanda na muna tayo. KIKUICHI: (Magmamadaling tumawid sa pinanggalingan)Kailan kayo tumawid na muli rito Amo? KOTO: Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ‘to.Ayan nakarating na ako sa kabila.at natutuwa ako’t wala ring disgrasya.

hindi ganyang magsalita ang amok o.mga bientesingko anyos at nakasuot ng kupas na asul na samfu.Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasampay ng mga damit sa alambre. KIKUICHI: Hindi nakatutuk? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo. Patawarin ninyo ako. KOTO: Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI: Aray. “Inay. NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Ang sarap nito! KOTO: Ano na.aber? Sino.Dahil mataas ang alambre.di po ba? KOTO: O. nakatayo pa rin at nakapikit-nagpipilit na mabawi ang lakas.Bigla siyang kinabahan.glug! NAGDARAAN ( Sa mga manonood) Aba’t may kasunod pa!Walang kasingsarap ang sakeng ito. Dahil tapos nang maglaba.Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian. KIKUICHI: Sigurado. KOTO: Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN:(Sa mga manonood) Talagang nakakaaliw ito.Matapos mo akong agawan ng inumin. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lamang po ng isang punong baso paa sa inyo. KOTO:A.biglang nahabag si Lian-Chiao.Ni hindi nakaturo sa direksyon ninyo ang mga kamay ko. KIKUICHI: Naku. Tumahip 13 . KIKUICHI: Nagtatagay nap o ako. “Inay. Magtatagay uli ako. Payat siya at maliit.Heto.Nakadalawa nap o kayo ng tagay.wala pa rin ang baso ko.pero natalisod ako. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte.tama na!Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko..Baka ka mahulog!” “Opo!” sagot ni Ah Yue.lulutuin pa ang mga gulay. KOTO: Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko?Hindi ka lang gago.Nagpapanggap lang pala kayong mabait.Heto.Santosantito! KOTO: Huwag sandal lang matapos mo akong bugbugin. KIKUICHI: Ano’ng sabi ninyo?BUgbugin? KOTO: Sinaktan mo na ako! KIKUICHI: Itinatabi ko lang ang bote ng sake. hulihin n’yo!Huwag n’yo siyang patatakasin! TAHANAN NG ISANG SUGAROL Salin ni: Rustica Carpio Ang maputing ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan. KOTO: Akala ko nga. teka!Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan.ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig.mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding. Paiikutin ko sila sa ibat ibang pakana. Basang-bas na ako.! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito.luto nab a ang hapunan?Kung hindi.”Ah Yue. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI: Bakit mo ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-a-ray! KIKUICHI: Ikinahihiya ko kayo Amo.kailangang tumingkayad siya tumingala. Pero.Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim. Kamuhi-muhi kang tarantado ka.Kapag walangnakain pag-uwi ang asawa niyang sugarol.Akong iinom noon.kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni Itay.Tagayan mo akong ulit. Talaga naming nag-iingat ako.Delikado pa ang manatili rito.Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalananang katulad ko? KOTO: Aba’t ni hindi nga nakatutuk sa iyo ang mga kamay ko.mabagal na tumayo si LIan-Chiao sa tabi ng balon.ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako.May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo. Amo.tama na.pero ni isang patak.aray ko!Kikuichi.Bang!Bangg! KOTO: Ara.Tumango lamang siya. May nangyari bas a sake? KIKUICHI: Anong sabi n’yo? Ah. KIKUICHI: Pwede po ba?Salamat sa kabaitan ninyo. KOTO: Nauunawaan kong aksidente ang nangyari. KOTO: Tama na ‘yan.parang bahaghari.Mahina niyang sinabi. tiyak na may mangyayari.Hawak ko na kayo ngayon.Glug!glug!.Mabilis na pupunta sa kanluran ang lumulubog na araw. KOTO: Giniginaw na’ko. KOTO: Eto na.Napakasarap ng sake. KOTO: Ano? Abusuhin? KIKUICHI: Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO: Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo.sabi? KIKUICHI: Aray. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chai-sim sa kabilang gilid. KIKUICHI:Ipagpaumanhinninyo.aray kop o! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa.nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinasampay ang mga damit sa alambre. Hindi sianagot ni Lian-Chiao si Ah Yue.Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo.hindi pala? At sino pang mananakit sa akin.kasi sinosolo mo’ng pag-inom. Pag-aawayin ko sila.aray ko!Aba’t sobra na ito. .Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya.BIgla iyong pumihit.mag-ingat ka.ang bote ng sake.Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. Patutuyuin ko kayo.at wala tayong magagawa roon. KOTO: Tama nay an.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin. Kaya nga ba tumanggi akong pabuhat sa iyo noong una pa.”Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Sian-Liao nang mga tatlo o apat na taon.ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira. KIKUICHI: Talagang hindi ko maintindihan ito.tatakbuhan mo ako.sino pa? KOTO:Aray. Glug.Amo.ang anak niyang babae na tatlong taong gulang. Malaki ang kanyang tiyan. KOTO: Iyon din ang akala ko. KIKUICHI: Sige po.!” Nakapukaw kay Lian-Chiao ang huling sinabi niyon. KIKUICHI: Gusto ko po sana. KIKUICHI: Di dumadapo?Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO: Aray.pero wala ni isang patak ang baso ko.Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito. Nang dumilat si Lian-Chiao. KOTO: Nauubos nang pasensiya ko.Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya. nangangmbang tumingin at nagtanong. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina.Pero.pupunuin ko na ang baso.Tagayan mo ako.gusting mawala ang mga bituing nakahihilo.Uminom ka rin nang kaunti.ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI: Nasa binti ko ang mga kamay ko.ano ka ba? KIKUICHI: Aray kop o.Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo. tapos na po ba kayong maglaba?Ako na ang magsasampay. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amok o?Mali ang akusasyon ninyo sa akin.dinadaya mo ‘ko at pinalalabas mo na iniinom ko’ng tinatagay mo nangg di mo alam.ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako. Halatanmg napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang. hindi nadisgrasya. Si Siao-lan. Mdaling mapansing nadadalantao siya at malapit nang manganak.

Pagod na Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho.Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok.Noong umaga’y nanguha siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso.isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. na kumakain pa. Walang makasisisi sa kanya.Kabisado na nila angg nagyayari.Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig.Yukungyuko siya dahil sa bigat ng bigat ng tubig. “Sssst…”Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay.Kailangang bumili ako ng ilang itlong para lutuin sa luya at ala. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa.Wala kanga lam kundi kumain!”Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y pupunta sa banyo. Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay.kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng bahay.nanginginig sa takot.Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi.naaanod-kasinggaan ng usok./Kahit na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong patatrabaho.”Lintik!Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan.biglang nagtaas ng kilay si Li Hua.Sa kagustuhang magkaapo kaagad. Inakalang aalis na naman ang lalaki. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Pagkatapos…pagkatapos ay pwede na tayong…maghapunan. at bunutin ang ligaw na damo. Hindi mo ba naaamoy?Napakabagal mong kumilos.Wala na iyong laman.ibinubuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya. At ang masama pa. ha?Gusto mo na bang dalawing ang hari ng kadiliman?” “Itay…nagsasampay lang ako…”kiming sagot ni Ah Yue.ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin.”Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. Mahangin at maginaw nang gabing iyon. Pagkatapos ng binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawalangpag-asa. ang mangkok at chopsticks..Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula. at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran.galit. hindi makatulog si Lian-chiao. Umaalog ang malaki niyang tiyan tiyan.maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian. Nakaupo si Siao-lan sa loob ng bahay. Nang marinig na kailangan niya ang pera. Nagdudumali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungan si SIao-lan sa paglilinis ng katawan nito.hiniwa ang mga gulay.Matapos nakapamaywang na sigawan ang bawat isa.Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailangan.Tinanglawan ng liwanag na nagmumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. Si Li Hua.nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusin.sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa Gawain sa bahay.Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na…Ipiprito ko na lang ang inasnang isada. sa malaki at nilog na tiyan.Kinakailangang isa-isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalat para manguha ng panggatong.”Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop.palinga-linga.ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo: payat at matangkad.pinakulo ang tubig. Abala sa Gawain si Lian-chiao. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. at nagkakandautal na ama. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita. nakabuka ang medyo laylay na bibig. “Hindi!Hindi!Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap na pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order.”pwe!”lumura sa lupa.aalis ka na naman?Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis?”Napakalakas ng boses ni Li Hua.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi. Halos kasimbilis ng kidlat. “Masusunog na ang inasnang isda.Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong.isang damong panggamot na gagamitin niyang pampaligo ng pagkapanganak. Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa ibat ibang bahagi.natitigilan at hindi makakilos.nang bumangon siya para maghanda ng almusal. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan ang nguso.Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa.ikinakalat sa lahat ng lugar.anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siyang ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa bahay ngayon. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon.pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya-si Lian-chiao na kise anyos pa lamang noon. ngunit hindi siya puwedeng magbago ng kilos. gising na gising pa rin ang kanyang isip.Bakit hindi ako babalik para mabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. dinidilaan ang mga labi at tinitingnan ang nakatatandang kapatid na nakatayo pa rin sa kuwadradong bangko sa labas. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao.Naglalakbay ang kanyang isip. Humakbangg ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan.sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bang bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… malapit na akong manganak. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy.”Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasnang isda.Mula ala-sais ng umaga.naaanod. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon. sa dalawang umuugang bald eng tubig sa pingga. Masyadong mahina at mabab ang kanyang boses. nagsimula na siyang maghubad.at marahas na nagtanong. sa umiika niyang paa. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak na langis sa kawali. baka natalo na naman sa sugal si LiHua.ang asawa ni Lian-chiao. at laban 14 .may miitim na ngipin at namumulang mga mata.Kung hindi ay bubugbugin siya ng kanyang asawa kapag nagging masama ang ani. at nakangiwi ang maputlang mukha. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana ang nagbuhat sa labas ng pinto:”Ah Yue!Hindi ka ba natatakot mahulog diyan?Ang taas ng naakyat mo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon ang kanyang noo.hindi na siya natigil sa paggawa hangga ngayon. Ibinuka niya ang bibig.”Ama ni Ah Yue.Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. Sumagitsit sa kawali ang inasnang isada dahil sa init mantika.

Si Li Hua na dadampot nal amang ng pitsa.Lumakad siyang muli. Kung gigisingin niya ito at palalabasin. sa katayuan niya’y parang kung ilang milya ang layo noon.si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad.medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. Walang lumapit para buksan ang pinto.kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. ay bumagsak sa loob. at wala pa sa bahay ang asawa niya!Ano ang gagawin niya ngayon?Naisip niyang papuntahin si Ah Yue sa Shiang Chi Coffee Shop para sunduin ang kanyang ama.Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal.Inaantok na siya.Sa gayon ay hindi na siya gaanong pagmamalupitan ng asawa niya. “KOka.Ilang sandal siyang tumayo roon. at lululuran siya sa mukha mismo.iilang bituin ang kumikislap sa langit.Naisip niya:hindi ba si Ah Yue ay nagdaranas din ng hirap sa buhay tulad niya?Bagamat bata pa.Nag-aalala siya.ay malupit na pakikitungo nito sa kanya.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila.Dahandahan siyang bumaling.Hindi na matiis ni Lian-chiao ang sakit. maliksi niya iyong tinulungan at inakay papasok.Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog. Malapit na siyang manganak.sino ang mag-aalaga sa kanya? Sino ang mag-aalaga kay Sioa-lan?.Sa kabila ng kanyang pagbubuntis..Hindi siya makasulong at hindi rin siya makaurong.Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte.umuusad ng mga dalawa o tatlong hakbng. Natanto niyang lalabas na ang bata.nag-atubili siyang gisingin ang bata.Mahimbing na natutulog ang dalawa.Napakadilim at walang makikita sa lampas sa sampung yarda. Marahil ay buhos na buhos ang isip ng mga tao sa pagsusugal. Si Lian-chiao.Bakit hindi bayaang matulog muna siya?Bukod doon. NGunit nang matanto niya kung sino ang babae.Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit.Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada. nagpumilit na manatili siyang nakatayo.Napakaliwanag sa loob aat maingay:ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa.mabagal.ay namangha rin sa biglang pagdating ni Lian-chiao.Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot. Alam na alam niyang habang buhay nang magiging miserable ang kanyang buhay.Lahat ng kanyang pag-asa ay nabigo. Marami siyang bisyo:pagsusugal. Unti-unti.Sa medaling sabi.”Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri.ay dagling nakulong ng kadiliman.ngunit ilang sandal lamang.Sa malamlam na ilaw. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata at mamatay siya.Pero gabinggabi na.Basa ng panggabing hamog ang daan at madulas. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera.Kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawaing kaliwa ng maliit na kalsada.Ngayon.Tayo siya.Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatuwiran. o baka naman napakahinang katok niya. at kumatok uli siya nang buong lakas. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto.teka!Red Center ba ‘yon? Ha!Maganda!” 15 .Nagpumilit siyang bumangon.tiyak na sisipunin ito.yuyuko nang mababa hanggang ang sakit ay humupa.Isinara ni Lian-chiao ang pinto at mabagal na lumakad papunta sa kapihan.Dahil ditto.sino ang mag-aalaga sa dalawa niyang anak na babae? At kung maayos siyang makapanganak.Si Lianchiao na nakasandal nang husto sa pinto.Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi. si Ah Yue ay nagbubuhat na ng mabibigat na bagay at gumagawa ng trabahong para sa matanda lamang.walang tinag at hindi malaman ang gagawin.Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggagatong.Malupit ang buhay. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao.Sumasakit na iyon.”Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin?Luka! Luka!Kung gusto mong lumayas.nagdilim ang paningin ni Lianchiao.mandidilat agad iyon.Makukunan kaya siya?Mahirap sabihin.humihiyaw.ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib..Wala nang malamang gawin si Lian-chiao. o umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto.ano ang mangyayari kung iyo’y babae na naman? Hindi kaya siya palayasin ng kanyang asawa? Ang inam sana kung sa pagkakataong ito’y lalaki naman ang isilang niya.mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalaim si Lianchiao. Nakarating na sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop. Nong una ay nagulat ang matabang babae sa biglang pagpasok niya.ang walang silbi at tila kawayang si Li Hua.ngunir nang makitang nahihimbing ng tulog si Ah Yue.Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong.Ang pinakamalakas na dagok ni Lian-chiao ay ang pagkamapahiin ni LI HUa..paghitit ng opyo.mahangin sa labas. Wala na siyang magagawa.nagpasiya siyang magtungo sa Hsiang Chi Coffee Shop para hanapin ang asawa. Pagbukas niya ng pinto.hindi matatag.magkayakap. Idiniin ni Lian-chiao ang kaliwang kamay sa kanyang tiyan. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa.Alis!alis!Sinong pumipigil sa iyo?” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao.Natutuliro siya at nahihilo.Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay. Tumitindi na ang hilab ng kanyang tiyan.. Muling bumugso ang hangin. puwede ka nangg lumayas ngayon din.paglalasing.Magkasakit si Ah Yue.pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito.”Anong nangyari?Bakit gabing-gabi na’y narito ka pa?Pung! Teka. Bagamat hindi kalayuan sa bahay nila ang Shiang Chi. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatuwiran at kung minsan..Nanginig siya at halos mamatay ang ilaw niya. Ang tanging pag-asa na lamang niya ay ang kanyang mga anak. pinili niya para maging manugang si Li Hua.at ang lahat ng bagay sa kanyang palligid. Walang buwan nang gabing iyon.Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya.Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo.”Kras.Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila. Pagkalipas ng ilang sandal.Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya. na anak ng noo’y isang mayamang nogesyante.Kahit paano’t gaganda na ang hinaharap niya. nahagip siya ng malakas na hangin.ang maingay na boses ng mga sugarol.Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak.Hawak ang isang gasera. ang mukha niya’y ninenerbiyos sa sakit at butyl-butil na pawis ang tumutulo sa kanyang noo.Pero biglang nagging kakaiba ang pakiramdam niya sa kanyang tiyan.Nanlalamig na sa pawis ang mga palad niya.

ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. matamang nakatingin sa mesa. Binibigyang-puna rin ang mga bahaging bumubuo sa isang pelikula at ang ilang aspetong teknikal gaya ng sumusunod: 1. Kung masyado nitong nakuha ang damdamin. 4. IKALAWANG TALATA – suriin ang mga salik na bumuo sa pelikula.Bahagyang kumislap ang munting ilaw. Si Li Hua.maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. Hindi siya makapagsalita dahil sa pagaalaala. Direksyon (direction / director) – ang director ay ang taong may malaking pananagutan sa pagsasabuhay ng iskrip ng pelikula. “Nagising ako sa iyak ni Siao-=lan.humahalinghing.ha.Pagkahatid sa akin sa ospital. napaiyak na rin si Lian-chiao.kasama ang kapatid ko.Pung!Ang galling!Ang gandang pitsa nito.May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo.”Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad…dalhin ninyo “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. Galit na tiningnan niya si Lian-chiao at nag-atubiling tumayo. Ang director at pagsasabuhay ng iskrip at kabuuang impresyon ng pagkakabuo ng pelikula. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. “Ah Yue. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. 5. c. 16 .pangalawang apat…Isng libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki ang panalong iyon.uuwi ang Tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. Panoorin ng buo at may pang-unawa ang pelikula. siya ang kapitan. MGA DAPAT TANDAAN SA PAGSUSURI ng PELIKULA Narito ang mga hakbang o step na dapat isagawa sa pagsulat ng Suring-Pelikula o Movie Review. Walang magawa si Li HUa kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan.) 4. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. Kung baga sa barko. Dapat ba o hindi na panoorin ang pelikula). mungkahi. Iskrip (script) – Ito ang pinakateksto o paglalahad ng pelikula kasama ang aksyon at mga galaw. UNANG TALATA – ibuod ang napanood ayon sa iyong nakita.Naisip kong baka narito kayo.. Tinatalakay ditto ang kalakasan at kahinaan ng isang pelikula.Sasabihin k okay Itay na isama kami roon. Tuwang-tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang katatawa. Itala ang mga mahahalagang datos na iyong nakuha na magagamit sa pagsusuri. Ulitin at bigyang pansin ang mga aspeto ng pelikula.Sandali.Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. 3.dadalawin ko kayo bukas. Maghanda ng mga kinakailangang gamit sa pagsulat. Luhaan. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse.Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya ang Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras.at dodoblehin sa gabi.. Disenyong set (set design) – ito ang ginagamit na tagpuan sa pelikula.marahang nagsalita si Ah Yue.”Khe-ta…khe-ta…”at paminsan-minsan.Ah Yue! Bakit dinala mo ditto ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumalabas sa kotse si Lianchiao.balisa si Lian-chiao.”Ha.Hindi ko Makita si Nanay sa bahay. Ang mga mata niya . Konsultahin ang sarili. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila.pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid.Pagkatapos ay pumasok sa kotse. ANG PAGSULAT Ang pagsulat ng suring pelikula ay maaaring hatiin sa mga TALATA o chapter ayon sa iyong paraan ng pagpapahayag.kumibot nang kaunti ang ilong niya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok. d. disenyo. Naksalalay sa kanyang mga kamay ang ikagaganda ng pelikula.Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galling sa iyo! Napakagaling! Ha. Sinematograpiya (larawang-anyo ng pelikula) – ito ay ang matapat na paglalarawan ng senaryo.Bigla siyang nakakita ng ilaw na mabilis na papalapit sa dako nila.Si Ah Yue.Hinahanap niya ang Nanay. kaya dinala ko siya rito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. 2. Ha. Casts. HULING TALATA – Isulat ditto ang iyong pangkalahatang puna. hindi malaman kung ano ang gagawin. Habang papalapit iyon.Malakas ang ihip ng hangin. Nagsimula siya sa ilang chips lamang. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Ibinabagay ang musika sa tema at eksena sa pelikula. props. 1. Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya.mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… PANUNURING PAMPELIKULA (SuringPelikula) SURING-PELIKULA (movie review) ay isang sining at hindi pamimintas ang layunin.Mabait ka dib a? Alagaan mong mabuti ang kapatid mo. Bisa ng Tunog (sound effects) – Ito ang bahaging naglalapat ng musika sa pelikula. props.ng malakas ng pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. musika. “Ah Yue. ito ay dapat maglaman ng mga sumusunod: a.. 3. IKATLONG TALATA – suriin ang paraan ng direksyon.nilapitan ang maliliit na batang babae.Manganganak na ang misis mo!”may humimok kay LI Hua. umuungol pa.ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya. 5.ha!Quadruple!Unang apat. narinig o nasaksihan.”Inay. dialogues etc.Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw.dahil marahil sa hangin. 2. ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan. buhay at tao sa pelikula.Kinagalitan ang dlawang bata gaya ng dati. Humagulgol ng iyak si Siao-lan…Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao.Dadalhin ko iyon para magamit mo muna… Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak.huwag kang umiyak. (Hal. Ang artista. atbp.Ito talaga ang kailangan ko. Lumabas si Li Hua. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbiyos siya.Habang marahang pinapahiran ang luha at ilong.Hindi niya makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. b. ay nakita ni si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. designs. sariling pananaw at rekomendasyon (hal.binuhay ang makina at pinatakbo. Kung ito ay sa bias ng pagtatalata.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful