Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon

PAALAM SA PAGKABATA
Maikling Kwentong Cebuano Ni Santiago Pepito Salin ni Nazareno D. Bas

I
Wala akong nakikitang pagbabago. Tulad nang nagdaang araw: ang ginaw, katahimikan, dilim – iyon ang bumubuo ng daigdig ng aking kamalayan. Maraming bagay ang dapat mailarawan. Ngunit alam kong iisa lamang ang kahulugan ng mga iyon. Alam ko. Sa kabilang silid, sa kwarto nina Nanay at Tatay, naririnig ko ang mga pigil na paghikbi. Umiiyak na naman si nanay. Ang sunud-sunod na paghikbi ay tila pandagdag sa kalungkutan ng daigdig. Napapabuntung-hininga ako. Umiiling-iling. Hanggang ngayon, hindi ko pa nakikita ang tunay na dahilan ng damdaming iyon na matagal nang umaalipin sa kanya. Walang malinaw sa aking isipan. Mula sa aking pagkamulat ang pagkainip ay kakambal ng aking buhay. Sa aking pag-iisa, di ko maiwasan ang pangarap na magkaroon ng batang kapatid na nag-aangkin ng mabangong hininga at taglay ang ngiti ng isang anghel. Ngunit ang damdamin ko’y tila tigang na lupang pinagkaitan ng ulan. Maliwanag na ang silangan nang ako’y bumangon. May bago na naming umaga. Ngunit ang tanawin sa bahay ay walang pagbabago. Tulad ng dati, nakikita ko si nanay na nakaupo at nag-iisip sa may hagdanan. Nakatitig sya sa sampayan ng lambat ni tatay. At madals ang kanyang pagbubuntong-hininga. Matagal ko nang nakikita ang sampay na lambat. Ngunit hindi ko nakikitang ito’y ginagamit ni tatay. Noon ay walang halaga ito sa akin. Nagsimula ang pagpansin ko sa lambat noong ito’y itinapon ni nanay mga dalawang taon na ang nakararaan. Galit na galit si tatay sa ginawa ni nanay. Pinagbuhatan ni tatay ng kamay si nanay. Pagkatapos, ipinabalik kay nana yang lambat sa sampayan. “Hanggang ngayon ba’y hindi ka pa rin nakakalimot, Tomas? Alam ng Dios na wala akong kasalanan. Ang kanyang ginawa ang siya mong ginagawa tuwing ikaw ay darating sa madaling-araw. Ang kanyang amoy ay siya ring amoy na galling sa dagat. Magkatulad ang inyong ikinikilos. Sino ang hindi mag-aakala na siya ay hindi ikaw? Huli na nang malaman ko ang katotohanan. Huli na nang isya’y aking makilala. Totoong lumigaw siya sa akin. At mula noon ay alam mo iyon. Ikaw ang aking iniibig, Tomas. Kailan mo pa malilimutan ang nangyari?”

Sa labasan, sumalubong sa akin ang bagong araw. Tumingin ako. Maliwanag ang langit. Langit? May gumugulo sa aking kalooban. Kalawakan. Iyan ang sabi ng aking guro sa ikaapat na baiting ng primarya. Iyan ay hindi langit kundi hangganan lamang ng pananaw ng tao. Ang langit ay nasa tao. Hindi nakikita. Hindi nahihipo. Hindi naaabot. Naabot na kaya ni nana yang langit? “Ano pa ang hinihintay mo, Celso?” Ipinahid ko sa mukha ang suot kong sando. Humakbang pagkatapos. Maya-maya’y tumakbo na ako ng matulin. Nasa dalampasigan ang mamimili ng isdang dala ng mga bangkang galling sa laot. Masasaya silang nagkukwentuhan habang hinihintay ang mga mangingisda. Sumalampak ako sa buhangin, malapit sa kinauupuan ng dalawang lalaking may katandaan na. Sa laot ako nakatingin at pinagmamasdan ang galaw ng mga alon na pandagdag sa kagandahan ng kalikasan. Napalingon ako nang makarinig ng tugtog ng gitara mula sa di-kalayuang bahay-pawid. At sabay kong narinig ang malungkot na awiting nagsasaad ng kasawian sa pag-ibig. At muli na naming naantig ang aking damdamin. Habang pinakikinggan ko ang malungkot na kundiman, umalingawngaw ang mahinang pag-uusap ng dalawang lalaki sa tabi ko. “Naririyan na naman siya.” “Talagang pambihira ang kanyang pagmamahal. Naniniwala akong nagpapatuloy ang kanyang pangarap habang di pa namamatay ang babae sa kanyang buhay. Hindi nawawala ang kanyang pag-asa. Kung kalian matutupad ang kanyang pangarap, Dios lamang ang nakakaalam.

II
Tuluyang umiyak si nanay. Umungol lamang si tatay. Nanlilisik ang mga matang tumingin sa lambat at pagkatapos ay bumaling sa kin. May ibig sabihin ang tingin niyang nag-aapoy. Maliban sa takot na aking nararamdaman ay wala akong naintindihan sa pangyayaring iyon. Mula noon ay hindi na ginalaw ni nana yang lambat. Naluma na ito ngunit buong-buo pa rin sa aking paningin. Ano kaya ang misteryong napapaloob sa lambat na iyon? Alam kong alam ni nana yang hindi ko nalalaman. At kailangang malaman koi to. May karapatan akong makaalam. Nilapitan ko si nanay na malalim pa rin ang iniisip. Hinalikan ko ang kanyang kamay. May ibig akong itanong tungkol sa misteryo ng lambat. Ngunit nauntol ang ibig kong sabihin nang magpatuloy ang kanyang pagluha. “Lakad na Celso, malapit nang dumating ang tatay mo.”

Dinig na dinig ko ang mga kataga habang nagpapatuloy ang malungkot na kundimang nagging bahagi nan g aking buhay. Tumayo ako at ibinaling ang paningin sa bahay –pawid sa lilim ng kaniyugan. Patuloy ang awitin. Humakbang ako ngunit biglang napatigil sa harap ng dalawang lalalking may katandaan na. Naalala ko ang sabi ni tatay. Bawal pumunta sa bahay-pawid na iyon. Mahigpit ang utos ni tatay. Nagbabanta ng parusa. Lumingon ako sa laot. Nasa malayo ang mga Bangka ng mga mangingisda. Bumaling ako sa pinanggagalingan ng awit na ngayo’y gumaganda sa aking pandinig. At para akong hinihila. Nakalimutan ko ang ipinagbabawal ni tatay. Mabilis ang aking paglakad at sa ilang saglit kaharap ko na ang taong naggigitara at umaawit. May luha sa kanyang mga mata. Tumitig sya sa akin. Inilapag ang gitara sa ibabaw ng papag na kinauupuan.. Tumayo siya at dahan-dahang lumapit sa akin. Kinabahan ako. Umakma akong tumakbo ngunit nahawakan niya ang isa kong kamay. Nagpumiglas ako upang makawala sa kanyang pagyapos sa akin. Ngunit lalong humigpit ang kanyang pagyakap. Umiiyak ako. Ngumiti sya at pinahid ang aking mga luha. Hinimas ang aking ulo. Unti-unting lumuwang ang aking paghinga. Nararamdaman ko ang kanyang pagmamahal nang tumingin ako sa kanya. Muli nya akong niyapos. “Dalawin mo akong palagi, ha?” Hindi ako kumibo. Tinitigan ko siya. Ang kanyang mga mata, ilong, ang labi- lahat parang nakita ko na. Saan? Alam ko na, sa salamin. Talagang siya ang nakita ko sa salamin na nakasabit sa dingding n gaming bahay. Napatingin ako sa dalampasigan nang marinig ko ang hiyawan. Nagdatingan na pala ang mga Bangka at nag-uunahan ang mga mamimili ng isda. Nagmadali akong tumakbo upang salubungin ang tatay. Malayo pa ako ng Makita ko siyang nakatayo sa may dinaungan ng kanyang Bangka. Natanawan niya ako. Masama ang titig nya sa akin. Galit. Kinabahan ako.

III

1

Matagal. nandoon na naman si tatay sa sampayan ng lambat. Nadama kong inihahanap ko ng katarungan ang aking kalagayan. Di ako nagagalit kundi humihingi lamang ng pang-unawa. parang ibig himatayin. Celso!” Malakas ang sigaw ni tatay. At ang larawan mo sa puso ko’t diwa Mga alaalang di-malilimutan. Sa labis na panghihina’y umusad ako ng umusad. IV Matapos akong mag-almusal. Kung ako’y nasa pook na limit dalawin Sa paraang ito. Di ko pansin ang mga gasgas sa dalawang siko. Nararamdaman ko ang panlalamig ng katawan at ako ay napahandusay sa kanyang paanan. “Huwag. Nilabanan ko siya ng titigan. walang katapusan. At naaalala ko ang nangyari kanina sa dalampasigan. Sa bakura’t bahay.” “Pumanhik ka Isidra!”. Subalit sa akin ang tanging naiwan. maawa ka sa kanya. At sa unang pagkakataon ay hindi ko inalis ang aking tingin sa kanya. At naaalala ko ang pangyayari noong itinapon ni nanay. Pinagtataga ko ang lambat. Naiiba sa aking paningin ang pagsigaw ni nanay. “Celso!” Nag-aapoy ang mga mata ni tatay na humarap sa akin. Tuwa’y dumadalaw sa aking paningin At ang larawan kong tandang-tanda mo pa. “Di ko gusto ang batang matigas ang ulo! Di lang sampal ang matitikman mo kapag umulit ka pa. Dantes Mula sa Pabanua ni Diosdao Macapagal Isang taon na ngayon ng iyong pagpanaw Marahil tinubos ka ni Bathala Tila kahapon lang nang ikaw’y lumisan. Mabigat ang pakiramdam ko sa aking katawan at ako’y gumapang. Iyan ang buhay ni tatay na bahagi na rin ng aking buhay. Ngunit isang tadyak ang sumalubong sa akin. Hindi ko na alam kung gaano katagal ang pagkawala ng aking malay. Pagunawa. ang pagmamahalan Na kung saan unang tayo’y nag-ibigan. V Dahan-dahan akong bumangon at sumuray-suray na lumapit kay tatay. Talagang mahirap intindihin si tatay. aking mahal. kung nagkaedad na Naaalala ko ang ating paggiliw. Nakita ko sa aking isipan ang mukha ng tao. kung nagbabalik pa Ang ating pagsintang masidhi’t marangal Ang ipagpapalit ko’y aking hininga. Alam kong aabutin siya ng tanghali bago matapos ang kanyang Gawain. Naaalala ko iyong tao. Celso!”. Napatihaya ako ngunit tinangka kong makatayo. Lumapit ako sa salamin sa dingding. Matapos makapananghali siya’y matutulog. Ngunit bigla akong napatimbuwang nang matamaan ng malakas na suntok at napahiga sa pira-pirasong wasak na lambat. Luhaan na naman ang kanyang mga mata. Tahimik t nakatingin na naman sa sampayan ng lambat. Sa aking kinauupuan sa may bintana nakikita ko si nanay na nakaupo sa may hagdanan. Nakatabako at nagtatagpi ng punit na bahagi ng lambat. sa iyong pagpanaw Sa araw na iyo’y pinagsaluhan ta. “Pumanhik ka na habang ako’y nakapagpipigil pa. 2 . Hinanap ko ang itak ni nanay na pangsibak ng kahoy. “Ngunit. Humihingal ako ngunit di ko makuhang umiyak. Hala. Hinalibas ko ng itak ang lambat at saka lang ako tumigil nang ito’y magkagutay-gutay na at nagkalat sa aking paanan. Tayo’y nagtagumpay sa dupok ng buhay. Sumalubong sa aking paningin ang maamong mukha ni tatay.” Habang naglalakad ay sinalat ko ang pisnging nakatikim ng sampal. “Huwag!”. Ay hanggang matapos ang kabataan. Kinusot ko ang aking mga mata. Nanginginig akong lumapit. saway ni nanay na nanginginig ang boses. Lalong humigpit ang kanyang pagyakap at kinabig ang aking mukha sa kanyang dibdib sa tapat ng kanyang puso. At bigla akong sinampal. Yaong kabataan taglay sa twina. Umiikot ang aking paningin parang may nakita akong anino – si tatay na sumusurot kay nanay. Wala naming dahilan upang iwasan ko ang taong nasa bahay-pawid. Lalaging sariwa sa kawalang hanggan. Bitbit koi to at pinuntahan ang sampayan ng lambat. maghahapunan. Itong kaluluwa’y hinahanap ikaw. Nagpunta ako sa kusina. At manatiling maganda at bata. Tomas. sa lahat ng lugar. Lahat may itinatagong kahulugan. Ngunit sinabunutan ako ni tatay at inginudngod sa lupa ang aking mukha. At di pa man ganap ang gabi. Ang biyayang saglit. Bakit kaya hinihigpitan ako ni tatay? Hanggang sa nangangatog kong mga bisig ay yumapos sa mga binti ni tatay. kunin mo ang mga isda at sumunod ka agad sa akin.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon “”Lapit rito. Pinagmasdan ko ang aking sarili.” nagmamakaawa si nanay. Nasalat ko ang magkahalong dugo at pawis sa aking pisngi. balik na naman sa dagat. Ang puting buhok ko’y di mo makikita.” BABANG LUKSA Tula / Pampango Salin ni Olivia P. Biglang kumulo ang aking dugo habang iniisip ang nakasampay na lambat. Pati si tatay na natigilan at nabigla sa aking ginawa ay hindi ko napansin. Itong alaala ay lalaging buhay. Unti-unting lumiwanag ang aking kamalayan. Kung nagunita kong tayo’y magkapiling. Upang sa isipa’y hindi ka tumanda. Nahihilo. Nagdilim ang aking paningin. singhal ni tatay. Nararamdaman ko na lamang may mainit na mga bisig na yumayakap sa akin. Lahat ay kasalungat sa dati niyang nagawa. Pagkagising. “Wala siyang kasalanan. Sa matandang bahay napuno ng saya Kaya. Hindi mamamatay. Di naman dapat katakutan ang kanyang mukha at boses. Pagsisisi. Kung minsan sadya kong dalawin ang bahay At dahil nga rito.

ang ikatlo ay pandita pagakatapos na makaputol ng ilang hibla ng walang tubig kundi hangin lamang. ang may maruming tubig ay para sa lahat ng maginhawa at matagumpay ang tatahaking buhay ng marunong magtrabaho o kung mayaman man. Ang una ay nilalabasan ng malinis na tubig. ay Mikinaryo. Brown Out kasama ng seremonya ay ang paghahanda ng buaya. nila sa isang taong mayroong isang milyong Mik o higit Sa katunayan. na karaniwang isang matandang babae na may kaalaman sa kaugaliang ito. Ang Brown Out nilagang itlog ang pinakamata at laman ng niyog ang Service ay nagbibigay ng ilaw kung hindi mo kailangan ginagawang ngipin. ang binibinyagan o tubo. Inilalagay sa isang mangkok na tubig ang pag-uuri ng Quatwasdak*. Ito kanduli. Ito ang paniniwalang Mik ang tawag sa kanilang pera. Ganoon pa man. may batas silang ipinatutupad na hulihin ang ikintal na siya’y ipinanganak na Muslim at ang unang sinumang nagdadamit ng mahaba pa sa mini-skirt at salitang maririnig ay ang pangalan ni Allah. Ang bahaging ito ng walang bayad. Ginagawa ito upang alisin ang dumi sa kanilang pag-aari. magiging lamang. Ginagawa ito para sa kaligtasan ng bata kung naglalakbay sa tubig. bathing suit at kamiseta at korto naman para sa mga Ang unang seremonya ay ginagawa ilang oras lalaki. Ang seremonya ay karaniwang ginagawa sa araw ng Maulidin Nabi o sa ibang mahalagang banal na araw ng mga Muslim. Ang tinatawag na not overspeeding. micro-mini-skirt. kamag-anakan at pandita. at ang pangatlo. kay-agang lumisan Ang kaugalian ng ninuno natin At iniwan akong sawing-kapalaran Isang taon akong magluluksa mandin. ang dapat mong ipakabit ay iyong isang katutubong hilot na may kaalaman sa kaugaliang Black Out Service. mayroon silang tatlong uri ng pa. Ito’y ginagawa upang dito’y pagbibihis. MILIMINAS: TAONG 0069 Sanaysay / Hiligaynon Salin ni Ruby Gamboa – Alcantara Mula sa Miliminas: Tuig 0069 Ni Nilo Par Pamonag Miliminas.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Bakit ba. na ang ibig sabihi’y Mayroon din silang serbisyo sa tubig na tinatawag paghahandog ng pagmamahal at pasasalamat. At ang tawag pagbibinyag ng mga Muslim. Tungkol naman sa pamamalakad ng trapiko ay Ang paghahanda ay ayon sa anatas ng may ordinansa sila na nagpaparusa sa mabagal kabuhayan ng mga magulang sa pamayanan. Ang pangalawang seremonya ay higit na kilala Ang upuan sa kanilang sasakyan ay nilalagyan ng bilang penggunting o pegubad. Nakapagtataka? Ito buhok ng sanggol. may mga pag-uugali sila at pagsasalita na silang ilang seremonya na kahalintulad ng binyag na kabilang rin sa atin. pagkapanganak. malaki ang pagkakaiba seremonyang panrelihiyon na napapaloob sa pagislam. Ngunit dahilan sa nahuhuli sila sa binyagan upang ito’y maalis. tinatawag na pagislam. Naghahandog ang mga magulang ng dahil ito ang pagbabaytayan ng kanilang pamasahe. mayroon sibilisasyon. At sa pagyaon mo’y para na ring namatay? Hanggang kalangitan tayo’y magkapiling. Isa pa ring bahagi ng tradisyon na serbisyo nito sa publiko. Ang pangkat na ito ng mga pulo ay binubuo ng higit sa pitong libo at dalawang Sanaysay / Muslim daang mga pulo. ay katulad rin natin Naniniwala ang mga Muslim na ang isang sanggol ang mga balat at itsura. Ang Light Service ay ay kakaning korteng buaya na gawa sa kanin. ito. natin sa kanila. Inihahanda ito ng hapunan at pagbabasa sa gabi. pangdekorasyon. Tatlo rin ang uri ng Maguindanaowon. Ang ahensyang ito ay may tatlong uri ng Sa okasyong ito. patuloy pa ring ginagawa ng ilang ay ang Patay Electric Company. siya’y magdaranas ng magtrabaho. Ito Service at Black Out Service. kambing o baka. magpatakbo. Ang ikatlo at huling seremonya ay ang pagislam. Ito ang Light Service. seremonya ay di kinikilala ng Islam ngunit dahil bahagi Mayroon ding nagmomonopolyo ng kuryente. Hindi mo ba talos. Dito’y inaanyayahan ang mga Commission na equality before the kilo. gustong batangunit kapag ito’y lumubog. Sa pagbibihis. Ginagawa ito pitong araw kiluhan upang masukat ang timbang ng mga pasahero pagkapanganak. dalawang magbibigay ng ilaw sa araw at gabi. hayop na ito’y tinatawag na aqiqa. Ang kanilang pananalita ay ay ipinanganak na walang kasalanan kaya di kailangang tulad rin ng sa atin. kaibigan. Ang pagislam ay ginagawa ng isang walian. para sa mahihirap at ito ay paghihikahos at paghihirap. ito ang tawag sa mga mamamayan ng nasabing kapuluan. Ginagawa ito kung ang bata ay nasa pagitan ng pito hanggang sampung taong gulang. isang salu-salo bilang pasasalamat sa ang tinatawag ng kanilang Public Deisservice pagkakaroon ng anak. Kung gusto mo lang ng isang matandang babaeng tinatawag nilang walian. na Nawasdak. Estravo Ang Miliminas. Ang kanilang tawag sa pormal na damit na ginagawa sa tatlong magkakaibang araw sa buhay ng para sa mga babae ay katumbas sa atin ngayon ng isang sanggol. Ito ito ng tradisyon. Tampok na Gawain sa seremonyang ito ang pagtutuli. ito ang pangkat ng mga pulo na matatagpuan sa kalagitnaan ng Dagat Pasipiko bago pa nagkaroon ng malaking pagbaha. ang pinararangalan ay binibigyan ng pangalan ng isang ikalawa ay nilalabasan ng maruming tubig. Pinakakain sa mga batang dumalo sa seremonya ang buaya. Ang kasalanan ng mabagal magpatakbo ay Karaniwang nagpapatay ng hayop. pag lumutang ang buhok. PAG-ISLAM 3 . ang gripo na may malinis ang pinutol na buhok. mahal ko. Nilalagyan din ang buaya ng manok at nawawala kung kailangan mo ng ilaw sa pagkain ng na niluto sa gating kinulayan ng dilaw. Isang pandita ang babasa ng Adzan sa Para mapangalagaan ang kanilang moralidad sa kanyang tainga ng sanggol. Ayon sa paniniwalang na tubig ay mahal ang bayad. Salin mula sa Ingles ni Elvira B. para sa mayayaman Maguindanao. kab’yak ka ng buhay Ngunit ang puso ko’y sadyang manininimdim. Tinatawag na pagislam para sa mga batang lalaki at sunnah para sa mga batang babae.

mga nang-aagaw ng lupa. mambato ng putik sa kalaban. Sa atin ngayon. ibinibilanggo ang mga walang sala upang ihiwalay sa maraming mga nakalalayang masasamang tao. Ang mga Huwes de Paupas natin ngayon ay tinatawag din nilang Huwes de Paupas. ay masasabi rin natin na madaling maubos ang mga mamamayan rito kung madali ang patayan sa panahon ng eleksyon. nahihiya dahil pinagtatawanan sila ng kanilang mga kasamahan. ang ginugwardyahan ay ang mga walang kasalanan. itinatag ang Anti-Genuine Commission para sa paghuli ng mga nagpaparami ng pag-aari o tumatanggap ng mga lagay na geuine. Ang bagong Milimino. Upang mapagkatiwalaan ang mga matataas na opisyal ng bansa. at iba pa. May ilang kabataan na malawak ang pag-iisip na tumawag ng isang pulong kung saan ipinaliliwanag nila ang kaibhan ng pamamahala na kanilang isinasagawa. ibang-iba sa atin. Ang isang batas ay para sa mga mayamam at ang isa ay para sa mahihirap. Genuine na mga batas. ay kagagalitan pa at inaalis sa trabaho. Ang mga mamamayan ng Miliminas ay masyadong relihiyoso. ang “mudslinging” ay pasaring lamang sa mga talumpati samantalang sa kanila ay talagang ginagawa. Sa araw ay namimili rin ang tao ng iboboto kahit na ang isinusulat sa balota ay hindi nila pinag-iisipan. Ang bawat kandidato ay dapat na magsinungaling. mga alagad ng katiwalian na nang-aabuso sa mga mamamayan. Dahil ditto. Ang mga alagad ng bansa ay maliliit lanag ang sweldo pero malaki naman ang kanilang maaaring gastusing representasyon (pondo). ang mga may-ari ng mga bazaar ang hinuhuli ng mga pulis dahil sa kanilang pagtitinda sa sidewalk. At sabihin pa. Sabihin pa. Ang mga genuine na bagay ay ipinagbibili nang patago at tigkakaunti lamang dahil lagging hinuhuli ng mga Alagad ng Katiwalian ang nagbebenta ng mga ito at kinukumpiska pa ang kanilang mga paninda. At isa pang nakapagtataka. Patuloy rin ang pag-iral ng mga baying kontento sa klase ng pamamalakad ditto na sa ngayong panahon ay masasabing kabaligtaran ng mga pangyayari. Ang mga opisyal sa bansa na tumaba habang sila ay nasa serbisyo ay pinapatawan ng sala o akusasyon sa kanilang mga Resolution. ang kanilang paboritong santo. at tinatawag nila itong Shady Transactions. Ang iniisip nila ay ang naipon na bala ng mga kandidato at mga napatay ng kanilang mga kampon. Nagbabatuhan ng putik. Subalit nababawi rin ito ng imbensyon ng Bantog na Baliw (ito ang tawag sa kanilang henyo) na nakabuo ng isang tablet na kung iinumin ng mag-asawa ay magkaka-anak ang babae na tinatawag na Instant Baby. Dalawang klase ng batas ang ipinalabas ng kanilang batasan na tinatawag na Circus of Miliminas. isang taong may sungay at buntot katulad ng tinatawag natin ngayong Satanas. na ipinagbubuntis sa loob lamang ng dalawampu’t apat na oras. mga hues de paupas at mga pislak (piskal) na hindi tumitingin sa kislap ng espada ng katarungan at timabangan ng katotohanan kundi tumitingin sa kalansing ng pilak at timbangan ng malalaks at maykapangyarihan. genuine nap era. genuine na batas at iba pa.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Ang mga Sidewalk sa kanilang lungsod ay higit na malalapad kaysa sa atin. Bakit ganoon ang pamamalakad ng hustisya rito? Iyan ang batas. ang mga bayaning gumagala sa kapuluan. sa simula pa lang ng kampanya ay magkakaharap na sa entablado ang magkakalaban sa pulitika. ang Buwaya. mangako ng mga hindi naman matutupad. kinukutya pa sila at kung mahuli ng kanilang hepe. Ipinagmamalaki pa ng mga mataas ang katungkulan sa pamahalaan ang pagsasamantala sa kabuhayan ng mga mamamayan. at hindi pag-aangkin sa yaman ng iba. Ang mga buwaya ng bansa ay tumitigil sa pagpapasipa kapag makapal na ang kanilang likod dahil ito ang magiging batayan sa pagpili ng isang Outstanding Buwaya of The Year. magmura. Ang pinakamalaking kasalanan ay ang hindi pagpatay. Ang mga pulitiko at ang kanilang mga kampon ay hindi natatakot na mapatay at pumatay sa panahon ng kampanya at eleksyon dahilan sa kanilang paniniwalang ito ang magdadala sa kanilang kaluluwa sa impyerno kung saan mabubuhay sila nang maligaya kasama si Santasa. sila ang magigiting na tumanggap ng mga papuri na maririnig mo sa bibig ng nakaraang administrasyon. Ang mga baril ng Alagad ng Katiwalian ay paltik. Kung gayon. At ang balak mapili ng Hues De Paupas kung sinu-sino sa mga mamamayan ang palaaway at eskandaloso at sino ang mababait. Ang kanilang ibinoto ay tinatawag na ibinoto sa bala at hindi sa balota. Ang eleksyon ay tuwing ikalawang taon. malalaki ang bilangguan ditto at kumpleto sa mga kasangkapan kaysa sa labas. Parang nakakatawa ano? Pero iyan ang katotohanan. Ang pinakamalaking tindahan ay tinatawag na Super Black Market. mga mayaman na nang-aapi sa mga mahihirap. Dito ipinagbibili ang mga bagay na ngayon ay ipinagbabawal tulad ng blusil na sigarilyo. Sa panahong ito ay uso rin ang Kickback na kaunti lang ang ikinaiba sa ating tinatawag na kickback sa ngayon. Ang ilan sa mga alagad ng bayan na sa mgayon ay masasabi nating gumagawa ng mabuti ay nagtatago. mga namomorsyento. tulad ng mga genuine na resolutions. ang ahensya na namamahala sa eleksyon. Ang lahat ng bilanggo ay tinatawag na VIP (Very Important Prisoner). at ang nagpapatupad nito ay tinatawag nilang alagad ng katiwalian. Ang malaking transaksyon ng pamahalaan ay pinagkakasunduan sa ilalim ng puno. Ang mga Buwaya ng Bansa (ito ang tawag sa matataas na opisyal ng pamahalaan) ay sinisipa sa likod para sa bawat gatas o Mik na tatanggaping suhol sa kanilang mga transaksyon. Ang kanilang prinsipyo ay humihingi ng isang klase ng 4 . Ang iba naman ay binubuo sa ilalim ng mesa ng mga opisyal ng pamahalaan. mga bagay na ninakaw. apyan. May pintura itong itim. Katiwalan ang tawag nila sa kanilang mga batas. Napakadali ng pagpapalit-palit ng kapangyarihan sa Miliminas. at si Santasa. dahil kung hindi nya ito gagawin ay pawawalan ng bias ang kanyang kandidatura ng Komisyon ng Kalokohan. mga walang ginagawa sa bayan kundi aksayahin ang kaban ng bansa na sa halip na gamitin ang kanilang katungkulan sa pagsisilbi sa publiko ay ginagamit pa ito sa pangangamkam ng yaman. ang mga mesa ay matataas para hindi mauntog ang ulo ng mga opisyal kapag sumusuot sila sa ilalim nito. Hindi lang iyan. At sino ang kanilang pinatutungkulan? Ang ismagler. mga kickback artist. Bakit nga ba? Ang dahilan ay sapagkat ang mga bazaar ang umuukupa ng mga Sidewalk at ang nagtitinda naman ng sigarilyo at kung anu-ano pa ang siyang umuukupa sa mga malls o kwarto-kwarto na kung sa atin ngayon ay mga bazaar. hindi pagtataksil sa asawa. Sa kanila. Kung tungkol sa sistema ng pagpili ng opisyal. Dahil sa ang nag-aari ng lisensyadong baril ay hinuhuli at pinapatawan ng salanag Illegal Possession of Genuine Firearm. at ang may pinakamaraming pera. at mga pinagbibiling pekeng mga bagay. pagkaawa sa mahihirap at hindi pagbibigay ng anumang hingin sa kanila ng mga buwaya ng bansa. Pagkatapos ng bista at bumaba na ang hatol. Tatlo ang paborito nilang mga santo – ang Mik (ang pera mismo).

kaya lamang ay may mga buklod na matibay pa sa alinmang lumang tradisyon na pumipigil sa akin. May karapatan ba akong was akin ang puso ng mga taong walang naibigay sa akin kundi pagmamahal at kabutihan.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon pag-uugnayan ng mga namamahala at pinamamahalaan. at sa kasiyahan ng ilang nagmamahal sa akin at sa kalungkutan ng iba. Siya rin ang kauna-unahang regent ng gitnang Java na nagbukas ng pinto para sa mga panauhin mula sa ibayong-dagat – ang sibilisasyong Kanluran. Noong simula ay tinatawanan lamang sila ng mga pinuno. nakapagmamalalaki’t makaaakit ng aking loob! Iyong masaya. Karamihan sa mga pinsan ko’t nakatatandang kapatid na lalaki ay nag-aral sa Hoogere-Burger School. Hindi PANAMBITAN (Tula / Bicol) Salin ni Ma. ang pinakamataas na institusyon ng karunungang matatagpuan ditto sa India. Ngunit nang lumaon ay dumami na ang dumadalo sa kanilang pulong. masigla’t maagap na hinaharap ang buhay. Gumigising ito sa akin para hangarin ang pagsasarili at kalayaan – isang paghahangad na makatayong mag-isa. ngunit baka pagkatapos pa ng tatlo o apat na henerasyon. Poon ko. sumibol hanggang sa lumakas at sumigla. at nagdulot naman ito sa mga anak nila ng uri ng pagpapalaking nagisnan nila mismo. dala nito ang binhing sumupling sa aking puso. totoong ang puso’t isip ko’y hindi ako nabibilang sa daigdig ng mga Indian. bukod pa sa mga mahirap. nagkaroon ng malakas na paglindol hanggang sa pumutok ang isang malaking bulkan sa kailaliman ng dagat sa gitna ng kapuluan na siyang nagging dahilan ng pgalalaho ng Miliminas sa sanlibutan. Alam kong para sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito. isang kahulugang hindi maabot ng aking pang-unawa. wala akong ibang gagawin kundi ang ipagkaloob ang sarili sa mga nagtatrabaho’t nagsisikap na bagong kababaihan ng Europe. Ang bunso sa tatlong nakatatandang kapatid kong lalaki’y tatlong taon na ngayong nag-aaral sa Netherlands at naglilingkod din naman doon bilang sundalo ang dalawa pa. Wala akong iniisip gabi’t araw kundi ang makagawa ng paraan upang malabanan ang lumang tradisyon namin. Lilia F. Ang lolo kong si Pangeran Ario Tjondronegoro ng Denmark ay kilalang lider ng kilusang progresibo noong kapanahunan niya. maaaring dumating iyon. Bilang parusa sa kanila ng kanilang diyos na si Santasa. Kaya kung isa kang kapus-kapalaran Buong lakas silang dinudusta-dusta Wala kang pag-asang makyat sa lipunan. nag-ugat. tinutulak pa nga. Ipinagbawal ng pamahalaan ang pagdaraos ng pulong ng grupong ito ng mga kabataan na tinawag nilang Dungis ng Lipunan. mga taong nararapat kong pasalamatan sa lahat ng bagay. ang sinasabi mo Mga mayayaman lalong umuunlad Tao’y pantay-pantay sa balat ng mundo? May kapangyarihan. at nang lumaon ay pagpatay sa ilan sa kanila ang nagging dahilan ng pagkagalit ng mga mayaman at ng mga may katungkulan. Ipinagbabawal ng aming kaugalian na lumabas man lamang ng bahay ang mga babae. Balang araw. Patuloy na lumapit ang mga tinig na galling sa malalayong lupain. ng aking mga putting kapatid na babae na tumatanaw sa malayong Kanluran. Alam mo ba kung paano mahalin ang bago at batang panahong ito nang buong puso’t kaluluwa kahit nakatali sa lahat ng batas. Alam ko. pinagsisikapan hindi lamang ang sariling kapakanan at kaligayahan kundi maging ang kabutihan ng buong sangkatauhan. Buong kasabikan kong sinalubong ang pagdating ng bagong panahon. Panganay ako sa tatlong babaing anak ng Regent ng Japara. kaming mga babae’y bahagya ng magkaroon ng pagkakatong mag-aral dahil na rin sa kahigpitan n gaming mga lumang tradisyon at kumbensiyon. may isang naiibang kabuluhan ito. Ako’y may anim na kapatid na lalaki at babae. Ang simpatya ng mga mahihirap ay nakuha ng mga kabataan. may tiwala sa sarili. mga taong nag-alaga sa akin nang buong pagsuyo? Ngunit hindi lamang tinig nito ang umaabot sa akin. iyong babaeng Malaya. Mabanglo Ibig na ibig kong makakilala ng “babaeng moderno”. at halos lahat ng iyon (na ang ilan ay patay na ngayon) ay umiibig o umibig sa kaunlarang minana sa kanilang ama. puno ng tuwa at sigasig. kaugalian at kumbensyon ng sariling bayan? Tuwirang sumasalungat sa kaunlarang hinahangad ko para sa aking mga kababayan ang lahat ng mga institusyon naming. dumating ang isang malaking pagbaha.. maaaring lumuwag ang tali at kami’y pakawalan. hindi sumusulyap Kaming mga api ngayo’y naririto Mga utang-na-loob mula sa mahirap Dinggin mo. panambitang ito. Kung pahihintulutan lamang ng mga batas ng aking bayan. kundi sa piling 5 . Sumiklab ang isang rebolusyon na lumaganap sa kapuluan ng Miliminas. KAY ESTELLA ZEEHANDELAAR Sanaysay Salin ni Ruth Elynia S. nguni’t lubhang malayo pa ang panahong iyon. umaabot sa akin. Samantala. Upang itong hapdi’y lalong managana. ito ang pagmamahal na iniuukol ko sa mga pinagkakautangan ko ng buhay. Lahat ng mga anak niya’y may edukasyong European. lalo’t kailangang lumabas ng bahay araw-araw para pumasok sa eskwela. Mga mahihirap lalong nasasadlak Nasaan Diyos ko. Labag sa aming kaugaliang pag-aralin ang mga babae. Ang puso ko’y sinusugatan ng mga kondisyong nakapaligid sa akin at sa iba. Kahit noong musmos pa ako’y may pang-akit na sa aking pandinig ang salitang “emansipasyon”. Realubit ng Panambitan Ni Myrna Prado Bakit kaya ditto sa mundong ibabaw Kung may mga taong sadyang nadarapa Marami sa tao’y sa salapi silaw? Sa halip tulungan. marikit at bagong-silang na Europe ay nagtutulak sa aking maghangad ng pagbabago sa kasalukuyang kalagayan. Ngayo’y kailangang sabihin ko ang ilang bagay ukol sa sarili upang magkakilala tayo. ang malayo. buong lungkot na pinagaalab ang mithiin kong magising ang aking bayan. At ang pagbabawal sa kalayaan ng mga ito. subalit nakatali ako sa lumang tradisyong hindi maaaring suwayin.

Sa wakes. nakikita ko na marami akong motibo. Anong dakilang tagumpay iyon! Ang maipakita ng mga kabataang babaeng tulad naming ang sarili sa labas. Ikinulong ako at pinagbawalang makipag-ugnayan sa mundong nasa labas ng bahay.. mag-aral at hindi para pagasawahin anang sapilitan. si Komorogawa. Bagamat nananatili siya sa isip ko sa sumunod na tatlong taon pagkaraang maputol an gaming ugnayan. Hindi nahikayat ang mga magulang ko. ang maliwanag na sikat ng buwan ay yanig na sumisindak sa akin. Kung mapahihintulutan ang eksaheradong pahayag . Pero mahal ko ba talaga si Kesa? An gaming pagiibigan ay maaaring paghiwalayin sa dalawang baiting. Ngunit hindi pa ako nasisiyahan. Kahit noong mga panahong ako’y wala pang bahid-dungis. Posible rin ang kanyang masimbuyong pag-ibig ang nagtulak sa kanyang sambahin ang minamahal kong si Kesa ay nakapagdudulot sa akin ng kasiyahan. Minahal ko siya bago siya ikinasal kay Wataru. sa oras ng pagtatalaga sa poder ng bata pang prinsesa (bilang Reyna Wilhemina ng Netherlands). Nang matuklasan kong asawa siya ni Kesa. ako ay itinali sa bahay – kinailangang “ikahon” ako. pinayagan kaming umalis sa bayan naming at pumunta sa siyudad na pinagdarausan ng pagdiriwang para sa okasyong iyon. “opisyal” na inihandog sa amin ng mga magulang naming ang aming kalayaan. Ang tanging kaligayahang naiwan sa aki’y ang pagbabasa ng mga librong Dutch at ang pakikipagsulatan sa mga kaibigang Dutch na hindi naman ipinagbawal. Nayanig sa paglapit niya ang palalo’t matatag na balangkas ng mga lumang tradisyon. totoong sandali rin akong nag-apoy sa panibugho. mas malayo. ang lalaking ipinagkasundo sa akin ng hindi ko namamalayan. kung ang lahat ng kaluwaga’y para sa kanya lang? SI KESA AT SI MORITO Salin ni Lualhati Bautista Mula sa “Rashomon” atbp. walang reynang yayaman pa sa amin. mula’t sapul pa’y kilala ko na ang kanyang magandang mukha. nalaman kong tinangka ng mga kaibigan kong European na mabago ang pasyang ito ng mga magulang ko para sa akin. Kaya para sa king karibal sa pag-ibig. Nasindak ang “mundo”. Noong banding huli. Lagi. liban lamang kung sa paaralan. Ngunit dapat tayong mag-asawa. subalit wala silang nagawa. ang panibugho ko’y napawi na. nakita kong muli ang mundo sa labas nang ako’y maglabing-anim na taon. nakadama ako ng simpatya sa kanya. Ano ang gusto ko sa kanya? Siya ang klase ng babaeng kinadaramahan ko ng hangaring makalaman. Naunawaan ko. Wala akong hangaring makipamista o maglibang. Nang sumunod na taon. na imposibleng mangyari noon. hindi nag-iwan ng anumang bakas sa aking puso at isipan. Nang sabihin sa akin ng tiya ko. Ang hindi pag-aasawa ang pinakamalaking kasalanang magagawa ng isang babaeng Muslim. Matagl ko na siyang kilala. Hindi iyon ang dahilan ng paghahangad kong magkaroon ng kalayaan. na kung inalis pa sa akin ay lalo nang nagging kaawa-awa ang kalagayan ko. nakulong ako ng tuluyan. isang di kilalang lalaking pinili ng mga magulang ko. naaantig ako sa pagkamasuyo ng isang lalaki na ginagawa ang lahat makuha lamang ang isang babae. Karaniwang hinihintay ko nang may pagkainip ang pagsikat ng buwan. o iyon ang aking palagay. Lalo sigurong nawalan ng kabuluhan ang buhay ko’t kaluluwa. hindi ko tiyakang masasabi na mahal ko siya. kung paano niya pinagsikapan at pinagsakitang makuha ang puso ni Kesa. nagging usap-usapan ang “krimeng” iyon na dito’y wala pang nakakagawa. naglalakad si Morito sa ibabaw ng mga lagas na dahon sa makalabas ng bakod ng kanyang bahay: Sumikat na ngayon ang buwan. Ibig kong Malaya upang makatayo ng mag-isa. Pero ngayong gabi. Apat na mahahabang taon ang tinagal ko sa pagitan ng makakapal na pader. ito ang pinakamalaking kahihiyang maipagkakaloob ng isang katutubong babae sa kanyang pamilya. pero ngayong gabi ay kailangan kong patayin ang isang lalaking hindi ko kinasusuklaman. Pinarurusahan ng kawalang-kasiyahan. dapat. dapat. Hindi ko maisip na ang simple at nakababagot na lalaking iyon ay sumusulat ng mga tula ng pag-ibig. na ang buong hangarin niya na mapangasawa ito. Pero ngayon. Isipin na lang kapag ang mga kamay na ito’y namula sa dugo! Anong kasumpa-sumpang nilalang ang magiging tingin ko sa aking sarili kapag nagkaganoon! Ang puso ko’y di mababagbag sa sakit kung papatay ako ng isang kaaway na kinasusuklaman ko. kusa ang iba. ang mundong hindi ko na makikita marahil liban kung kasama ko na ang mapapangasawang estranghero. wala akong pagkamuhi o masamang hangarin. ang pag-ibig ko sa kanya ay higit pa sa sentimental na bersyon Ng motibong nagtulak kay Adan sa piling ni Eva. At ang pag-aasawa para sa amin – mababaw pa ngang ekspresyon ang sabihing – miserable. kung pabor para sa mga lalaki at hindi para sa mga babae ang batas at kumbensyon. At paano nga ba hindi magkakaganoon. Malinaw ito sag a pag-aalinlangan ko na patuloy siyang mahalin kung sakaling ang aking hangarin ay natupad. Nang tumuntong ako ng ikalabindalawang taong gulang. Manapa. At mabilis pang sumunod ang mga pangyayaring nagpabalik sa aming mga babae ng mga nawala naming kalayaan. at ang tanging lugar ng pagtuturong maipagmamalaki ng siyudad naming na bukas sa mga babae ay ang libreng grammar school ng mga European. Wataru Saemonno-jo. Kinikilabutan akong isipin na ang gabing ito ang magwawasak sa aking kasalukuyang sarili at gagawin akong isang karumal-dumal na mamamatay-tao. at para naman sa amin. Salamat sa Diyos! Malalabasan ko ang aking kulungan ng Malaya at hindi nakatali sa isang kung sinong bridegroom. umalingawngaw sa lahat ng dako ang yabag niya. ibig kong makarating sa malayo. Hindi ito ngiti ng pag-uyam . Kahit kamakailan ko lang nalaman ang kanyang pangalan. Ito – ito lamang ang nag-iisang liwanag na nagpakulay sa hungkag at kainip-inip na panahong iyon. Pero ngayong tumitingin ako Sa aking puso. na mabuti ang isipin ko para sa kanya. Subalit dumating ang kaibigan ko’t tagapagligtas – ang Diwa ng Panahon. 6 . at hindi ko nasilayan minsan man ang mundong nasa labas. isang musmos pa na nagmamahal sa buhay. ang pinakamalaking ipinagsisisi ko ay iyong hindi ko siya nakilala ng lubos. Sa kasunod ng pakikipag-ugnayan ko sa kanya. ang iba nama’y pilit at bahagya lamang ngunit bumukas pa rin at pinapasok ang mga di-inanyayahang panauhin. UNANG BAHAGI: Monologo ni Morito Sa pagkakatingin sa buwan habang nag-iisip. Sa kaunaunahang pagkakataon sa aming buhay. kung tila ginawa lamang para sa mga lalaki ang mga batas. Nabuksan ang mga pintong mahigpit na nakasara. Nagsaya an gaming mga kaibigang European. Pang kwento Ni Ryunusuke Akutagawa S.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon kami pinapayagang pumunta saanman. pinaghirapan pa niyang matutong sumulat ng tula. Hindi ko alam kung paano ko pinalipas ang mga oras. at isang ngiti ang gumuguhit sa aking mga labi sa kabila ng damdamin ko. ang nakaraan at kasalukuyan.

patindi ng patindi ang dating hangarin kong ihantad ang kanyang kasinungalingan? Kung sasabihin ninyo sa akin. ang panghihinayang na di ko siya nakilala ng pisikal ay hindi ang tanging nangingibabaw sa akin. kundi inangkin ko pa ang kanyang katawan na gaya ng pinapangarap ko. Isa pa. “Patayin natin si Wataru!”. alam kong mangyayari. At ngayong gabi’y papatayin ko ang isang lalaking hindi ko kinamumuhian. Kailangan kong patayin ang kanyang asawa kung hindi’y papatayin niya ako”. papatayin niya ako sa kahit anong paraan. May hinala rin ako na maaaring ito’y tulak ng kanyang kagustuhang wag nang pagningasin pa ang aking pagnanasa. minamahal kong mambabasa. Nagbago na ang kanyang anyo. Pero hindi ko nagawa. nagimbal ako at sa kabila ng aking damdamin ay di ko napigilang iiwas ang aking mga mata. Sa huli’y nagtagumpay ako. Hindi lang ako nagtagumpay na Makita siya. Taksil na babae – iyon ang nagging tingin ko sa kanya. Bilang pagbalik sa unang tanong na binitiwan ko. Kung gayo’y paano ko nagawang makipagtalik sa isang babaeng napakanipis ng pagkakabigkis ko? Una’y itinulak ako ng kakatwang kagustuhan na mapangibabawan ang dating hangarin ng puso ko. at ang aking kunsiyensya’y makapagkakanlong sa makatwirang pagngingitngit. At nagmukha siyang mas walang dangal kaysa akin. Ano’t anuman. Inaamin ko agad kong nakitang imposible iyon sa saglit na bigla siyang tumitig sa akin. Lagpas ito. Sa huli’y nag-angat siya ng mukha at sinabi. ginawa ko ang lahat ng paraan para Makita siya ng patago. na iyon ay kasinungalingan. ay pinaglahuan na ng malaking bahagi ng dating kasariwaan at malinis na panghalina. naisip ko. Ang tanging hindi nagbago sa kanya ay ang kanyang malilinaw. “Kapag hindi ko pinatay ang kanyang asawa. Sa pagkakaupong magkaharap. hadil sa kasumpa-sumpang pangakong ito. Wala nang mas aangkop pa sa mga layuning ito kundi patayin ang asawang ipinangangalandakan niyang mahal niya. hindi ko maitatatwa ang inyong bintang . bulong ko. maliban sa isang kapangyarihang banyaga sa mga mortal (marahil ay demonyo o diyablo) ang nagtataboy sa akin sa makasalanang daan. Wala sa loob na ihininga ko sa tainga niya ang nakaraang hangarin ko na hamunin ng labanan si Wataru at pagwagian ang kanyang pag-ibig. at makuha ang kanyang pagsang-ayon mula sa kanyang pagpapatumpik-tumpik.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon nahulog ako sa kasalukuyang relasyon. Kung maaari lang ay babawiin ko ang pangako ko noon din. Ito ang gawa ng isang hindi nakakaalam kung gaano kahamak ang kanyang kalaguyo. Hindi iyon basta panghihinayang na hindi ko nakilala ang kanyang katawan. Ang tanging naiisip ko bilang paliwanag ditto ay ginusto kong tagpian ang relasyon sa kasalukuyan. Baliw na nga ako para gawin ang napakagarapal na mungkahing iyon. na gumigimbal sa akin. pagkasuklam. at habang tumitindi ang paghamak at pagkasuklam ko sa kanya. Malayo siya sa idolong pinakaaasam ko sa aking puso. sa pagkakatingin ko sa kanyang walang luha pero umiiyak na mga mata. bulong ko sa tainga ni Kesa. binigyan niya ako ng isang ekseheradon g kwento ng kanyang pag-ibig sa kanyang asawa. bilog. Marahil ay walang lalaking umarkila ng babae sa isang bahayputahan na magiging mas hamak pa sa akin ng mga sandaling iyon. Ano ito? Ano ang malaking kapangyarihang iyon na nagbubunsod sa akin. hindi ko na kailang itanong pa ngayon sa aking sarili kung mahal ko siya. napansin ko na malaking bahagi ng aking panghihinayang ay naglaho na. Ano’y anuman. Kung iyan ay hindi sapat para ipaliwanag ang aking motibo sa pagmumungkahing patayin si Wataru. wala nang paliwanag na dapat tangkain. Kapag naaalala ko ngayon. Pero ang pinakapangunahing dahilan ay hindi na siya ang inaasahan kong maging siya. Kaya kong batahin. ang lahat ay indikasyon ng kapangitan ng kanyang isip at katawan. Pagkatapos kong bitiwan ang aking pangako. Pero may iba pang nag-uudyok sa akin na gawin iyon. hindi ba may nasilip akong ngiti sa kanyang labi at biloy na gumuhit sa kanyang maputlang pisngi? Ay. idadagdag ko ang krimen na buktot na pagpaslang sa pinakamaitim na pusong maaaring maisip. Hindi kamalian na sabihin na simula ng araw na iyon. Sa gayo’y mapangangalagaan ko siyang mang-aapid. Ngayo’y itinatanong kong muli sa aking sarili. O manapa.pinangingibabawan ako ng pagnanasa. Pero hindi ang hangaring makapanlupig ang tanging ngumangatngat sa akin ng mga sandaling iyon.” Hindi lamang ako nasorpresa sa biglang pagsang-ayon niya. Nahulog ako sa malungkot na kalagayang pagkikipagtipan para paslangin ang kanyang asawa dahil sa takot ko na paghigantihan niya ako kapag nabigo akong tuparin ang bahagi ko sa usapan. Ano’t anuman. Gumuhit sa nag-iinit na utak ko ang iglap na pagkabigo at panghihilakbot – at oo. “Mayroon siyang hambog na ideya tungkol sa kanyang asawa”. Sa pagkakataong iyon. para patayin ang isang 7 . maiitim na mga mata. Nang maupo ako sa tabi niya sa nabababanigang silid ng bahay ni Koromogawa. natatakot ako sa kanyang paghihiganti. Ngayon. Nang magkakaupo kaming magkaharap. natuklasan ko na hindi siya ang imahen ng malabantayog na kagandahang binuo ko sa isip sa nakaraang tatlong taon. Kaya tulad sa isang lalaking binabangungot. dapat mo ngang patayin si Wataru. para sa kapakanan ng babaeng hindi ko iniibig. ipinagbabawal iyon ng aking pangako. kundi nakakita ako ng mahiwagang kinang sa kanyang mga mata na hindi ko napansin noon. Ang kanyang nakasabog na buhok at nagpapawis na katawan. “Mahal ko ba siyang talaga?” Nang Makita ko uli siya tatlong taon pagkaraan. hindi ko masasabi kung ano ang nag-udyok sa akin para gawin ang padalus-dalos na bagay na iyon. Ang kanyang mukha na makapal na nakukulapulan ng matingkad na pulbos. pinaniniwalaan ko noon at hanggang ngayon. at tiyak na taiyak na bumulong ako nang nagtatagis ang mga ngipin. Magtawa kayo kung ibig ninyo. sapilitang ibinangon ko siya sa king mga bisig – ang babaeng ito na umiiyak na ibinagsak ang kanyang sarili. Nang matapos ang lahat. nagkaroon ako ng relasyon kay Kesa. sa kabila ng aking damdamin. batay sa ganyang iba’t ibang motibo. sa pagdiriwang kaugnay sa pagkakayari ng Tulay ng Watanabe. nakapanaig ako sa kanya na maisakatuparan naming dalawa ang pagpatay na hindi ko ginusto. Totoong-totoo ito. sa aking karuwagan. gayunman. Kung tatalikuran ko ang nakatakdang pakikipagtipan na magaganap ngayong gabi… Hindi. “Patayin natin si Wataru”. Iyon ay hamak na kalibugan mismo na hindi nangangailangan na ang kabilang panig ay maging ang babaeng iyon. Nagpupumilit at paulit-ulit na ibinulong ko ang ganoo’t ganoon ding bagay sa tainga niya. na para bang nakita niya ang laman ng aking puso. Nang Makita ko siya sa bagong paninging ito. Pinamumulahan akong banggitin ito. sa duwag na “ako”. na ang sariling kayabangan ko ang nagtulak sa akin para maghinalang kasinungalingan ang kanyang pahayag. Sa ilalim ng mga mata niya’y nakahugis ang nangingitim na guhit. Malamang na ang aking hangarin ay pinahina ng pangyayaring hindi na ako malinis. desperadong naisip ko. “Oo. Kasabay nito. inalisan ko siya ng dangal. lalo kong kinaiinipan na mawasak ko ang kanyang dangal. ang takot na ito’y mahigpit at matatag na dumaklot sa akin. Wala siyang iniwan kundi hungkag na alingawngaw sa aking tainga. sa puso ko’y nagkaroon ng bagong pagkamuhi sa kanya.

hinsi ko siya iniisip. nakatalikod sa ilawan. lalaki sukdulang patayin niya ang sarili niyang asawa? Noon lamang pumasok sa isip ko ang aking Darating ba siya o hindi. gayunpama’y sa akin ang kadiliman ng paglalaho ng buwan na nakita natatakoy siya sa akin. Natandaan ko lang ang kanyang mahabang tinig na bumubulong. at nagpalamig sa aking puso sa pagkatao? Nagimbal ako. para parusahan ang aking kalaguyo sa pananakit kamusmusan sa mga bisig ng aking tagapa-alaga. Mas matapat kung sasabihin nating impresyon sa mga tao. sa pagkakabilad ng Nang mga sandaling iyon ay disidido na akong mamatay. nag-iisip nang malalim at na nakadarama ng kaligayahan sa pag-ibig ng isang kagat-kagat ang manggas ng kanyang kimono. kung niya sa aking puso at para sa aking hinanakit sa ihahambing sa malamultong pagkalunos na pagdungis niya sa aking katawan. isang sulyap sa kanyang ba ako nagpaplanong ipaghiganti ang aking sarili laban mga mata at nakita ko ang aking kapangitan na sa pagkamuhi sa akin ng aking kalaguyo. IKALAWANG BAHAGI: Monologo ni Kesa kung ang sinag ng buwan ay matatawag na maliwanag. Hindi ko nab a makakaya ang aking niya sa mga salita ko kung ano ang mangyayari kapag kalungkutan mula nang buong linaw na maipamukha sa hindi niya tinupad ang kanyang pangako. sa lang kahit sa pinakakahiya-hiyang paraan. Paano ako ng aking asawa. iyon ang aking pananalig. Kinatatakutan ko siya. Hindi lamang ako ibig. Ngatal sa kalungkutan. sa kanyang buhong na pagnanasa? masuyo at mapagmahal. tulad ng isang puta. kung aasahan ko lang ko kasama ang aking tagapag-alaga. Dahil ng isang makamundong lalaki na nasusuklam at matalas ang pakiramdam niya. Lumulubog na ang buwan. naglahong lahat ang aking kaligayahan. Nagsisindi ito ng apoy ng makamundong paghahangad. Ang kalungkutan ng isang maunos na madaling-araw ay Pero ngayon. Ang pag-awit ng isang balada ay pumailanlang sa gabi. dangal at tatapak-tapakan na lang. Umaasa ako sa buktot na takot na nga ba sa pagmamahal ko sa aking asawa kaya pinupukaw ng pagkamakasarili sa kanya. Umaasa ako sa kanyang ispiritung nagtatago sa ilalim ng aking kaligayahan. Sa ilalim ng taon na nakaraan”. Kinasusuklaman ko siya. siya’y. nagdadalamhati sapagkat nawalan ako ng dangal. Talaga. Ang kabuktutan kong ito ay “hanggang noong araw na iyon” kaysa noong “tatlong maaari na rin sigurong palampasin. Matapat kong sinasabing “noon lamang”. gaano kainam pang mamatay na tahimik na bumalot sa akin. dama ko’y araw. Mamamatay dala ng paglalaho ng buwan na nakita ko sa aking ako. Dimatinding pagdadalamhati. sa kanyang nasasalamin sa kanyang isip. walang katapusang luha sa aking mga mata sa kabila ng Pero wala akong lakas na gantihan ang kanyang pagpagsisikap ko na huwag umiyak. kakatwang nakadama ako ng sigla. Mula noong nakaraang ang kapangitan kong nasasalamin doon. kundi lang sa Pero ngayong hindi ko na nagawang umasa sa resonableng pangangatuwirang ito. paulit-ulit kong patay. Kapag nagkagayon dadalhin ko huminto na ako sa pag-iyak. ang isip ko’y buungkahit isang yabag. Pero nangyari. gumuhit sa isip ko ang plano. mukha. hindi. maaari ring dahil mahal ko siya. walang karapatang mabuhay kundi wala ring karapatang Naglahong lahat ng pangarap at pangitain sa aking puso. ibig kong sarili ko. Pinandidirihan ko siya. Tiyak na ang bukas ay maghuhunos Lalo na noong ilayo ko ang aking sarili sa kanyang mga ng kanyang malamig na liwanag sa aking katawang bisig. Imposibleng asawa. Ang isipan ng tao ay nasa dilim. Pero paano pa maaaliw ang isang babae sa pumawi ng mahiwagang kislap na tulad sa mapulang sandaling matuklasan niya ang kapangitan ng kanyang liwanag ng buwan. Iyon tulad ng ang sarili ko. sa ilalim ng isang lampara. Oo. Ano ang aking nagawa mula noon? Ang meron lang ako ay ang malabong ala-ala niyon na para bang isa iyong bagay sa malayong nakalipas. Malamang na nang sandaling maalala nalubog sa kahihiyan at kasamaan. Kahihiyan! Kahihiyan! makakahinga ako. ewan ko. Gabi. ay nilulukob na ako ng kahihiyan. ay hindi na nagsalita pa. at tumingala sa kanyang mukha para matagpuan Sigurado akong darating siya. Mawawalan ako ng ko ang kanyang mukha. Ipinagunita nito Kinasusuklaman ako’t pinandidirihan. Bakit hindi. hindi silid ng bahay ng aking tiya. Gayunma’y kakailanganin kong manahimik at ikinagagalak ko ang aking desisyon.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon inosenteng lalaki? Hindi ko masasabi. nayanig. hindi maaari. mamamatay ako para sa kanya? Hindi. Ang pagkainis at kalungkutan ay naghatid ng hindi…. Natatakot siya sa akin. kaya maaaring nagbago ang isip niya. naka-tayo si hindi ba ako? – hindi ba ang isang babae’y isang nilalang Kesa. Ay. Hindi ko masasabi. nang magtaas ako ng hanggang kabila ng aking libingan ang pagsisisi. pero walang marinig Hanggang sa mga oras nay ion. Mahal ako ng aking asawa. sa aking buktot na hangaring makapag-iwan ng magandang kagandahan. walang ulo. Noong araw na iyong Makita siya sa pagkukunwaring mamamatay ako sa aking asawa. Mamamatay ako. Dahil pagkamakasarili. ay iglap na nagpalaya sa lahat ng masamang maasa ako sa kanya. na akala mo’y walang Pinatutunayan ito ng isang sulyap sa kanyang mukha na problema. “Patayin natin si Wataru”. nagdalamhati. mamatay. kaysa huli ay isinuko ko ang aking katawan. hindi lang ako nagpakulimlim sa isipan ko nang mga sandaling iyon. Kapag hindi siya dumating… Araw-araw akong Pakaraa’y nakita ko ang larawan ng nakangiting mukha mabubuhay sa kahihiyan. hiyang-hiya ako. Si Morito na patuloy sa paglalakad. sa loob lamang ng isang iglap. Tunog ba iyon ng hangin? Kapag sa kanyang dibdib? O itinutulak din ako ng kahiya-hiyang naiisip ko na ang mga dinaramdam ko mula noong araw paghahangad lang na gaya rin niya? Maisip ko lang iyon na iyon ay matatapos na sa wakes ngayong gabi. Pero nang na parang pipi. na para na ring mabuhay. at higit sa lahat. Pero gayunpaman. nasa akin ang ako sa aking sarili. kahihiyan ko. at dumampi sa aking tainga ang kanyang bigote habang ako’y humihikbi. marahil ay natunugan nandidiri sa akin. Kaya mukhang akin ang aking kapangitan? Sinikap ko bang mailibing imposible na pagkatapos niyang mangako ng ganoon ay ang lahat sa hibang na sandaling iyon na sumubsob ako aatrasan niya iyon. Nakangiti nang pilit. hindi para hamak na mabuti pa ang nakasisindak na pagkabalisang sa aking asawa kundi para sa aking sarili. upang humayo at lumitaw. walang ilaw na makapagbibigay-liwanag. noong tatlong taon na ang nakakaraan ay may tiwala Dahil walang tapang na magpakamatay. sa bisig na lalaking hindi ko iniibig – sa mga bisig ipinangako na papatayin naming ang aking asawa. hindi ako makasisiguro sa kanya. higit sa lahat ay nahihirapan ako’t nagdurusa dahil ako’y pinandidirihan tulad ng isang asong ketongin na kinasusuklaman at pinarurusahan. sumigla ako’t lumiwanag na tulad ng sinag ng buwan. Isang lalaki lang ang maaari kong mahalin. Kapag nakita iyon ng aking asawa. Pagkarinig sa mga salitang ito. napakahamak ko nang nilalang! Hanggang pagbayaran ang pagkakasala kong pakikipagtalik sa iba. hindi ba ako inaliw ng mga salitang ito? Ay. At ang 8 . Kinausap niya ako nang pandidiri sa akin. buong nakatuon sa aking sarili at sa aking kahihiyan. Pero posibleng… Hindi.

dahil handa niyang na raan ang cash ditto. kahit sinong lalaki. sabi ng Masayang tatawa si Nai Phan at sasabihin. Hirap tayong lahat sa mga araw na ito. pero hirap ka. Mahilig siyang mamigay ng matamis sa mga bata binatang holdaper ay tila hindi magkalakas-loob na hipuin iyon. Sapat na na makadama ka ng kapayapaan sa iyong ng isang libreng baso ng tsang may yelo. Hindi ito ubo ko? Natatakot ako na mayroon akong TB. hindi rin dahil ginawa niyang bukodnakaaalam? Siguro’y may sakit ang iyong ina. ito pagbibigay na ginawa sag alit. mas madali kang yayaman.” iskinita. Dalhin mo sa kanya ang perang ito. kabiguan?” sabi ni Nai Phan. at hindi pa ko nakakakita ng kagaya sap era. pero kahit hindi buhay ang maaaring nakdepende sa pag-uwi mo na may nagging katangi-tangi ang nalalaman niya sa pagluluto. “Anong maipaglilingkod ko sa inyo. pero nadarama niya na hindi AANHIN NINO ‘YAN? 9 . “Ito na lahat iyon.” marahas na sabi ng kabataang lalaki. “ibibigay ko sa iyo ang pera.” ng perang ibinigay sa akin ng aking ina’y inubos ko sa Isang gabi ay nagpunta sa sinehan ang kanyang pag-inom. Lahat sa kayamanan. Ang mga taong naninirahan sa desperado. kuntentong kausap mo. Kalmante siyang nakatayo at sabi niya sa tinig na parang nakikipag-usap Vilas Manwat lamang. Ano ba ang buhay naghahanda na siyang magsara ng tindahan nang kundi magkahalong eksperimento. pwede gating mga kamay ay nagsisikip sa mga sandata”. Mga siyam magiging tanyag pa rin siya. nyong bitbitin ang inyong sapatos hanggang sa king Inilagay ng kabataang lalaki ang baril sa kanyang tindahan at doon nyo isuot”. iyo na lahat. Hindi sasabihin niya. Hindi dahil isa siyang mananayaw na ang paa’y singgaan kamatayan.” umubo siya nang “Ang saya-saya nilang tingnan. maganda ang negosyo. hindi ng mga criminal. pero kailangan ng iisipin mong nag-aalaga siya ng baka para doon!” tao ang lunas sa kanyang isip pati sa kaluluwa. Hindi nagtagal at narinig ang mahinang tunog ng isang nabuksang kandado. na may kasama pang giginhawa agad ang pakiramdam mo. Maniwala ka sa akin.” “Huwag kang magsalita na parang baliw”. Kahit ang gaserang ito’y napakaliwanag para sa akin. Hindi Ang sagot na ito’y may pinupukaw sa puso ng mga nakakarinig na mas mayaman kaysa klay Nai Phan. Maraming tuntungan sa kawalang-hanggan. Pagkatapos magpalabas. siyang alagaan. Sino ang gusting matamis ay hindi ipinaghihirap ng pamilya. hihingi ang lasenggo kung ano ang kabanalan o kung saan ito nananahan. isang mataas na opisyal na naninirahan sa Maaari ring nagkaatake ang iyong ama at kailangan mo may iskinita. Mas mabuti pa sila sa amin. masarap na luto ng sinangag ang kanyang nagging iniisip kung mag-uuwi ka ng pera o hindi. at nag-iisa si Nai Phan. Dalhin mo. Papadilim na at “Lahat ng tao’y nagkakamali. “Bakit hindi mo kunin?” tanong ni Nai Phan. kung anuman meron ka. nang hindi naghahanap ng pera.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon lalaking iyon ay darating para patayin ako. maraming araw na siyang hindi tumikim ng pagkain. siguro’y tangi ang sarili sa larangan ng pulitika o panitikan.” sabi ng “Dapat kang magbukas at magsilbi sa gabi. ay ganyan din ang gagawin kung pang kayamanan. “Mas tagapamahala ng tindahan habang inaabot ang pera sa masarap matulog kaysa magpayaman nang mabilis”. na kilala sa eksaktong ikawalo gabi-gabi. Hindi ko sasabihin sa mga pulis. may dalang baril ay hindi nakakikilala ng kapayapaan. pauwi sa kani-kanilang bahay sa kalaliman ng Naupo ang kabataang holdaper. wag mong ubusin lahat sa gamut.” Pa gang maging magnanakaw kung maiiiwasan naman niya? Than Khun. Malaya sa paghahangad ilang ulit bago nagpatuloy. bakit kita lolokohin? Alam kong hirap na ito lagi para magreklamo ang kanyang asawa. “Hindi pa kita gabi pagkaraan ng maghapong ginugol sa paghahabol nakita kailanman.” ni Nai Phan. Iyon ang tumula ng berso mula sa kwento nina Khun Chang at ginagawa ko gabi-gabi. kaya bilisan mo na. estudyanteng dalagita: “Mga binibini. hindi na rin masyadong nakapagtataka. Marahil. At maiisip nila sa kanilang sarili: ako sa aking ina gaya ng sinabi mo. isasara niya ang kanyang kanyang sinangag at kape at pagbubukas-palad. ay makakatanaw kay Nai Phan na nakahilig sa mong magsalita kailanman.puso niya. Ang isang lalaking doughnut para kumpleto. “ang dalawampung satang na halaga ng ako naniniwalang masama kang tao. alam mo. Pero bulsa. Isa kang lalaking pero hindi pa rin kuntento sa yaman nila. baka nga maraming taong naghihintay doon. “narinig mo ba ang estranghero at itinapat iyon sa . makikinig si Nai Phan nang taimtim ang atensyon. at bumaha sa loob ang maputlang sinag ng buwan. Kunin mo na at umuwi ka na agad. Hinipan ni Kesa ang ilawan. diyan kabataang lalaki. magagamot ng doctor ang katawan. wala nang espesyal don. Pag hindi ko nakuha ang salapi. na malugod sarili. “Masama akong anak. pero sasabihin nito sa nak: “Magdala ka rito ng kape mula sa tindahan ni Nai Phan.” pahintulutan ang kanyang mga parukyano sa walang Inilagay niya ang salapi sa mesa pero ang limitasyong pangungutang. at pag napatay mo ko. tulad ng ibang lalaki. Sa halip na sumagot. ay gusto ng isang masarap na kape. Hindi mo kailangang malaman Khun Paen. Mukhang ang patayan ang uso sa mga panahong ito. ako’y pinahihirapan ng aking mangingibig. sir?”. Iyon ang maunawaan ni Nai Phan. Sasabihin sa kanya ng mga kaibigan niya. Itinaas niya ang mga kamay sa pagpupugay kay Nai Phan. Bumili ka Sa iskinita ding iyon ay naninirahan ang isang ng ilang mababangong bulaklak para sa iyong ina na lasenggo na hilig nang lumitaw sa kainan at mahilig mailalagay niya sa sagradong imahen sa bahay. kahit nagkukumagkag pang makapagpundar ng mas malaki isang ministro. pagkakamali’t mga mabilis na pumasok ang isang kabataang lalaki.” Hindi nanginig si Nai Phan. Lagi nyang binibigyan ang mga ito ng malinis na tubig para panghugas ng paa. “Lahat. Marami siyang maglagay ng gatas. maganda ang pangyayari. pero hindi dahil sa Salin ni Lualhati Bautista baril mo. Hindi tayo liligaya habang an kayo sa pagtatampisaw sa putik. bagkus ay tulad ko. Ngayo’y uuwi na ang kanyang asawa. nahihirapan na at sa amoy ng panganib. Ay! – itabi mo ang iyong baril – namang ipinagkaloob ni Nai Phan. tanong “Hindi malakas ang katawan ko. Baka nakasalalay ditto ay buhay at Si Nai Phan ay isa sa mga sikat sa kapitbahayan. na barilin ko ang aking sarili imbis na barilin ka. “Iabot mo ang salapi mo. “Dapat tindahan. Pag maulan. “Mula ngayon. ang kanyang talino sa pagsasangkap sa isang Bilisan mo. higit pa… kunin mo na. pero itinabi ko na ang aking baril. tulad ng isang masunuring bata. ptitikimin kita ng mga bala. Pag pinatay kita. Sinong ng saboy ng bituin. nagbabarilan ang mga tao arawaraw. dalang pera. Iyon ang langit. Hindi ko kukunin ang pera kanyang maliit na silyang de-tiklop.” asawa. Eto… lahat ng pera na mayroon ako ay nandito. sasabihin ni Nai Phan sa mga ang puso niya’y naghihirap sa takot at pag-aalinlangan. Alam ko na puno ang mga bilangguan. ibibigay ko sayo dahil mukhang kailangang kailangan mo iyon. binata. Mangyari pang dahilan “Tingnan mo. naglabas ng baril ang pagpapatuloy ng kabataang lalaki.

Pero umayaw na ako. kung paano nila gugulin ang kanilang buhay. pasanin lang ako ng mundo. na lagging bumubulalas na bulok na raw ang sibilisasyon at moralidad. Sawang sawa na ako sa lahat.” Maukhang nagging mas masigla na ang estranghero. mabuti pang nagging kuliglig na lamang o isang mynah”.May dalawang lalaki.” Hinimas ng kabataang lalaki ang kanyang baba at masusing naningkit ang mga mata kay Nai Phan. “Swerte mo na hindi ka nagpakita ng anumang takot o galit ng pagbantaan kita ng baril.onse.naninipat ang mga matangtitingnan nila kung may brown na supot na nakabitin sa tale sa mga daliri nito. Ang mga bandido’y maaaring mabuhay sa kanilang baril. Minsan. Saan ka nakatira? Ano ang mga hilig mo? Ibig kong sabihin. sa isa pa – hindi ako nagtatagal kahit saan. Iyan ang tatak ng mababangis. dahil mayron akong ginagawang masama – Dapat talagang mamatay na ako agad-agad.at ang mga bata’y magsisiksikan. kundi isang tunay na taong nilalang. Ang buong mundo’y parang hungkag. kung paano sila tumawa at ngumiti Tumango si Nai Phan nang may pang-unawa. may matitira pa rin kahit isang tao na hindi tao dahil ganon ang itsura niya.isang maliit na babae. Hindi ako dapat mabuhay.Kundi sa pakikialam ng ina na magbigyan ng kaniya-kanyang parte ang lahat-kahit ito’y sansubo lang ng masarap na pagkain. Ni hindi na ako nagbabasa ng dyaryo ngayon. hindi nakapagtataka na hindi ko gusto ang aking mga kapwa-tao. ANG AMA Salin ni M.Ang pananabik ay sa pagkain na paminsan-minsa’y inuuwi ng ama malaking supot ng mainit na pansit na iginisa sa itlog at gulay . sa palagay ko’y maaari akong humanap ng Gawain.at isang babae.Sa kabila niyo’y umaasa pa rin sila. pero wag mo nang ipapakita uli sa akin ang baril. otso anyos. hindi ko na kamumuhian ulit ang daigdig.katulad ng iba.para sa sarili lang nya ang iniuuwing pagkain ng ama. Dumito ka muna sandali at mag-usap tayo. Pero hindi ko ganap na pinananaligan iyon dahil wala pa akong nakitang gan’on. Sinumang lalaki na magdala ng baril ay walang awa o paggalang sa iba. wala siyang iginagalang kundi ang baril.lamang ay napakarami nito upang maubos niya nang mag-isa. Wala silang panahon para panoorin ang paglubog ng araw o para umawit. Ang dalawang pinakamatanda ay isang lalaki. walang anupaman na mapangangapitan o maigagalang ng tao.na nuwebe anyos.Madalas 10 . Uuwi na ako ngayon.Kung umuuwi itong pagsigaw-sigaw at padabugdabog. “lahat ng tao’y ganun ang pakiramdam paminsanminsan. Pero nasusuklam akong Makita ang sangkatauhan. Umindig na siya para umalis at pagkaraan.” “Hindi mo kailangang umalis kaagad. dalawang lingo.takot na anomang ingay na gawa nila ay makainis sa ama atumaakit sa malaking kamay nito upang pasuntok na dumapo sa kanilang mukha. matatapang ang mga ito kahit na payat. kung paano mapagwawagian ang paggalang ng ibang tao. Natatandaan ng mga bata ang isa o dalawang okasyon na sinorpresa sila ng ama ng kaluwagang-palad nito sadyang nag-uwi ito para sa kanila ng dalawang supot na puno ng pansit guisado at masya nilang pinagsaluhan ang pagkain na hirap nilang ubusin. “Hindi ko alam kung saan ako pupunta ngayon. ayokong tumanggap ng kahit na anong pabor mula sa kanila. Naiisip ko lagi na kahit pa nawawalan na ng pag-asa ang mundo at lumulubog na sa kailaliman.Ang totoo. Yumuko si Nai Phan.kambal. Paalam. Ang takot ay sa alaala ng isang lasing na suntok sa bibig na nagpapatulo ng dugo ang nagpapamaga ng ilang araw sa labi. Kinasusuklaman ko ang paraan ng pakikipag-usap ng tao sa isa’t isa.Kahit na ang ina nila’y masayang nakiupo sa kanila at kumain ng kaunti. pero ang buhay nila’y lagging gagambalahin ng katotohanan na ang mga kaaway nila’y maaaring sumalakay sa kanila nang wala silang kahandaan. at paalam. sa mga pinakamatanda at malakas na bata lamang mapupunta ang lahat. Pa gang tao ay walang panahon para umawit. pinarurumi at dinudungisan ng kasalanan ng tao.at nagagawang sila lang lagi ang maghati sa lahat ng bagay kung wala ang ina upang tiyakin may parte rin ang maliliit.” “Nagbabasa ka ban g libro?” “Dati. Iniabot niya iyon sa may-ari ng tindahan. pero ganu’t ganun din ang istorya.ang katunaya’y ipinapalagay ng mag batangmapalad sila kung gising pa sila kung hindi ito umuuwing lasing at nang gugulpi ng kanilang ina. patayan! Binabago nila ang mga lugar at mga pangalan. Kailangang-kailangan niya ng bagong pansala ng kape. inilabas niya ang baril.at ngayo’y hindi na nag-uuwi ng pagkain ang ama. idinugtong nito: “Babalik ako para Makita ka uli.” Nawala sa dilim ang estranghero.at kung gising pa sila pag-uwi sa gabi ang ama. Ang daigdig na ito ay punumpuno ng mga lalaki na gusting magpakita ng galit. Hindi ako naniniwala na dahil daan-daan o libu-libo lang ang napasama. Natuklasan ko sa wakas ang uri ng buhay na gusto kong tuntunin. Wala kundi barilan. Anim lahat ang mga bata. mga lalaking marurumi ang isip.dose anyos. Saan ako maaaring pumunta? Ano ang mga pinaniniwalaan ko? Hindi ko alam. ano ang mga pinaniniwalaan mo? Walang pag-asang umiling ang kabataang lalaki. Bakit pa? Alam na alam ko na kung ano ang laman nila. Salamat. kung paano nila mahalin at purihin ang isa’t isa.ay maingay na naghahangad ng marapat niyang parte sa mga pinag-aagawan. Iniisip niya na bukas ay ipagbibili niya iyon. at ni katiting ay walang maiiwan sa maliliit.R. pagkatapos ay naroong magkagulo sa tira ang mga bata na kangina pa aali-aligid sa mesa. sa isip ko. ang may-ari ng tindahan. Ngayo’y nakatagpo ako ng isang taong ganoon. Walang kahulugan. Hindi ko na ito kailangan. Mananatili ako ng isang lingo sa isang trabaho. para mapaniwalaan ko na may natitira pang kabutihan. tiyak na papatayin kita. para magkaroon ako ng lakas para patuloy na mabuhay. para bisitahin ang pinakabago niyang pag-aari.” “Kaya mo ba akong paniwalaan? Hindi ako interesado sa kahit ano. Yan ang kaaway ng isang malinis na buhay. nakawan. naalala niya. Wala ka nang dapat ibigay. Ngumiti ng masaya ang holdaper at kumakaway ng pamamaalam. Avena Magkahalo lagi ang takot at pananabik kapag hinihintay ng mga bata ang kanilang ama. “Sana’y kunin mo ito. Hindi ako nagtitiwala kahit kanino. Mangyari pa. Alam niya kung paano magmahal ng iba. ang tingin ko’y pananagutan ng lahat ang mga kamalasan ko. Sa loob ng maraming taon ay iniisip ko: “Sana’y makakita ako ng isang taong hindi pa nagging buktot kasabay ng kabuktutan ng mundo. Alam ko na ngayon na hindi ako naparito dahil sap era kundi para patunayan sa sarili ko na tama ang aking paniniwala.at isang dos anyos na paslit pa. Ibinigay mo sa akin ang lahat ng hinahangad ko.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon dapat sa kin sa palagay ko. Pero hindi na maulit ang masayang okasyong iyon. gano’n na rin ang dapat gawin ng lahat ng tao. Gusto kitang makilala. Naging isang miserableng nilikha na ako mula ng ako’y ipinanganak.tiyak na walang pagkain. Mukhang walang ano pa man sa mundong ito na karapat-dapat paniwalaan. Ayokong makisalamuha sa mga tao. Kung talagang gusto kong magtrabaho.

Hindi makapaniwala ang mga bata sa kanilang nakita. maputla at napakaliit-at ang mga alon ng lungkot at awa na nagpayanig sa matipuno niyang mga balikat at brasong kayumanggi ay nakakatakot tingnan. nakapagpalit na ng damit.Mabilis na naglabasan ng bahay ang ibang mga bata inaasahang gulo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon na mapasok ang mukha ng kanilang ina.Pagkatapos ay haharapin nito sa kabuuan. si Mui Mui ay nasa gitna ng isang mahabang halinghing at di mapatahan ng dalawang pinakamatandang bata gayon binalahan nilang papaluhin ito. Ngayo’y naging napakalawak ang kanyang awa sa sarili bilang isang malupit na inulilang ama na ipinaglalamay ang wala sa panahong pagkamatay ng kanyang dugo at laman. ito ay nagbigay. Ilan sa taganayon na nakakatanda sa sakiting bata ay dumating upang makiramay.ang kamao ng ama ay bumagsak sa nakanguso mukha ng bata na tumalsik sa kabila ng kuwarto. masaya na sila ano man ang laman niyon. Kahuhukay pa lamang ng puntod na kanyang hinituan.”Maaring lasenggo nga siya at iresponsable. Ang kambal ay nagkasiya sa pandidilat at pagngisi sa pananabik. o namamaluktot ng paghiga sa banig kasama ang ibang mga bata.hindi paghikbi ang maririnig ng mga bata mula sa kanilang ina. Dala ng kagandahang-loob.kundi isang uri nng nagmamakaawa at ninenerbiyos na pagtawa. Nang Makita niya ang dati niyang amo at marinig ang magaganda nitong sinabi bilang pakikiramay sa pag kamatay ng kanyang anak. tanong nila.Isang Nagdaraan 11 . Mayroong supot ng ubas at isang kahon yata ng biskwit. Hindi na kailanman. Napagagalitan naman siya sa pagod na boses. na nakatira doon sa malaking bahay na pinaglalabhan ng Nanay.Ang dahila’y si Mui Mui.iniingatan nilang mabuti na hindi humalinghin si Mui.Pero ang naka-kainis talaga ay ang kanyang halinghing. kaya’t mahihiya iyong lumabas upang maglaba sa malalaking bahay na katabi nila.na nag-iiwan ng mapula-pulang mga paste. si Mui Mui ay namatay.Walang pasensya sa kanya ang pinakamatandang lalaki at babae.pero ngayo’y nasa isang bagay lamang ang isip nito at hindi man lang sila napuna.bumalik ang ama. Pagkuwa’y umalis na ito. magiging mabuti na siyang ama. Mula ngayon.pero iyon ba’y kahon ng mga tsokolate?Tumingin silang mabuti.tulad ng nararapat. Sa ibang mga gabi. Ang giit naman ng pinakamatandang babae ay kendi. Nalungkot sila. Naiwan itong nakaluhod kahit na bumagsak na ang ulan.at kinabukasan ang mga pisngi at mata niyon ay mamamaga. walang maiaalay sayo ang iyong ama kundi ang mga ito. Hindi dumating ang senyas na nagpapahintulot sa mga batang ilapat ang kamay sa pinag-iinteresang yaman. Inilapag nito ang dala sa mesa. PLOP ! CLICK! Ni Dobu Kacchiri Mga Tuhan: Koto.Ang balita tungkol sa malungkot niya kinahinatnan ay madaling nakarating sa kanyang ama.at malakas na bulalas at pagungol mula sa kanilang ama.doon sa tabi ng gulod. Noong gabing umuwi ang ama na masamang-masama timpla dahil nasisante sa kanyang trabaho sa lagarian. Sa ama na buong araw na nakaupong nagmumukmok ay doble ang kanilang pakikiramay. Uhugin. Pero pagkaraan ng dalawang araw. Nangulekta ng abuloy ang isang babae at pilit niya itong inilagay sa mga palad ng ama na di. Inip nilang lumabas ito ng kanyang kuwarto.kawasa. madalas iyong marinig ng mga bata na humihikbi sa mga gabing tulad nito.at ang apat ay sumunod ng malayu-layo sa ama. Nagtalo ang mga bata kung ano nga ang laman niyon. “kaawa –awa kong Mui Mui! Kaawa-awa kong anak!” Nakita niya ito sa kanyang libingan sa tabi ng gulod-payat. Sinira ng ulan ang malaking bahagi niyon.kung saan ito nanatiling walang kagalaw-galaw. naninikit sa katawan ang basing kamisadentro. nakakita na siyang maraming kahong tulad niyon sa tindahan ni Ho Chek sa bayan. Mahaba at matinis. pero sa natira sa kanilang nailigtas. Sa karaniwang pagkakataon.ang lalaki ay napaiyak at kinailangang muling-libangin.Sabi ng pinakamatandang lalaki’y biskwit. Sinundan nila ito ng tingin.na di-makatulog. ang kangina pang inip na inip na mga bata ay dumagsa sa yaman.na noon di’y nagdisisyong kunin siya uli. Madilim na ang langit at maitim na ang ulap na nagbabantang mapunit anumang saglit. iyon ay tumatagal ng ilang oras. pero sa gabing naroon ang ama. kaya’t madalamhati siyang nagtatawag.at dumiretso sa mesa.at kung hindi pa iyon himinto. Binilang niya ang papel-de-bangko. Pagkalipas ng isang oras. Hindi matiis na mawala sa mata ang yaman nasa wari’y kanila na sana. Nag pumilit na sumama ang kambal.nagbulungan ang dalawang pinakamatanda nang matiyak na hindi sila maririnig ng ama.ay madalas kainisan ng ama. Kapag umuuwi ang ama na mas gabi kaysa dati at mas lasing kaysa dati. Di nagtagal ay lumabas ito.tiyak na makikita sila nito at sisigawang bumalik sa bahay.Alam nila na ang halinghing niyon ay parang kudkuran na nagpapangilo sa nerbiyos ng ama at itoy nakakabulahaw.na malakas siyang irereklamo sa ina. pangiwi-ngiwi. Matibay ang pasiya na lumabas siya ng bahay.at ang ina lamang ang bangkay ay inihahandang ilibing sa sementeryo ng nayon may isang kilometro ang layo. Saan kaya ito pupunta.otso anyos at sakitin at palahilinghing na parang kunting. “Pinakamamahal kong anak. sana’y tanggapin mo ito. Pinagmasdan siya ng mga bata.para sa kapakanan ng kanyang asawa at mga anak. Sa isang iglap. may pagkakataong ilalayo ng mga bata si Mui Mui. at silay magtatanong kung ano ang ginagawa nito .dahil alam nilang nawalan ito ng trabaho. Kinuha nito ang malaking supot at muling lumabas ng bahay.dahil tiyak nila na uuwi itong dalang muli ang mga bote ng beer.pero tunay na mahal niya ang bata.Walang anuano. “Tignan natin kung saan siya pupunta”. Dumating tio sa libingan sa tabing gulod.na ang iba’y lumayo na may luha sa mga mata at bubulong-bulong. nagsalu-salo sila tulad sa isang piging na alam nilang di nila mararanasang muli.Nahimasmasan ng ina ang bata sa pamamagitan ng malamig na tubig.Dinukot niya sa bulsa ang perang ibinigay ng kanyang amo sa asawa na kiming iniabot naman nito agad sa kanya.napapaligiran ng bote ng beer na nakaupo sa mesa.May bitbit itong malaking supot na may mas maliit na supot sa loob. Pinilit siyang aluhin ng mga kapitbahay. ay nagsimulang humagulgol. pero patuloy sa pagdarasal at pag-iyak ang ama. habang nagmamasid sa pinagkublihang mga halaman ang mga bata.” Nagpatuloy itong nakipag-usap sa anak. ay ang sanhi ng kanyang kabuwisitan.kalakip ang munting abuloy{na minabuti nitong iabot sa asawang lalaki imbis nasa lalaki mismo. Mula sa kanyang awa sa sarili aybumulwak ang wagas na pagmamahal sa patay na bata. puno ng awa sa sarili.isang matigas ang loob pero mabait na tao. takot na hipuin ang yaman na walang senyas mula sa ama. Mayroong siyang naisip. Isa man dito ay hindi niya gagastahin sa alak.ito ay mahilig mag tuklap ng langib sa galis na nagkalat sa kanyang mga binti.y’ong katulad ng minsa’y ibinigay sa kanila ni Lau Soh. ito’y tatayo lalapit sa bata at hahampasin iyon ng buong lakas. Kikuichi. Kaya’t nagtalo at nanghula ang mga bata.habang siya ay naka-upo sa bangko sa isang sulok ng bahay. Lumuhod ito at dinukot ang mga laman ng supot na dahan-dahang inilapag sa puntod habang pahikbing nagsalita. Papunta ito sa bayan. gayong paulit-ulit siyang pinagbabawalan ng ina. Tinuyo ng nagdadalamhating ama ang kanyang mga luha at saka tumayo.

at natutuwa ako’t wala ring disgrasya. KIKUICHI: Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo. Ayan. huwag na.aralan mo itong mabuti. KOTO: Halika’t pumunta tayo doon sa malayulayo.Ang lungkot ditto. KOTO: Maraming bumibigkas ng Heike.” gagawin kitang isang “Koto”. KIKUICHI: Sige lang.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Isa akong Koto na nakatira sa pook na ito. KIKUICHI: Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw. KIKUICHI: Hindi ko maintindihan ito.isa pa lang tumawid.Ki-ku-i-chi!Nasaan ka? KIUICHI: Na-ri-to a-ko! KOTO: Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI: Pero kabubuhat ko lang sa inyo.tatawid na lang uli ako.Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap.Ekselenteng ideya. parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko.at nauwi sa isang malaking giyera. kailangan kong magmadali.sige.Ano sa tingin mo? KIKUICHI: Sa totoo lang. Wala rin lang tao sa paligid. pakiramdam ko’y dagat nga ‘yon.Natalo ang mga dakilang Heike.teka muna sandal. Ang hayop na ‘yon mag.Ihanda mo na rin ang sarili mo.ang Daming oras na nakabitin sa kamay ko. KOTO: Ano sa palagay mo? Magtatawanan siguro ang mga taong makakikita sa dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin.Bakit di mo ensayuhin ang “Labanan sa Heike”. imumungkahi ko nga sana sa iyo. KOTO: Naku. Anong dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira. NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! 12 . KOTO: Opo.Nariyan ba Si Kiuichi? KIKUICHI: Nariyan na! KOTO: Nasaan ka? KIKUICH: Heto na ‘ko.. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon. HUwag kang magalaw. KOTO: Makinig ka! Noon ko pa gusting sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kwento. KIKUICHI: Gaya ng sabi mo.Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok.ang pamosong epiko? KIKUICHI: Gusto ko nga sanangg hingin ang tulong mo tungkol diyan.Makabubuti iyon sa inyo. lumakad na tayo nang painutinot.Kung maituturo mo sa akin. KIKUICHI: Humawak kayong mabuti.Kaya kailangang pag.Siguro’y malapit tayo sa dagat? KIKUICHI: Oo nga. Malalim doon. KOTO: Lalakad na ako nang painut-inot. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat? Paano kaya nila magagawa ‘yon? Titigil muna ako rito at panonoorin sila pasumandali. KIKUICHI.Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan. kahabag-habag na tanawin!Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan…” KIKUICHI: Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. KIKUICHI: Nasa gitna nga tayo ng bukirin.Madali ka’t buhatin mo na ako agad. KOTO: Bakit? KIKUICHI: Bubuhatin ko na kayo sa likod ko.naghagis na ako.Hayaan niyo nang buhatin ko kayo. kapag nararamdaman mong gusto mong magbiyahe.at inaasahan kong tuturuan mo akong muli.makikinig ako.CLICK! KOTO: Mababaw doon.Masuwerte talaga akong aso. KOTO: Kung gayon. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat.saklolo.Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspnadigma.Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat.kasiya-siya ang magbiyahe. KOTO: Ano pang hinihintay natin kung ganoon. KOTO: Ano Kikuichi?Nakahanda ka nab a? Walang sumasagot?Hindi ko ito maintindihan. KOTO: Ituturo ko kung ganoon.Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga Tanawin. Kaya.Ay. KIKUICHI:Salamat. KOTO: Kailangan nating tawirin ito.Maghanda ka ng sake. Umayaw na yata. KOTO: Kapag nasa kapatagan ako. KOTO: O sige.Tuwang-tuwa ako. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghagis ng bato.papaya akong buhatin mo ako.Sumunod ka sa ‘kin. KIKUICHI: Napakabuti mo ngang talata. KOTO: Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig. KIKUICHI.Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba. Maghawakan na lang tayo sa isat isa saka lumakad nang painut-inot.at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji-silang sabik sa kabantugan. KIKUICHI: Sige: Ayan. KIKUICHI: Sadyang kay buti mo.pero wala akong alam na nabibigkas ito nang mainam. KOTO: Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo. Nakahanda na. Pra na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa.Hindi mo pa ako nabubuhat.baka maaksidente pa tayo. KOTO: Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin angg lalim ng dagat. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya.Sige.Marahil nasa gitna tayo ng bukirin.hindi na kailangan.Ang lalim naman nito!Naku. Dahil mapilit ka. KIKUICHI:IInsayuhin kong mabuti.Kumapit na kayo sa likod ko. Nagagalak akong marinig. Sana naman hindi masyadong malalim. KIKUICHI: Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo.Halika na! KIKUICHI: Pero Amo. KOTO: “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani.sumusunod ako!. KOTO: Hindi.bibigkasin ko sa iyo ang isang berso. KOTO: Nasa labas na tayo ng nayon. ang sugatang baba sa duguang talampakan.PLOP! KOTO.Mukhang napakalalim ditto.Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran.tulungan ninyo ako. tatanawin kong malaking utang-na-loob.naghagis ulit ako. KOTO: Subukan mo sa ibang direksyon.dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe. KOTO: May mahalaga akong kailangan sa iyo. Di bale.(Papatong siya sa likod ni Kikuichi). Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago. KIKUICHI: (Magmamadaling tumawid sa pinanggalingan)Kailan kayo tumawid na muli rito Amo? KOTO: Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ‘to.Amo.Ayan nakarating na ako sa kabila. KIKUICHI: Sige. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay.Basta sumunod ka sa akin. Dahil hindi ka rin nakakakita.Kalunus-lunos na pagdanak ng dugo!Walang katapusang kaguluhan!Putol ang baba ng ilan.opo.nakahanda na ako. KIKUICHI: Malalim na malalim doon.Pero kailangang maghanda na muna tayo. KOTO: Kabubuhat lang sa ‘kin? Pero naghahanda pa lang ako.Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo.Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito.at ang iba nama’y talampakan.

Si Siao-lan.Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian.Bigla siyang kinabahan.hindi pala? At sino pang mananakit sa akin. Nang dumilat si Lian-Chiao.ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig. KIKUICHI: Sige po. nangangmbang tumingin at nagtanong.ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako.Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. “Inay. Kamuhi-muhi kang tarantado ka.mabagal na tumayo si LIan-Chiao sa tabi ng balon.biglang nahabag si Lian-Chiao.wala pa rin ang baso ko.di po ba? KOTO: O. KOTO: Tama nay an. KOTO: Ano? Abusuhin? KIKUICHI: Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO: Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo.aber? Sino. NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Ang sarap nito! KOTO: Ano na.ang anak niyang babae na tatlong taong gulang. KOTO: Nauubos nang pasensiya ko. tapos na po ba kayong maglaba?Ako na ang magsasampay.Pero. “Inay.BIgla iyong pumihit. KOTO: Giniginaw na’ko. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte.! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito.”Ah Yue.lulutuin pa ang mga gulay.luto nab a ang hapunan?Kung hindi.ang bote ng sake. KIKUICHI: Ano’ng sabi ninyo?BUgbugin? KOTO: Sinaktan mo na ako! KIKUICHI: Itinatabi ko lang ang bote ng sake.Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalananang katulad ko? KOTO: Aba’t ni hindi nga nakatutuk sa iyo ang mga kamay ko.pero wala ni isang patak ang baso ko. KOTO: Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN:(Sa mga manonood) Talagang nakakaaliw ito. KIKUICHI: Talagang hindi ko maintindihan ito.Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amok o?Mali ang akusasyon ninyo sa akin.aray ko!Kikuichi. KOTO: Eto na. Malaki ang kanyang tiyan. KIKUICHI:Ipagpaumanhinninyo.ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako.Mahina niyang sinabi. KIKUICHI: Pwede po ba?Salamat sa kabaitan ninyo. Payat siya at maliit. May nangyari bas a sake? KIKUICHI: Anong sabi n’yo? Ah.Glug!glug!. Magtatagay uli ako.Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo.ano ka ba? KIKUICHI: Aray kop o.sino pa? KOTO:Aray. KIKUICHI: Di dumadapo?Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO: Aray. Mdaling mapansing nadadalantao siya at malapit nang manganak.Hawak ko na kayo ngayon. Kaya nga ba tumanggi akong pabuhat sa iyo noong una pa. Patawarin ninyo ako.Napakasarap ng sake.Mabilis na pupunta sa kanluran ang lumulubog na araw.kailangang tumingkayad siya tumingala. Pero. Dahil tapos nang maglaba.Amo.mga bientesingko anyos at nakasuot ng kupas na asul na samfu. KIKUICHI: Sigurado.Bang!Bangg! KOTO: Ara.ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI: Nasa binti ko ang mga kamay ko.sabi? KIKUICHI: Aray. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI: Bakit mo ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-a-ray! KIKUICHI: Ikinahihiya ko kayo Amo.kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni Itay.mag-ingat ka. KIKUICHI: Nagtatagay nap o ako.Matapos mo akong agawan ng inumin. Paiikutin ko sila sa ibat ibang pakana.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin. Hindi sianagot ni Lian-Chiao si Ah Yue.Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo. Amo. Glug. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa. Halatanmg napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang..Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim.mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding.Delikado pa ang manatili rito. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chai-sim sa kabilang gilid.May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo. Basang-bas na ako. KOTO:A.Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito. KOTO: Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko?Hindi ka lang gago. KIKUICHI: Gusto ko po sana. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lamang po ng isang punong baso paa sa inyo. Pag-aawayin ko sila.Nakadalawa nap o kayo ng tagay. hindi nadisgrasya. Tumahip 13 . KIKUICHI: Naku.tama na!Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko.pero natalisod ako. hulihin n’yo!Huwag n’yo siyang patatakasin! TAHANAN NG ISANG SUGAROL Salin ni: Rustica Carpio Ang maputing ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan. tiyak na may mangyayari. teka!Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan.parang bahaghari.Uminom ka rin nang kaunti.Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasampay ng mga damit sa alambre.ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira.Kapag walangnakain pag-uwi ang asawa niyang sugarol.tatakbuhan mo ako. KOTO: Tama na ‘yan.Ni hindi nakaturo sa direksyon ninyo ang mga kamay ko.Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya. hindi ganyang magsalita ang amok o.Heto.gusting mawala ang mga bituing nakahihilo. Patutuyuin ko kayo. nakatayo pa rin at nakapikit-nagpipilit na mabawi ang lakas. .Santosantito! KOTO: Huwag sandal lang matapos mo akong bugbugin.glug! NAGDARAAN ( Sa mga manonood) Aba’t may kasunod pa!Walang kasingsarap ang sakeng ito. KOTO: Iyon din ang akala ko.Nagpapanggap lang pala kayong mabait.Tumango lamang siya. KOTO: Nauunawaan kong aksidente ang nangyari.Tagayan mo akong ulit.dinadaya mo ‘ko at pinalalabas mo na iniinom ko’ng tinatagay mo nangg di mo alam.Dahil mataas ang alambre.Baka ka mahulog!” “Opo!” sagot ni Ah Yue. KIKUICHI: Hindi nakatutuk? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo.Heto. KOTO: Akala ko nga.Tagayan mo ako.pero ni isang patak.aray ko!Aba’t sobra na ito.at wala tayong magagawa roon.nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinasampay ang mga damit sa alambre.!” Nakapukaw kay Lian-Chiao ang huling sinabi niyon. Talaga naming nag-iingat ako. KOTO: Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI: Aray.”Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Sian-Liao nang mga tatlo o apat na taon.tama na.aray kop o! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina.Akong iinom noon.pupunuin ko na ang baso.kasi sinosolo mo’ng pag-inom.

At ang masama pa. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy. sa malaki at nilog na tiyan.Sa kagustuhang magkaapo kaagad.nang bumangon siya para maghanda ng almusal.Matapos nakapamaywang na sigawan ang bawat isa. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan ang nguso. Mahangin at maginaw nang gabing iyon. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak.Kung hindi ay bubugbugin siya ng kanyang asawa kapag nagging masama ang ani.”Ama ni Ah Yue.hiniwa ang mga gulay.Tinanglawan ng liwanag na nagmumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak na langis sa kawali.Yukungyuko siya dahil sa bigat ng bigat ng tubig.nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusin. hindi makatulog si Lian-chiao. Nagdudumali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungan si SIao-lan sa paglilinis ng katawan nito. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita.Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig.naaanod-kasinggaan ng usok. ngunit hindi siya puwedeng magbago ng kilos.aalis ka na naman?Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis?”Napakalakas ng boses ni Li Hua. Nakaupo si Siao-lan sa loob ng bahay. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa.pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya-si Lian-chiao na kise anyos pa lamang noon. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. Umaalog ang malaki niyang tiyan tiyan.”Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop. at laban 14 . Pagkatapos…pagkatapos ay pwede na tayong…maghapunan. Sumagitsit sa kawali ang inasnang isada dahil sa init mantika. Ibinuka niya ang bibig.sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. Inakalang aalis na naman ang lalaki.hindi na siya natigil sa paggawa hangga ngayon. Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon ang kanyang noo. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawalangpag-asa.Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa.ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin.naaanod. sa dalawang umuugang bald eng tubig sa pingga. Nang marinig na kailangan niya ang pera.”Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig.Kabisado na nila angg nagyayari.Noong umaga’y nanguha siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon.”Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang.sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa Gawain sa bahay.”pwe!”lumura sa lupa.Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa.Kinakailangang isa-isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalat para manguha ng panggatong.Kailangang bumili ako ng ilang itlong para lutuin sa luya at ala.isang damong panggamot na gagamitin niyang pampaligo ng pagkapanganak.ibinubuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya.Bakit hindi ako babalik para mabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi. Si Li Hua. Pagkatapos ng binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo.biglang nagtaas ng kilay si Li Hua.at marahas na nagtanong.ikinakalat sa lahat ng lugar. ang mangkok at chopsticks.”Lintik!Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan./Kahit na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong patatrabaho.natitigilan at hindi makakilos. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao. Humakbangg ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan.galit. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana ang nagbuhat sa labas ng pinto:”Ah Yue!Hindi ka ba natatakot mahulog diyan?Ang taas ng naakyat mo.may miitim na ngipin at namumulang mga mata.ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo: payat at matangkad.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi..ang asawa ni Lian-chiao. gising na gising pa rin ang kanyang isip.palinga-linga. “Masusunog na ang inasnang isda.nanginginig sa takot. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. Abala sa Gawain si Lian-chiao. at nakangiwi ang maputlang mukha. nagsimula na siyang maghubad.Wala kanga lam kundi kumain!”Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y pupunta sa banyo.Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na…Ipiprito ko na lang ang inasnang isada. “Hindi!Hindi!Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap na pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasnang isda. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan. at bunutin ang ligaw na damo.Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi. “Sssst…”Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote.Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok. baka natalo na naman sa sugal si LiHua.anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siyang ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa bahay ngayon. at nagkakandautal na ama. Masyadong mahina at mabab ang kanyang boses.Naglalakbay ang kanyang isip.Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong.Wala na iyong laman.isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. nakabuka ang medyo laylay na bibig. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Walang makasisisi sa kanya. Pagod na Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan.Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailangan.pinakulo ang tubig. Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa ibat ibang bahagi. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon. ha?Gusto mo na bang dalawing ang hari ng kadiliman?” “Itay…nagsasampay lang ako…”kiming sagot ni Ah Yue.Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula. Halos kasimbilis ng kidlat. sa umiika niyang paa. hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bang bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… malapit na akong manganak. Hindi mo ba naaamoy?Napakabagal mong kumilos.Mula ala-sais ng umaga. dinidilaan ang mga labi at tinitingnan ang nakatatandang kapatid na nakatayo pa rin sa kuwadradong bangko sa labas. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran. na kumakain pa.maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian.kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng bahay. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad.

Mahimbing na natutulog ang dalawa.ngunit ilang sandal lamang.Hindi na matiis ni Lian-chiao ang sakit. Nakarating na sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop.medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. Walang lumapit para buksan ang pinto.Lumakad siyang muli.Hindi siya makasulong at hindi rin siya makaurong. pinili niya para maging manugang si Li Hua.ang maingay na boses ng mga sugarol.Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte. Kung gigisingin niya ito at palalabasin..Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong.Sa kabila ng kanyang pagbubuntis.Sa gayon ay hindi na siya gaanong pagmamalupitan ng asawa niya.”Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin?Luka! Luka!Kung gusto mong lumayas.Nanginig siya at halos mamatay ang ilaw niya. nahagip siya ng malakas na hangin.Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatuwiran.Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada.Makukunan kaya siya?Mahirap sabihin.ang walang silbi at tila kawayang si Li Hua.Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan.Ilang sandal siyang tumayo roon. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto.Ang pinakamalakas na dagok ni Lian-chiao ay ang pagkamapahiin ni LI HUa.Natutuliro siya at nahihilo.Sumasakit na iyon.Sa medaling sabi. Pagbukas niya ng pinto.walang tinag at hindi malaman ang gagawin. NGunit nang matanto niya kung sino ang babae.”Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri.Nanlalamig na sa pawis ang mga palad niya.pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito. si Ah Yue ay nagbubuhat na ng mabibigat na bagay at gumagawa ng trabahong para sa matanda lamang.ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib.Tayo siya.Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. puwede ka nangg lumayas ngayon din. Pagkalipas ng ilang sandal.si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad.Inaantok na siya. ang mukha niya’y ninenerbiyos sa sakit at butyl-butil na pawis ang tumutulo sa kanyang noo.Kahit paano’t gaganda na ang hinaharap niya.Dahandahan siyang bumaling.Magkasakit si Ah Yue. Walang buwan nang gabing iyon.Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal.teka!Red Center ba ‘yon? Ha!Maganda!” 15 .magkayakap.Sa malamlam na ilaw.Pero gabinggabi na. Nong una ay nagulat ang matabang babae sa biglang pagpasok niya..tiyak na sisipunin ito.”Kras.mahangin sa labas. Idiniin ni Lian-chiao ang kaliwang kamay sa kanyang tiyan.ano ang mangyayari kung iyo’y babae na naman? Hindi kaya siya palayasin ng kanyang asawa? Ang inam sana kung sa pagkakataong ito’y lalaki naman ang isilang niya.Nag-aalala siya.paglalasing.ay dagling nakulong ng kadiliman.yuyuko nang mababa hanggang ang sakit ay humupa. Bagamat hindi kalayuan sa bahay nila ang Shiang Chi. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata at mamatay siya.nagdilim ang paningin ni Lianchiao. Ang tanging pag-asa na lamang niya ay ang kanyang mga anak. sa katayuan niya’y parang kung ilang milya ang layo noon.humihiyaw.Naisip niya:hindi ba si Ah Yue ay nagdaranas din ng hirap sa buhay tulad niya?Bagamat bata pa.sino ang mag-aalaga sa kanya? Sino ang mag-aalaga kay Sioa-lan?. Marami siyang bisyo:pagsusugal.umuusad ng mga dalawa o tatlong hakbng.Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila.Isinara ni Lian-chiao ang pinto at mabagal na lumakad papunta sa kapihan.Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi. Malapit na siyang manganak.Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog.Pero biglang nagging kakaiba ang pakiramdam niya sa kanyang tiyan. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa. o umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto.paghitit ng opyo.Bakit hindi bayaang matulog muna siya?Bukod doon.Ngayon.ay namangha rin sa biglang pagdating ni Lian-chiao..nagpasiya siyang magtungo sa Hsiang Chi Coffee Shop para hanapin ang asawa.Wala nang malamang gawin si Lian-chiao.mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalaim si Lianchiao. Wala na siyang magagawa.ngunir nang makitang nahihimbing ng tulog si Ah Yue.Lahat ng kanyang pag-asa ay nabigo.ay malupit na pakikitungo nito sa kanya. at kumatok uli siya nang buong lakas.Kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawaing kaliwa ng maliit na kalsada.Napakaliwanag sa loob aat maingay:ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila. o baka naman napakahinang katok niya.Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak. ay bumagsak sa loob.Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya.mabagal. Marahil ay buhos na buhos ang isip ng mga tao sa pagsusugal. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatuwiran at kung minsan. Tumitindi na ang hilab ng kanyang tiyan.Basa ng panggabing hamog ang daan at madulas. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao. “KOka.hindi matatag.Malupit ang buhay. Unti-unti..kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. at wala pa sa bahay ang asawa niya!Ano ang gagawin niya ngayon?Naisip niyang papuntahin si Ah Yue sa Shiang Chi Coffee Shop para sunduin ang kanyang ama. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay. maliksi niya iyong tinulungan at inakay papasok.sino ang mag-aalaga sa dalawa niyang anak na babae? At kung maayos siyang makapanganak.iilang bituin ang kumikislap sa langit.”Anong nangyari?Bakit gabing-gabi na’y narito ka pa?Pung! Teka.Hawak ang isang gasera.Dahil ditto.at ang lahat ng bagay sa kanyang palligid. na anak ng noo’y isang mayamang nogesyante.Nagpumilit siyang bumangon. at lululuran siya sa mukha mismo.Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya. Alam na alam niyang habang buhay nang magiging miserable ang kanyang buhay. Si Lian-chiao. nagpumilit na manatili siyang nakatayo.Napakadilim at walang makikita sa lampas sa sampung yarda.Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo.Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. Si Li Hua na dadampot nal amang ng pitsa.mandidilat agad iyon.Si Lianchiao na nakasandal nang husto sa pinto. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot.Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggagatong.Alis!alis!Sinong pumipigil sa iyo?” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao. Muling bumugso ang hangin. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera. Natanto niyang lalabas na ang bata.nag-atubili siyang gisingin ang bata..

Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi. “Nagising ako sa iyak ni Siao-=lan. Ang mga mata niya . Ang director at pagsasabuhay ng iskrip at kabuuang impresyon ng pagkakabuo ng pelikula.Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya ang Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras.kumibot nang kaunti ang ilong niya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok..dadalawin ko kayo bukas.) 4. Tuwang-tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang katatawa. buhay at tao sa pelikula. MGA DAPAT TANDAAN SA PAGSUSURI ng PELIKULA Narito ang mga hakbang o step na dapat isagawa sa pagsulat ng Suring-Pelikula o Movie Review.Bigla siyang nakakita ng ilaw na mabilis na papalapit sa dako nila.ng malakas ng pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. IKATLONG TALATA – suriin ang paraan ng direksyon. props. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips.binuhay ang makina at pinatakbo.Bahagyang kumislap ang munting ilaw. umuungol pa. Habang papalapit iyon. Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. hindi malaman kung ano ang gagawin.pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid.Si Ah Yue. Luhaan.maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig.Naisip kong baka narito kayo.Hindi niya makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. Iskrip (script) – Ito ang pinakateksto o paglalahad ng pelikula kasama ang aksyon at mga galaw. Disenyong set (set design) – ito ang ginagamit na tagpuan sa pelikula. 2. Nagsimula siya sa ilang chips lamang. Naksalalay sa kanyang mga kamay ang ikagaganda ng pelikula. Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya.Pagkatapos ay pumasok sa kotse.Ah Yue! Bakit dinala mo ditto ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumalabas sa kotse si Lianchiao.. Ha. Kung masyado nitong nakuha ang damdamin.Sandali. Direksyon (direction / director) – ang director ay ang taong may malaking pananagutan sa pagsasabuhay ng iskrip ng pelikula.Sasabihin k okay Itay na isama kami roon. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse. Galit na tiningnan niya si Lian-chiao at nag-atubiling tumayo. Konsultahin ang sarili.kasama ang kapatid ko. musika. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. Sinematograpiya (larawang-anyo ng pelikula) – ito ay ang matapat na paglalarawan ng senaryo. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. disenyo. Kung ito ay sa bias ng pagtatalata. ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan.Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa.ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya.Pung!Ang galling!Ang gandang pitsa nito. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila. napaiyak na rin si Lian-chiao.at dodoblehin sa gabi.”Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad…dalhin ninyo “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. Si Li Hua. Maghanda ng mga kinakailangang gamit sa pagsulat.Mabait ka dib a? Alagaan mong mabuti ang kapatid mo.Pagkahatid sa akin sa ospital.Habang marahang pinapahiran ang luha at ilong. b. ito ay dapat maglaman ng mga sumusunod: a. kaya dinala ko siya rito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. 1.”Inay.balisa si Lian-chiao. Itala ang mga mahahalagang datos na iyong nakuha na magagamit sa pagsusuri.marahang nagsalita si Ah Yue. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na.nilapitan ang maliliit na batang babae.Dadalhin ko iyon para magamit mo muna… Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak. 5.dahil marahil sa hangin. Lumabas si Li Hua. Humagulgol ng iyak si Siao-lan…Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao.May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbiyos siya. mungkahi. (Hal.. 2. dialogues etc. props. siya ang kapitan. Panoorin ng buo at may pang-unawa ang pelikula.”Ha.Hinahanap niya ang Nanay. ay nakita ni si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid.pangalawang apat…Isng libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki ang panalong iyon. 4.uuwi ang Tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. 3.Hindi ko Makita si Nanay sa bahay.humahalinghing. Kung baga sa barko.Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galling sa iyo! Napakagaling! Ha. atbp. c.ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya. Ang artista.Ito talaga ang kailangan ko. IKALAWANG TALATA – suriin ang mga salik na bumuo sa pelikula. “Ah Yue.Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw. matamang nakatingin sa mesa. narinig o nasaksihan.Manganganak na ang misis mo!”may humimok kay LI Hua. designs. Bisa ng Tunog (sound effects) – Ito ang bahaging naglalapat ng musika sa pelikula.Kinagalitan ang dlawang bata gaya ng dati. Casts.mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… PANUNURING PAMPELIKULA (SuringPelikula) SURING-PELIKULA (movie review) ay isang sining at hindi pamimintas ang layunin. “Ah Yue.ha. Binibigyang-puna rin ang mga bahaging bumubuo sa isang pelikula at ang ilang aspetong teknikal gaya ng sumusunod: 1. Ibinabagay ang musika sa tema at eksena sa pelikula. 3. Hindi siya makapagsalita dahil sa pagaalaala. 5.huwag kang umiyak. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. Walang magawa si Li HUa kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya. HULING TALATA – Isulat ditto ang iyong pangkalahatang puna.ha!Quadruple!Unang apat. Dapat ba o hindi na panoorin ang pelikula). UNANG TALATA – ibuod ang napanood ayon sa iyong nakita. d. Ulitin at bigyang pansin ang mga aspeto ng pelikula. ANG PAGSULAT Ang pagsulat ng suring pelikula ay maaaring hatiin sa mga TALATA o chapter ayon sa iyong paraan ng pagpapahayag. Tinatalakay ditto ang kalakasan at kahinaan ng isang pelikula.”Khe-ta…khe-ta…”at paminsan-minsan. sariling pananaw at rekomendasyon (hal.Malakas ang ihip ng hangin. 16 . Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful