Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon

PAALAM SA PAGKABATA
Maikling Kwentong Cebuano Ni Santiago Pepito Salin ni Nazareno D. Bas

I
Wala akong nakikitang pagbabago. Tulad nang nagdaang araw: ang ginaw, katahimikan, dilim – iyon ang bumubuo ng daigdig ng aking kamalayan. Maraming bagay ang dapat mailarawan. Ngunit alam kong iisa lamang ang kahulugan ng mga iyon. Alam ko. Sa kabilang silid, sa kwarto nina Nanay at Tatay, naririnig ko ang mga pigil na paghikbi. Umiiyak na naman si nanay. Ang sunud-sunod na paghikbi ay tila pandagdag sa kalungkutan ng daigdig. Napapabuntung-hininga ako. Umiiling-iling. Hanggang ngayon, hindi ko pa nakikita ang tunay na dahilan ng damdaming iyon na matagal nang umaalipin sa kanya. Walang malinaw sa aking isipan. Mula sa aking pagkamulat ang pagkainip ay kakambal ng aking buhay. Sa aking pag-iisa, di ko maiwasan ang pangarap na magkaroon ng batang kapatid na nag-aangkin ng mabangong hininga at taglay ang ngiti ng isang anghel. Ngunit ang damdamin ko’y tila tigang na lupang pinagkaitan ng ulan. Maliwanag na ang silangan nang ako’y bumangon. May bago na naming umaga. Ngunit ang tanawin sa bahay ay walang pagbabago. Tulad ng dati, nakikita ko si nanay na nakaupo at nag-iisip sa may hagdanan. Nakatitig sya sa sampayan ng lambat ni tatay. At madals ang kanyang pagbubuntong-hininga. Matagal ko nang nakikita ang sampay na lambat. Ngunit hindi ko nakikitang ito’y ginagamit ni tatay. Noon ay walang halaga ito sa akin. Nagsimula ang pagpansin ko sa lambat noong ito’y itinapon ni nanay mga dalawang taon na ang nakararaan. Galit na galit si tatay sa ginawa ni nanay. Pinagbuhatan ni tatay ng kamay si nanay. Pagkatapos, ipinabalik kay nana yang lambat sa sampayan. “Hanggang ngayon ba’y hindi ka pa rin nakakalimot, Tomas? Alam ng Dios na wala akong kasalanan. Ang kanyang ginawa ang siya mong ginagawa tuwing ikaw ay darating sa madaling-araw. Ang kanyang amoy ay siya ring amoy na galling sa dagat. Magkatulad ang inyong ikinikilos. Sino ang hindi mag-aakala na siya ay hindi ikaw? Huli na nang malaman ko ang katotohanan. Huli na nang isya’y aking makilala. Totoong lumigaw siya sa akin. At mula noon ay alam mo iyon. Ikaw ang aking iniibig, Tomas. Kailan mo pa malilimutan ang nangyari?”

Sa labasan, sumalubong sa akin ang bagong araw. Tumingin ako. Maliwanag ang langit. Langit? May gumugulo sa aking kalooban. Kalawakan. Iyan ang sabi ng aking guro sa ikaapat na baiting ng primarya. Iyan ay hindi langit kundi hangganan lamang ng pananaw ng tao. Ang langit ay nasa tao. Hindi nakikita. Hindi nahihipo. Hindi naaabot. Naabot na kaya ni nana yang langit? “Ano pa ang hinihintay mo, Celso?” Ipinahid ko sa mukha ang suot kong sando. Humakbang pagkatapos. Maya-maya’y tumakbo na ako ng matulin. Nasa dalampasigan ang mamimili ng isdang dala ng mga bangkang galling sa laot. Masasaya silang nagkukwentuhan habang hinihintay ang mga mangingisda. Sumalampak ako sa buhangin, malapit sa kinauupuan ng dalawang lalaking may katandaan na. Sa laot ako nakatingin at pinagmamasdan ang galaw ng mga alon na pandagdag sa kagandahan ng kalikasan. Napalingon ako nang makarinig ng tugtog ng gitara mula sa di-kalayuang bahay-pawid. At sabay kong narinig ang malungkot na awiting nagsasaad ng kasawian sa pag-ibig. At muli na naming naantig ang aking damdamin. Habang pinakikinggan ko ang malungkot na kundiman, umalingawngaw ang mahinang pag-uusap ng dalawang lalaki sa tabi ko. “Naririyan na naman siya.” “Talagang pambihira ang kanyang pagmamahal. Naniniwala akong nagpapatuloy ang kanyang pangarap habang di pa namamatay ang babae sa kanyang buhay. Hindi nawawala ang kanyang pag-asa. Kung kalian matutupad ang kanyang pangarap, Dios lamang ang nakakaalam.

II
Tuluyang umiyak si nanay. Umungol lamang si tatay. Nanlilisik ang mga matang tumingin sa lambat at pagkatapos ay bumaling sa kin. May ibig sabihin ang tingin niyang nag-aapoy. Maliban sa takot na aking nararamdaman ay wala akong naintindihan sa pangyayaring iyon. Mula noon ay hindi na ginalaw ni nana yang lambat. Naluma na ito ngunit buong-buo pa rin sa aking paningin. Ano kaya ang misteryong napapaloob sa lambat na iyon? Alam kong alam ni nana yang hindi ko nalalaman. At kailangang malaman koi to. May karapatan akong makaalam. Nilapitan ko si nanay na malalim pa rin ang iniisip. Hinalikan ko ang kanyang kamay. May ibig akong itanong tungkol sa misteryo ng lambat. Ngunit nauntol ang ibig kong sabihin nang magpatuloy ang kanyang pagluha. “Lakad na Celso, malapit nang dumating ang tatay mo.”

Dinig na dinig ko ang mga kataga habang nagpapatuloy ang malungkot na kundimang nagging bahagi nan g aking buhay. Tumayo ako at ibinaling ang paningin sa bahay –pawid sa lilim ng kaniyugan. Patuloy ang awitin. Humakbang ako ngunit biglang napatigil sa harap ng dalawang lalalking may katandaan na. Naalala ko ang sabi ni tatay. Bawal pumunta sa bahay-pawid na iyon. Mahigpit ang utos ni tatay. Nagbabanta ng parusa. Lumingon ako sa laot. Nasa malayo ang mga Bangka ng mga mangingisda. Bumaling ako sa pinanggagalingan ng awit na ngayo’y gumaganda sa aking pandinig. At para akong hinihila. Nakalimutan ko ang ipinagbabawal ni tatay. Mabilis ang aking paglakad at sa ilang saglit kaharap ko na ang taong naggigitara at umaawit. May luha sa kanyang mga mata. Tumitig sya sa akin. Inilapag ang gitara sa ibabaw ng papag na kinauupuan.. Tumayo siya at dahan-dahang lumapit sa akin. Kinabahan ako. Umakma akong tumakbo ngunit nahawakan niya ang isa kong kamay. Nagpumiglas ako upang makawala sa kanyang pagyapos sa akin. Ngunit lalong humigpit ang kanyang pagyakap. Umiiyak ako. Ngumiti sya at pinahid ang aking mga luha. Hinimas ang aking ulo. Unti-unting lumuwang ang aking paghinga. Nararamdaman ko ang kanyang pagmamahal nang tumingin ako sa kanya. Muli nya akong niyapos. “Dalawin mo akong palagi, ha?” Hindi ako kumibo. Tinitigan ko siya. Ang kanyang mga mata, ilong, ang labi- lahat parang nakita ko na. Saan? Alam ko na, sa salamin. Talagang siya ang nakita ko sa salamin na nakasabit sa dingding n gaming bahay. Napatingin ako sa dalampasigan nang marinig ko ang hiyawan. Nagdatingan na pala ang mga Bangka at nag-uunahan ang mga mamimili ng isda. Nagmadali akong tumakbo upang salubungin ang tatay. Malayo pa ako ng Makita ko siyang nakatayo sa may dinaungan ng kanyang Bangka. Natanawan niya ako. Masama ang titig nya sa akin. Galit. Kinabahan ako.

III

1

Ang puting buhok ko’y di mo makikita. Nadama kong inihahanap ko ng katarungan ang aking kalagayan. “Pumanhik ka na habang ako’y nakapagpipigil pa. ang pagmamahalan Na kung saan unang tayo’y nag-ibigan. aking mahal. Pinagmasdan ko ang aking sarili. Di ko pansin ang mga gasgas sa dalawang siko. maghahapunan. Di ako nagagalit kundi humihingi lamang ng pang-unawa. Nagpunta ako sa kusina. Pagsisisi. kung nagkaedad na Naaalala ko ang ating paggiliw. Lalong humigpit ang kanyang pagyakap at kinabig ang aking mukha sa kanyang dibdib sa tapat ng kanyang puso. Tahimik t nakatingin na naman sa sampayan ng lambat. balik na naman sa dagat.” “Pumanhik ka Isidra!”. Umiikot ang aking paningin parang may nakita akong anino – si tatay na sumusurot kay nanay. walang katapusan. Di naman dapat katakutan ang kanyang mukha at boses.” nagmamakaawa si nanay. kung nagbabalik pa Ang ating pagsintang masidhi’t marangal Ang ipagpapalit ko’y aking hininga. At naaalala ko ang pangyayari noong itinapon ni nanay. sa iyong pagpanaw Sa araw na iyo’y pinagsaluhan ta. singhal ni tatay. At manatiling maganda at bata. Naiiba sa aking paningin ang pagsigaw ni nanay. Hindi mamamatay. sa lahat ng lugar. “Huwag. At ang larawan mo sa puso ko’t diwa Mga alaalang di-malilimutan. IV Matapos akong mag-almusal. Talagang mahirap intindihin si tatay. Tuwa’y dumadalaw sa aking paningin At ang larawan kong tandang-tanda mo pa. Upang sa isipa’y hindi ka tumanda. Bitbit koi to at pinuntahan ang sampayan ng lambat. “Ngunit. Lahat ay kasalungat sa dati niyang nagawa. Napatihaya ako ngunit tinangka kong makatayo. Sumalubong sa aking paningin ang maamong mukha ni tatay. Mabigat ang pakiramdam ko sa aking katawan at ako’y gumapang. Itong kaluluwa’y hinahanap ikaw. Lahat may itinatagong kahulugan. Nahihilo. kunin mo ang mga isda at sumunod ka agad sa akin. nandoon na naman si tatay sa sampayan ng lambat. Sa bakura’t bahay. Hinalibas ko ng itak ang lambat at saka lang ako tumigil nang ito’y magkagutay-gutay na at nagkalat sa aking paanan. Ngunit isang tadyak ang sumalubong sa akin. Nanginginig akong lumapit. “Huwag!”. Kung nagunita kong tayo’y magkapiling. Hala. Naaalala ko iyong tao. saway ni nanay na nanginginig ang boses. Sa labis na panghihina’y umusad ako ng umusad. Nakatabako at nagtatagpi ng punit na bahagi ng lambat. Sa aking kinauupuan sa may bintana nakikita ko si nanay na nakaupo sa may hagdanan. Nilabanan ko siya ng titigan. Kung ako’y nasa pook na limit dalawin Sa paraang ito. Wala naming dahilan upang iwasan ko ang taong nasa bahay-pawid. Pati si tatay na natigilan at nabigla sa aking ginawa ay hindi ko napansin. Subalit sa akin ang tanging naiwan. Nararamdaman ko na lamang may mainit na mga bisig na yumayakap sa akin. Kung minsan sadya kong dalawin ang bahay At dahil nga rito. Nararamdaman ko ang panlalamig ng katawan at ako ay napahandusay sa kanyang paanan. Unti-unting lumiwanag ang aking kamalayan. At sa unang pagkakataon ay hindi ko inalis ang aking tingin sa kanya.” BABANG LUKSA Tula / Pampango Salin ni Olivia P. Biglang kumulo ang aking dugo habang iniisip ang nakasampay na lambat. Lumapit ako sa salamin sa dingding. Kinusot ko ang aking mga mata. Lalaging sariwa sa kawalang hanggan. Dantes Mula sa Pabanua ni Diosdao Macapagal Isang taon na ngayon ng iyong pagpanaw Marahil tinubos ka ni Bathala Tila kahapon lang nang ikaw’y lumisan. Bakit kaya hinihigpitan ako ni tatay? Hanggang sa nangangatog kong mga bisig ay yumapos sa mga binti ni tatay.” Habang naglalakad ay sinalat ko ang pisnging nakatikim ng sampal. Matapos makapananghali siya’y matutulog. Pagkagising. Ay hanggang matapos ang kabataan. Iyan ang buhay ni tatay na bahagi na rin ng aking buhay. Tomas. Pinagtataga ko ang lambat. Alam kong aabutin siya ng tanghali bago matapos ang kanyang Gawain. Yaong kabataan taglay sa twina. “Di ko gusto ang batang matigas ang ulo! Di lang sampal ang matitikman mo kapag umulit ka pa. “Wala siyang kasalanan. parang ibig himatayin. Nakita ko sa aking isipan ang mukha ng tao.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon “”Lapit rito. 2 . At bigla akong sinampal. Pagunawa. maawa ka sa kanya. Celso!”. Matagal. At naaalala ko ang nangyari kanina sa dalampasigan. Ngunit sinabunutan ako ni tatay at inginudngod sa lupa ang aking mukha. Nasalat ko ang magkahalong dugo at pawis sa aking pisngi. At di pa man ganap ang gabi. Sa matandang bahay napuno ng saya Kaya. Luhaan na naman ang kanyang mga mata. V Dahan-dahan akong bumangon at sumuray-suray na lumapit kay tatay. Ngunit bigla akong napatimbuwang nang matamaan ng malakas na suntok at napahiga sa pira-pirasong wasak na lambat. Hinanap ko ang itak ni nanay na pangsibak ng kahoy. Humihingal ako ngunit di ko makuhang umiyak. Ang biyayang saglit. Tayo’y nagtagumpay sa dupok ng buhay. Nagdilim ang aking paningin. “Celso!” Nag-aapoy ang mga mata ni tatay na humarap sa akin. Celso!” Malakas ang sigaw ni tatay. Itong alaala ay lalaging buhay. Hindi ko na alam kung gaano katagal ang pagkawala ng aking malay.

bathing suit at kamiseta at korto naman para sa mga Ang unang seremonya ay ginagawa ilang oras lalaki. Ganoon pa man. na ang ibig sabihi’y Mayroon din silang serbisyo sa tubig na tinatawag paghahandog ng pagmamahal at pasasalamat. Sa pagbibihis. Inilalagay sa isang mangkok na tubig ang pag-uuri ng Quatwasdak*. Ang kanilang tawag sa pormal na damit na ginagawa sa tatlong magkakaibang araw sa buhay ng para sa mga babae ay katumbas sa atin ngayon ng isang sanggol. kamag-anakan at pandita. Brown Out kasama ng seremonya ay ang paghahanda ng buaya. Ito ang paniniwalang Mik ang tawag sa kanilang pera. patuloy pa ring ginagawa ng ilang ay ang Patay Electric Company. isang salu-salo bilang pasasalamat sa ang tinatawag ng kanilang Public Deisservice pagkakaroon ng anak. Tinatawag na pagislam para sa mga batang lalaki at sunnah para sa mga batang babae. micro-mini-skirt. mayroon silang tatlong uri ng pa. magiging lamang. Ang Brown Out nilagang itlog ang pinakamata at laman ng niyog ang Service ay nagbibigay ng ilaw kung hindi mo kailangan ginagawang ngipin. MILIMINAS: TAONG 0069 Sanaysay / Hiligaynon Salin ni Ruby Gamboa – Alcantara Mula sa Miliminas: Tuig 0069 Ni Nilo Par Pamonag Miliminas. Pinakakain sa mga batang dumalo sa seremonya ang buaya. ang pinararangalan ay binibigyan ng pangalan ng isang ikalawa ay nilalabasan ng maruming tubig. hayop na ito’y tinatawag na aqiqa. ang may maruming tubig ay para sa lahat ng maginhawa at matagumpay ang tatahaking buhay ng marunong magtrabaho o kung mayaman man. ito. Hindi mo ba talos. Ginagawa ito kung ang bata ay nasa pagitan ng pito hanggang sampung taong gulang. ay katulad rin natin Naniniwala ang mga Muslim na ang isang sanggol ang mga balat at itsura. Inihahanda ito ng hapunan at pagbabasa sa gabi. ay Mikinaryo. Ito’y ginagawa upang dito’y pagbibihis. Ito kanduli. nila sa isang taong mayroong isang milyong Mik o higit Sa katunayan. ang binibinyagan o tubo. Ang pagislam ay ginagawa ng isang walian. Ngunit dahilan sa nahuhuli sila sa binyagan upang ito’y maalis. kambing o baka. ang gripo na may malinis ang pinutol na buhok. dalawang magbibigay ng ilaw sa araw at gabi. Ang ahensyang ito ay may tatlong uri ng Sa okasyong ito. natin sa kanila. Ginagawa ito para sa kaligtasan ng bata kung naglalakbay sa tubig. mahal ko. may mga pag-uugali sila at pagsasalita na silang ilang seremonya na kahalintulad ng binyag na kabilang rin sa atin. Ayon sa paniniwalang na tubig ay mahal ang bayad. Dito’y inaanyayahan ang mga Commission na equality before the kilo. At ang tawag pagbibinyag ng mga Muslim. pag lumutang ang buhok. at ang pangatlo. Ang seremonya ay karaniwang ginagawa sa araw ng Maulidin Nabi o sa ibang mahalagang banal na araw ng mga Muslim. para sa mahihirap at ito ay paghihikahos at paghihirap. Isa pa ring bahagi ng tradisyon na serbisyo nito sa publiko. Ang pangkat na ito ng mga pulo ay binubuo ng higit sa pitong libo at dalawang Sanaysay / Muslim daang mga pulo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Bakit ba. Ito ang Light Service. ang ikatlo ay pandita pagakatapos na makaputol ng ilang hibla ng walang tubig kundi hangin lamang. Salin mula sa Ingles ni Elvira B. tinatawag na pagislam. Ang pangalawang seremonya ay higit na kilala Ang upuan sa kanilang sasakyan ay nilalagyan ng bilang penggunting o pegubad. ito ang pangkat ng mga pulo na matatagpuan sa kalagitnaan ng Dagat Pasipiko bago pa nagkaroon ng malaking pagbaha. may batas silang ipinatutupad na hulihin ang ikintal na siya’y ipinanganak na Muslim at ang unang sinumang nagdadamit ng mahaba pa sa mini-skirt at salitang maririnig ay ang pangalan ni Allah. Tungkol naman sa pamamalakad ng trapiko ay Ang paghahanda ay ayon sa anatas ng may ordinansa sila na nagpaparusa sa mabagal kabuhayan ng mga magulang sa pamayanan. Ang tinatawag na not overspeeding. siya’y magdaranas ng magtrabaho. pangdekorasyon. Ang Light Service ay ay kakaning korteng buaya na gawa sa kanin. Nakapagtataka? Ito buhok ng sanggol. Ang kasalanan ng mabagal magpatakbo ay Karaniwang nagpapatay ng hayop. Tampok na Gawain sa seremonyang ito ang pagtutuli. gustong batangunit kapag ito’y lumubog. kay-agang lumisan Ang kaugalian ng ninuno natin At iniwan akong sawing-kapalaran Isang taon akong magluluksa mandin. PAG-ISLAM 3 . Nilalagyan din ang buaya ng manok at nawawala kung kailangan mo ng ilaw sa pagkain ng na niluto sa gating kinulayan ng dilaw. Ito ito ng tradisyon. Ginagawa ito upang alisin ang dumi sa kanilang pag-aari. Ginagawa ito pitong araw kiluhan upang masukat ang timbang ng mga pasahero pagkapanganak. At sa pagyaon mo’y para na ring namatay? Hanggang kalangitan tayo’y magkapiling. malaki ang pagkakaiba seremonyang panrelihiyon na napapaloob sa pagislam. Tatlo rin ang uri ng Maguindanaowon. Ang una ay nilalabasan ng malinis na tubig. para sa mayayaman Maguindanao. na Nawasdak. Kung gusto mo lang ng isang matandang babaeng tinatawag nilang walian. Ito Service at Black Out Service. ang dapat mong ipakabit ay iyong isang katutubong hilot na may kaalaman sa kaugaliang Black Out Service. Ang kanilang pananalita ay ay ipinanganak na walang kasalanan kaya di kailangang tulad rin ng sa atin. ito ang tawag sa mga mamamayan ng nasabing kapuluan. Naghahandog ang mga magulang ng dahil ito ang pagbabaytayan ng kanilang pamasahe. pagkapanganak. Isang pandita ang babasa ng Adzan sa Para mapangalagaan ang kanilang moralidad sa kanyang tainga ng sanggol. Ang ikatlo at huling seremonya ay ang pagislam. Estravo Ang Miliminas. kab’yak ka ng buhay Ngunit ang puso ko’y sadyang manininimdim. mayroon sibilisasyon. Ang bahaging ito ng walang bayad. magpatakbo. kaibigan. na karaniwang isang matandang babae na may kaalaman sa kaugaliang ito. seremonya ay di kinikilala ng Islam ngunit dahil bahagi Mayroon ding nagmomonopolyo ng kuryente.

Ang mga Huwes de Paupas natin ngayon ay tinatawag din nilang Huwes de Paupas. na ipinagbubuntis sa loob lamang ng dalawampu’t apat na oras. apyan. Subalit nababawi rin ito ng imbensyon ng Bantog na Baliw (ito ang tawag sa kanilang henyo) na nakabuo ng isang tablet na kung iinumin ng mag-asawa ay magkaka-anak ang babae na tinatawag na Instant Baby. At isa pang nakapagtataka. Tatlo ang paborito nilang mga santo – ang Mik (ang pera mismo). malalaki ang bilangguan ditto at kumpleto sa mga kasangkapan kaysa sa labas. Napakadali ng pagpapalit-palit ng kapangyarihan sa Miliminas. ibang-iba sa atin. At sino ang kanilang pinatutungkulan? Ang ismagler. Ang kanilang ibinoto ay tinatawag na ibinoto sa bala at hindi sa balota. Ang mga mamamayan ng Miliminas ay masyadong relihiyoso. Pagkatapos ng bista at bumaba na ang hatol. dahil kung hindi nya ito gagawin ay pawawalan ng bias ang kanyang kandidatura ng Komisyon ng Kalokohan. May pintura itong itim. Ang mga Buwaya ng Bansa (ito ang tawag sa matataas na opisyal ng pamahalaan) ay sinisipa sa likod para sa bawat gatas o Mik na tatanggaping suhol sa kanilang mga transaksyon. Ang mga alagad ng bansa ay maliliit lanag ang sweldo pero malaki naman ang kanilang maaaring gastusing representasyon (pondo). ay kagagalitan pa at inaalis sa trabaho. tulad ng mga genuine na resolutions. pagkaawa sa mahihirap at hindi pagbibigay ng anumang hingin sa kanila ng mga buwaya ng bansa. ay masasabi rin natin na madaling maubos ang mga mamamayan rito kung madali ang patayan sa panahon ng eleksyon. isang taong may sungay at buntot katulad ng tinatawag natin ngayong Satanas. ang mga may-ari ng mga bazaar ang hinuhuli ng mga pulis dahil sa kanilang pagtitinda sa sidewalk. ang ahensya na namamahala sa eleksyon. at ang nagpapatupad nito ay tinatawag nilang alagad ng katiwalian. mga hues de paupas at mga pislak (piskal) na hindi tumitingin sa kislap ng espada ng katarungan at timabangan ng katotohanan kundi tumitingin sa kalansing ng pilak at timbangan ng malalaks at maykapangyarihan. Kung tungkol sa sistema ng pagpili ng opisyal. Genuine na mga batas. ang Buwaya. kinukutya pa sila at kung mahuli ng kanilang hepe. hindi pagtataksil sa asawa. mga kickback artist. ang “mudslinging” ay pasaring lamang sa mga talumpati samantalang sa kanila ay talagang ginagawa. Ang ilan sa mga alagad ng bayan na sa mgayon ay masasabi nating gumagawa ng mabuti ay nagtatago. Bakit nga ba? Ang dahilan ay sapagkat ang mga bazaar ang umuukupa ng mga Sidewalk at ang nagtitinda naman ng sigarilyo at kung anu-ano pa ang siyang umuukupa sa mga malls o kwarto-kwarto na kung sa atin ngayon ay mga bazaar. at hindi pag-aangkin sa yaman ng iba. sila ang magigiting na tumanggap ng mga papuri na maririnig mo sa bibig ng nakaraang administrasyon. mga namomorsyento. Ang mga buwaya ng bansa ay tumitigil sa pagpapasipa kapag makapal na ang kanilang likod dahil ito ang magiging batayan sa pagpili ng isang Outstanding Buwaya of The Year. mangako ng mga hindi naman matutupad. Ang mga baril ng Alagad ng Katiwalian ay paltik. Ang iniisip nila ay ang naipon na bala ng mga kandidato at mga napatay ng kanilang mga kampon. May ilang kabataan na malawak ang pag-iisip na tumawag ng isang pulong kung saan ipinaliliwanag nila ang kaibhan ng pamamahala na kanilang isinasagawa. Sa panahong ito ay uso rin ang Kickback na kaunti lang ang ikinaiba sa ating tinatawag na kickback sa ngayon. At ang balak mapili ng Hues De Paupas kung sinu-sino sa mga mamamayan ang palaaway at eskandaloso at sino ang mababait. mga bagay na ninakaw. Bakit ganoon ang pamamalakad ng hustisya rito? Iyan ang batas. Dito ipinagbibili ang mga bagay na ngayon ay ipinagbabawal tulad ng blusil na sigarilyo. nahihiya dahil pinagtatawanan sila ng kanilang mga kasamahan. Upang mapagkatiwalaan ang mga matataas na opisyal ng bansa. At sabihin pa. at iba pa. Nagbabatuhan ng putik. Ang mga pulitiko at ang kanilang mga kampon ay hindi natatakot na mapatay at pumatay sa panahon ng kampanya at eleksyon dahilan sa kanilang paniniwalang ito ang magdadala sa kanilang kaluluwa sa impyerno kung saan mabubuhay sila nang maligaya kasama si Santasa. itinatag ang Anti-Genuine Commission para sa paghuli ng mga nagpaparami ng pag-aari o tumatanggap ng mga lagay na geuine. Ang lahat ng bilanggo ay tinatawag na VIP (Very Important Prisoner). Sa atin ngayon. Dahil sa ang nag-aari ng lisensyadong baril ay hinuhuli at pinapatawan ng salanag Illegal Possession of Genuine Firearm. Sa kanila. ang kanilang paboritong santo. Ang mga genuine na bagay ay ipinagbibili nang patago at tigkakaunti lamang dahil lagging hinuhuli ng mga Alagad ng Katiwalian ang nagbebenta ng mga ito at kinukumpiska pa ang kanilang mga paninda. Ang isang batas ay para sa mga mayamam at ang isa ay para sa mahihirap. Ang bagong Milimino. magmura.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Ang mga Sidewalk sa kanilang lungsod ay higit na malalapad kaysa sa atin. ibinibilanggo ang mga walang sala upang ihiwalay sa maraming mga nakalalayang masasamang tao. ang mga mesa ay matataas para hindi mauntog ang ulo ng mga opisyal kapag sumusuot sila sa ilalim nito. Ang pinakamalaking kasalanan ay ang hindi pagpatay. at ang may pinakamaraming pera. mga alagad ng katiwalian na nang-aabuso sa mga mamamayan. at si Santasa. Ang mga opisyal sa bansa na tumaba habang sila ay nasa serbisyo ay pinapatawan ng sala o akusasyon sa kanilang mga Resolution. ang ginugwardyahan ay ang mga walang kasalanan. Ang pinakamalaking tindahan ay tinatawag na Super Black Market. Sabihin pa. Ang bawat kandidato ay dapat na magsinungaling. Ipinagmamalaki pa ng mga mataas ang katungkulan sa pamahalaan ang pagsasamantala sa kabuhayan ng mga mamamayan. Ang malaking transaksyon ng pamahalaan ay pinagkakasunduan sa ilalim ng puno. Dahil ditto. mga mayaman na nang-aapi sa mga mahihirap. Dalawang klase ng batas ang ipinalabas ng kanilang batasan na tinatawag na Circus of Miliminas. mga walang ginagawa sa bayan kundi aksayahin ang kaban ng bansa na sa halip na gamitin ang kanilang katungkulan sa pagsisilbi sa publiko ay ginagamit pa ito sa pangangamkam ng yaman. mga nang-aagaw ng lupa. Ang iba naman ay binubuo sa ilalim ng mesa ng mga opisyal ng pamahalaan. Katiwalan ang tawag nila sa kanilang mga batas. mambato ng putik sa kalaban. sa simula pa lang ng kampanya ay magkakaharap na sa entablado ang magkakalaban sa pulitika. Hindi lang iyan. Kung gayon. Ang eleksyon ay tuwing ikalawang taon. ang mga bayaning gumagala sa kapuluan. at tinatawag nila itong Shady Transactions. genuine nap era. Patuloy rin ang pag-iral ng mga baying kontento sa klase ng pamamalakad ditto na sa ngayong panahon ay masasabing kabaligtaran ng mga pangyayari. Ang kanilang prinsipyo ay humihingi ng isang klase ng 4 . at mga pinagbibiling pekeng mga bagay. Parang nakakatawa ano? Pero iyan ang katotohanan. genuine na batas at iba pa. Sa araw ay namimili rin ang tao ng iboboto kahit na ang isinusulat sa balota ay hindi nila pinag-iisipan.

panambitang ito. kaming mga babae’y bahagya ng magkaroon ng pagkakatong mag-aral dahil na rin sa kahigpitan n gaming mga lumang tradisyon at kumbensiyon. pinagsisikapan hindi lamang ang sariling kapakanan at kaligayahan kundi maging ang kabutihan ng buong sangkatauhan. Bilang parusa sa kanila ng kanilang diyos na si Santasa. totoong ang puso’t isip ko’y hindi ako nabibilang sa daigdig ng mga Indian. Alam ko. bukod pa sa mga mahirap. ito ang pagmamahal na iniuukol ko sa mga pinagkakautangan ko ng buhay. nag-ugat. Ang lolo kong si Pangeran Ario Tjondronegoro ng Denmark ay kilalang lider ng kilusang progresibo noong kapanahunan niya. ang sinasabi mo Mga mayayaman lalong umuunlad Tao’y pantay-pantay sa balat ng mundo? May kapangyarihan. Poon ko. may tiwala sa sarili. Noong simula ay tinatawanan lamang sila ng mga pinuno. Samantala. Alam mo ba kung paano mahalin ang bago at batang panahong ito nang buong puso’t kaluluwa kahit nakatali sa lahat ng batas. kaya lamang ay may mga buklod na matibay pa sa alinmang lumang tradisyon na pumipigil sa akin. subalit nakatali ako sa lumang tradisyong hindi maaaring suwayin. buong lungkot na pinagaalab ang mithiin kong magising ang aking bayan. Ngayo’y kailangang sabihin ko ang ilang bagay ukol sa sarili upang magkakilala tayo. Karamihan sa mga pinsan ko’t nakatatandang kapatid na lalaki ay nag-aral sa Hoogere-Burger School. kaugalian at kumbensyon ng sariling bayan? Tuwirang sumasalungat sa kaunlarang hinahangad ko para sa aking mga kababayan ang lahat ng mga institusyon naming. Ipinagbawal ng pamahalaan ang pagdaraos ng pulong ng grupong ito ng mga kabataan na tinawag nilang Dungis ng Lipunan. ang malayo. Siya rin ang kauna-unahang regent ng gitnang Java na nagbukas ng pinto para sa mga panauhin mula sa ibayong-dagat – ang sibilisasyong Kanluran.. Mga mahihirap lalong nasasadlak Nasaan Diyos ko. nguni’t lubhang malayo pa ang panahong iyon. At ang pagbabawal sa kalayaan ng mga ito. Realubit ng Panambitan Ni Myrna Prado Bakit kaya ditto sa mundong ibabaw Kung may mga taong sadyang nadarapa Marami sa tao’y sa salapi silaw? Sa halip tulungan. Gumigising ito sa akin para hangarin ang pagsasarili at kalayaan – isang paghahangad na makatayong mag-isa. May karapatan ba akong was akin ang puso ng mga taong walang naibigay sa akin kundi pagmamahal at kabutihan. Lahat ng mga anak niya’y may edukasyong European. Ipinagbabawal ng aming kaugalian na lumabas man lamang ng bahay ang mga babae. Balang araw. Ang simpatya ng mga mahihirap ay nakuha ng mga kabataan. at nagdulot naman ito sa mga anak nila ng uri ng pagpapalaking nagisnan nila mismo. lalo’t kailangang lumabas ng bahay araw-araw para pumasok sa eskwela. Wala akong iniisip gabi’t araw kundi ang makagawa ng paraan upang malabanan ang lumang tradisyon namin. masigla’t maagap na hinaharap ang buhay. Ang bunso sa tatlong nakatatandang kapatid kong lalaki’y tatlong taon na ngayong nag-aaral sa Netherlands at naglilingkod din naman doon bilang sundalo ang dalawa pa. Buong kasabikan kong sinalubong ang pagdating ng bagong panahon. kundi sa piling 5 . dumating ang isang malaking pagbaha. dala nito ang binhing sumupling sa aking puso. wala akong ibang gagawin kundi ang ipagkaloob ang sarili sa mga nagtatrabaho’t nagsisikap na bagong kababaihan ng Europe. umaabot sa akin. Ngunit nang lumaon ay dumami na ang dumadalo sa kanilang pulong. sumibol hanggang sa lumakas at sumigla. maaaring lumuwag ang tali at kami’y pakawalan. may isang naiibang kabuluhan ito. at sa kasiyahan ng ilang nagmamahal sa akin at sa kalungkutan ng iba. Patuloy na lumapit ang mga tinig na galling sa malalayong lupain. ang pinakamataas na institusyon ng karunungang matatagpuan ditto sa India. hindi sumusulyap Kaming mga api ngayo’y naririto Mga utang-na-loob mula sa mahirap Dinggin mo. marikit at bagong-silang na Europe ay nagtutulak sa aking maghangad ng pagbabago sa kasalukuyang kalagayan. Kaya kung isa kang kapus-kapalaran Buong lakas silang dinudusta-dusta Wala kang pag-asang makyat sa lipunan. Kung pahihintulutan lamang ng mga batas ng aking bayan. KAY ESTELLA ZEEHANDELAAR Sanaysay Salin ni Ruth Elynia S. Panganay ako sa tatlong babaing anak ng Regent ng Japara. Kahit noong musmos pa ako’y may pang-akit na sa aking pandinig ang salitang “emansipasyon”. Upang itong hapdi’y lalong managana. isang kahulugang hindi maabot ng aking pang-unawa. Lilia F. nagkaroon ng malakas na paglindol hanggang sa pumutok ang isang malaking bulkan sa kailaliman ng dagat sa gitna ng kapuluan na siyang nagging dahilan ng pgalalaho ng Miliminas sa sanlibutan. Hindi PANAMBITAN (Tula / Bicol) Salin ni Ma. at nang lumaon ay pagpatay sa ilan sa kanila ang nagging dahilan ng pagkagalit ng mga mayaman at ng mga may katungkulan. mga taong nag-alaga sa akin nang buong pagsuyo? Ngunit hindi lamang tinig nito ang umaabot sa akin. Alam kong para sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito. puno ng tuwa at sigasig. ngunit baka pagkatapos pa ng tatlo o apat na henerasyon. Labag sa aming kaugaliang pag-aralin ang mga babae. Sumiklab ang isang rebolusyon na lumaganap sa kapuluan ng Miliminas. maaaring dumating iyon.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon pag-uugnayan ng mga namamahala at pinamamahalaan. nakapagmamalalaki’t makaaakit ng aking loob! Iyong masaya. Mabanglo Ibig na ibig kong makakilala ng “babaeng moderno”. mga taong nararapat kong pasalamatan sa lahat ng bagay. tinutulak pa nga. Ang puso ko’y sinusugatan ng mga kondisyong nakapaligid sa akin at sa iba. iyong babaeng Malaya. at halos lahat ng iyon (na ang ilan ay patay na ngayon) ay umiibig o umibig sa kaunlarang minana sa kanilang ama. Ako’y may anim na kapatid na lalaki at babae. ng aking mga putting kapatid na babae na tumatanaw sa malayong Kanluran.

mula’t sapul pa’y kilala ko na ang kanyang magandang mukha. Ibig kong Malaya upang makatayo ng mag-isa. Naunawaan ko. Ang tanging kaligayahang naiwan sa aki’y ang pagbabasa ng mga librong Dutch at ang pakikipagsulatan sa mga kaibigang Dutch na hindi naman ipinagbawal. Ikinulong ako at pinagbawalang makipag-ugnayan sa mundong nasa labas ng bahay. isang di kilalang lalaking pinili ng mga magulang ko. At mabilis pang sumunod ang mga pangyayaring nagpabalik sa aming mga babae ng mga nawala naming kalayaan. Nabuksan ang mga pintong mahigpit na nakasara. Nang sumunod na taon. nakita kong muli ang mundo sa labas nang ako’y maglabing-anim na taon. kung pabor para sa mga lalaki at hindi para sa mga babae ang batas at kumbensyon. Wataru Saemonno-jo. Minahal ko siya bago siya ikinasal kay Wataru. at hindi ko nasilayan minsan man ang mundong nasa labas. Noong banding huli. o iyon ang aking palagay. at ang tanging lugar ng pagtuturong maipagmamalaki ng siyudad naming na bukas sa mga babae ay ang libreng grammar school ng mga European. ang nakaraan at kasalukuyan. Isipin na lang kapag ang mga kamay na ito’y namula sa dugo! Anong kasumpa-sumpang nilalang ang magiging tingin ko sa aking sarili kapag nagkaganoon! Ang puso ko’y di mababagbag sa sakit kung papatay ako ng isang kaaway na kinasusuklaman ko. Sa kasunod ng pakikipag-ugnayan ko sa kanya. mas malayo. Malinaw ito sag a pag-aalinlangan ko na patuloy siyang mahalin kung sakaling ang aking hangarin ay natupad. Kaya para sa king karibal sa pag-ibig. Kahit kamakailan ko lang nalaman ang kanyang pangalan. Salamat sa Diyos! Malalabasan ko ang aking kulungan ng Malaya at hindi nakatali sa isang kung sinong bridegroom. Posible rin ang kanyang masimbuyong pag-ibig ang nagtulak sa kanyang sambahin ang minamahal kong si Kesa ay nakapagdudulot sa akin ng kasiyahan. ang maliwanag na sikat ng buwan ay yanig na sumisindak sa akin. Matagl ko na siyang kilala. at para naman sa amin. Subalit dumating ang kaibigan ko’t tagapagligtas – ang Diwa ng Panahon. Wala akong hangaring makipamista o maglibang. Hindi ko maisip na ang simple at nakababagot na lalaking iyon ay sumusulat ng mga tula ng pag-ibig. Pero mahal ko ba talaga si Kesa? An gaming pagiibigan ay maaaring paghiwalayin sa dalawang baiting. kung ang lahat ng kaluwaga’y para sa kanya lang? SI KESA AT SI MORITO Salin ni Lualhati Bautista Mula sa “Rashomon” atbp. Manapa. Hindi ko alam kung paano ko pinalipas ang mga oras. Ngunit dapat tayong mag-asawa. Anong dakilang tagumpay iyon! Ang maipakita ng mga kabataang babaeng tulad naming ang sarili sa labas. Nang sabihin sa akin ng tiya ko. ako ay itinali sa bahay – kinailangang “ikahon” ako. Karaniwang hinihintay ko nang may pagkainip ang pagsikat ng buwan. ang lalaking ipinagkasundo sa akin ng hindi ko namamalayan. Kung mapahihintulutan ang eksaheradong pahayag . dapat. umalingawngaw sa lahat ng dako ang yabag niya. kung paano niya pinagsikapan at pinagsakitang makuha ang puso ni Kesa. pero ngayong gabi ay kailangan kong patayin ang isang lalaking hindi ko kinasusuklaman. Nagsaya an gaming mga kaibigang European. naglalakad si Morito sa ibabaw ng mga lagas na dahon sa makalabas ng bakod ng kanyang bahay: Sumikat na ngayon ang buwan. ibig kong makarating sa malayo. wala akong pagkamuhi o masamang hangarin. Nang tumuntong ako ng ikalabindalawang taong gulang. ang pag-ibig ko sa kanya ay higit pa sa sentimental na bersyon Ng motibong nagtulak kay Adan sa piling ni Eva. nagging usap-usapan ang “krimeng” iyon na dito’y wala pang nakakagawa. hindi ko tiyakang masasabi na mahal ko siya. na kung inalis pa sa akin ay lalo nang nagging kaawa-awa ang kalagayan ko. si Komorogawa. Ngunit hindi pa ako nasisiyahan. at isang ngiti ang gumuguhit sa aking mga labi sa kabila ng damdamin ko. na mabuti ang isipin ko para sa kanya. Pero ngayong tumitingin ako Sa aking puso. Nang matuklasan kong asawa siya ni Kesa. kusa ang iba. Hindi ito ngiti ng pag-uyam .Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon kami pinapayagang pumunta saanman. ang panibugho ko’y napawi na. Hindi nahikayat ang mga magulang ko. Kinikilabutan akong isipin na ang gabing ito ang magwawasak sa aking kasalukuyang sarili at gagawin akong isang karumal-dumal na mamamatay-tao. Ito – ito lamang ang nag-iisang liwanag na nagpakulay sa hungkag at kainip-inip na panahong iyon. Pero ngayong gabi. Hindi iyon ang dahilan ng paghahangad kong magkaroon ng kalayaan. pinayagan kaming umalis sa bayan naming at pumunta sa siyudad na pinagdarausan ng pagdiriwang para sa okasyong iyon. Sa wakes. nakulong ako ng tuluyan. Kahit noong mga panahong ako’y wala pang bahid-dungis. nakadama ako ng simpatya sa kanya. ang mundong hindi ko na makikita marahil liban kung kasama ko na ang mapapangasawang estranghero. dapat. Ano ang gusto ko sa kanya? Siya ang klase ng babaeng kinadaramahan ko ng hangaring makalaman. isang musmos pa na nagmamahal sa buhay. subalit wala silang nagawa. totoong sandali rin akong nag-apoy sa panibugho. mag-aral at hindi para pagasawahin anang sapilitan. pinaghirapan pa niyang matutong sumulat ng tula. naaantig ako sa pagkamasuyo ng isang lalaki na ginagawa ang lahat makuha lamang ang isang babae. ang iba nama’y pilit at bahagya lamang ngunit bumukas pa rin at pinapasok ang mga di-inanyayahang panauhin. Sa kaunaunahang pagkakataon sa aming buhay. Nasindak ang “mundo”. Pinarurusahan ng kawalang-kasiyahan. Apat na mahahabang taon ang tinagal ko sa pagitan ng makakapal na pader. na imposibleng mangyari noon. ang pinakamalaking ipinagsisisi ko ay iyong hindi ko siya nakilala ng lubos. Lagi. nakikita ko na marami akong motibo. 6 . sa oras ng pagtatalaga sa poder ng bata pang prinsesa (bilang Reyna Wilhemina ng Netherlands).. hindi nag-iwan ng anumang bakas sa aking puso at isipan. Ang hindi pag-aasawa ang pinakamalaking kasalanang magagawa ng isang babaeng Muslim. liban lamang kung sa paaralan. Bagamat nananatili siya sa isip ko sa sumunod na tatlong taon pagkaraang maputol an gaming ugnayan. At ang pag-aasawa para sa amin – mababaw pa ngang ekspresyon ang sabihing – miserable. Pang kwento Ni Ryunusuke Akutagawa S. “opisyal” na inihandog sa amin ng mga magulang naming ang aming kalayaan. na ang buong hangarin niya na mapangasawa ito. Pero ngayon. Lalo sigurong nawalan ng kabuluhan ang buhay ko’t kaluluwa. kung tila ginawa lamang para sa mga lalaki ang mga batas. walang reynang yayaman pa sa amin. ito ang pinakamalaking kahihiyang maipagkakaloob ng isang katutubong babae sa kanyang pamilya. UNANG BAHAGI: Monologo ni Morito Sa pagkakatingin sa buwan habang nag-iisip. Nayanig sa paglapit niya ang palalo’t matatag na balangkas ng mga lumang tradisyon. At paano nga ba hindi magkakaganoon. nalaman kong tinangka ng mga kaibigan kong European na mabago ang pasyang ito ng mga magulang ko para sa akin.

Ito ang gawa ng isang hindi nakakaalam kung gaano kahamak ang kanyang kalaguyo. Inaamin ko agad kong nakitang imposible iyon sa saglit na bigla siyang tumitig sa akin. Kailangan kong patayin ang kanyang asawa kung hindi’y papatayin niya ako”. Sa pagkakataong iyon. Ang tanging hindi nagbago sa kanya ay ang kanyang malilinaw. Pero may iba pang nag-uudyok sa akin na gawin iyon. “Oo. nagkaroon ako ng relasyon kay Kesa. ang panghihinayang na di ko siya nakilala ng pisikal ay hindi ang tanging nangingibabaw sa akin. Hindi iyon basta panghihinayang na hindi ko nakilala ang kanyang katawan. May hinala rin ako na maaaring ito’y tulak ng kanyang kagustuhang wag nang pagningasin pa ang aking pagnanasa. Totoong-totoo ito. Ano’t anuman. sa kabila ng aking damdamin. At ngayong gabi’y papatayin ko ang isang lalaking hindi ko kinamumuhian. Hindi kamalian na sabihin na simula ng araw na iyon. hindi ko maitatatwa ang inyong bintang . Sa huli’y nagtagumpay ako. Isa pa. sapilitang ibinangon ko siya sa king mga bisig – ang babaeng ito na umiiyak na ibinagsak ang kanyang sarili. Malayo siya sa idolong pinakaaasam ko sa aking puso. para sa kapakanan ng babaeng hindi ko iniibig. Nang magkakaupo kaming magkaharap.” Hindi lamang ako nasorpresa sa biglang pagsang-ayon niya. Ang kanyang mukha na makapal na nakukulapulan ng matingkad na pulbos. Ano’t anuman. ang lahat ay indikasyon ng kapangitan ng kanyang isip at katawan. Sa ilalim ng mga mata niya’y nakahugis ang nangingitim na guhit. wala nang paliwanag na dapat tangkain. Lagpas ito. at tiyak na taiyak na bumulong ako nang nagtatagis ang mga ngipin. At nagmukha siyang mas walang dangal kaysa akin. Ngayon. natuklasan ko na hindi siya ang imahen ng malabantayog na kagandahang binuo ko sa isip sa nakaraang tatlong taon. Ano ito? Ano ang malaking kapangyarihang iyon na nagbubunsod sa akin. Kaya tulad sa isang lalaking binabangungot. na para bang nakita niya ang laman ng aking puso. Nang matapos ang lahat. pagkasuklam. Kapag naaalala ko ngayon. hindi ko masasabi kung ano ang nag-udyok sa akin para gawin ang padalus-dalos na bagay na iyon. “Kapag hindi ko pinatay ang kanyang asawa. Taksil na babae – iyon ang nagging tingin ko sa kanya. nagimbal ako at sa kabila ng aking damdamin ay di ko napigilang iiwas ang aking mga mata. patindi ng patindi ang dating hangarin kong ihantad ang kanyang kasinungalingan? Kung sasabihin ninyo sa akin. binigyan niya ako ng isang ekseheradon g kwento ng kanyang pag-ibig sa kanyang asawa. lalo kong kinaiinipan na mawasak ko ang kanyang dangal. Kung tatalikuran ko ang nakatakdang pakikipagtipan na magaganap ngayong gabi… Hindi. maiitim na mga mata. inalisan ko siya ng dangal. Ang kanyang nakasabog na buhok at nagpapawis na katawan. ang takot na ito’y mahigpit at matatag na dumaklot sa akin. natatakot ako sa kanyang paghihiganti.pinangingibabawan ako ng pagnanasa. Kung gayo’y paano ko nagawang makipagtalik sa isang babaeng napakanipis ng pagkakabigkis ko? Una’y itinulak ako ng kakatwang kagustuhan na mapangibabawan ang dating hangarin ng puso ko. Pero hindi ang hangaring makapanlupig ang tanging ngumangatngat sa akin ng mga sandaling iyon. ay pinaglahuan na ng malaking bahagi ng dating kasariwaan at malinis na panghalina. batay sa ganyang iba’t ibang motibo. “Patayin natin si Wataru!”. hindi ko na kailang itanong pa ngayon sa aking sarili kung mahal ko siya. bulong ko sa tainga ni Kesa. Ngayo’y itinatanong kong muli sa aking sarili. Sa gayo’y mapangangalagaan ko siyang mang-aapid. Ang tanging naiisip ko bilang paliwanag ditto ay ginusto kong tagpian ang relasyon sa kasalukuyan. Pero hindi ko nagawa. Gumuhit sa nag-iinit na utak ko ang iglap na pagkabigo at panghihilakbot – at oo. sa puso ko’y nagkaroon ng bagong pagkamuhi sa kanya. na ang sariling kayabangan ko ang nagtulak sa akin para maghinalang kasinungalingan ang kanyang pahayag. sa duwag na “ako”. ipinagbabawal iyon ng aking pangako. Wala nang mas aangkop pa sa mga layuning ito kundi patayin ang asawang ipinangangalandakan niyang mahal niya. Pinamumulahan akong banggitin ito. pinaniniwalaan ko noon at hanggang ngayon. “Mahal ko ba siyang talaga?” Nang Makita ko uli siya tatlong taon pagkaraan. alam kong mangyayari. Kung maaari lang ay babawiin ko ang pangako ko noon din. “Patayin natin si Wataru”. gayunman. sa pagdiriwang kaugnay sa pagkakayari ng Tulay ng Watanabe. napansin ko na malaking bahagi ng aking panghihinayang ay naglaho na. Iyon ay hamak na kalibugan mismo na hindi nangangailangan na ang kabilang panig ay maging ang babaeng iyon. Sa huli’y nag-angat siya ng mukha at sinabi. kundi inangkin ko pa ang kanyang katawan na gaya ng pinapangarap ko. at habang tumitindi ang paghamak at pagkasuklam ko sa kanya. desperadong naisip ko. na gumigimbal sa akin. Wala sa loob na ihininga ko sa tainga niya ang nakaraang hangarin ko na hamunin ng labanan si Wataru at pagwagian ang kanyang pag-ibig. kundi nakakita ako ng mahiwagang kinang sa kanyang mga mata na hindi ko napansin noon. maliban sa isang kapangyarihang banyaga sa mga mortal (marahil ay demonyo o diyablo) ang nagtataboy sa akin sa makasalanang daan. Sa pagkakaupong magkaharap. Ano’y anuman. dapat mo ngang patayin si Wataru. para patayin ang isang 7 . Nahulog ako sa malungkot na kalagayang pagkikipagtipan para paslangin ang kanyang asawa dahil sa takot ko na paghigantihan niya ako kapag nabigo akong tuparin ang bahagi ko sa usapan. Kaya kong batahin. na iyon ay kasinungalingan. bulong ko. Baliw na nga ako para gawin ang napakagarapal na mungkahing iyon. Hindi lang ako nagtagumpay na Makita siya. “Mayroon siyang hambog na ideya tungkol sa kanyang asawa”. papatayin niya ako sa kahit anong paraan. hadil sa kasumpa-sumpang pangakong ito. Pagkatapos kong bitiwan ang aking pangako. bilog. Nagbago na ang kanyang anyo. ginawa ko ang lahat ng paraan para Makita siya ng patago. naisip ko. Kasabay nito. Marahil ay walang lalaking umarkila ng babae sa isang bahayputahan na magiging mas hamak pa sa akin ng mga sandaling iyon. at makuha ang kanyang pagsang-ayon mula sa kanyang pagpapatumpik-tumpik. Malamang na ang aking hangarin ay pinahina ng pangyayaring hindi na ako malinis. nakapanaig ako sa kanya na maisakatuparan naming dalawa ang pagpatay na hindi ko ginusto. Pero ang pinakapangunahing dahilan ay hindi na siya ang inaasahan kong maging siya. Nang Makita ko siya sa bagong paninging ito. Nang maupo ako sa tabi niya sa nabababanigang silid ng bahay ni Koromogawa. Magtawa kayo kung ibig ninyo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon nahulog ako sa kasalukuyang relasyon. Nagpupumilit at paulit-ulit na ibinulong ko ang ganoo’t ganoon ding bagay sa tainga niya. Kung iyan ay hindi sapat para ipaliwanag ang aking motibo sa pagmumungkahing patayin si Wataru. sa aking karuwagan. idadagdag ko ang krimen na buktot na pagpaslang sa pinakamaitim na pusong maaaring maisip. Wala siyang iniwan kundi hungkag na alingawngaw sa aking tainga. minamahal kong mambabasa. sa pagkakatingin ko sa kanyang walang luha pero umiiyak na mga mata. hindi ba may nasilip akong ngiti sa kanyang labi at biloy na gumuhit sa kanyang maputlang pisngi? Ay. at ang aking kunsiyensya’y makapagkakanlong sa makatwirang pagngingitngit. O manapa. Bilang pagbalik sa unang tanong na binitiwan ko.

Isang lalaki lang ang maaari kong mahalin. kung niya sa aking puso at para sa aking hinanakit sa ihahambing sa malamultong pagkalunos na pagdungis niya sa aking katawan. Mas matapat kung sasabihin nating impresyon sa mga tao. Pagkarinig sa mga salitang ito. higit sa lahat ay nahihirapan ako’t nagdurusa dahil ako’y pinandidirihan tulad ng isang asong ketongin na kinasusuklaman at pinarurusahan. mamatay. Pero nangyari. Nakangiti nang pilit. hindi ako makasisiguro sa kanya. Hindi lamang ako ibig. Ang isipan ng tao ay nasa dilim. walang ilaw na makapagbibigay-liwanag. Umaasa ako sa buktot na takot na nga ba sa pagmamahal ko sa aking asawa kaya pinupukaw ng pagkamakasarili sa kanya. nasa akin ang ako sa aking sarili. Kapag nagkagayon dadalhin ko huminto na ako sa pag-iyak. Hindi ko masasabi. Dimatinding pagdadalamhati. sa kanyang buhong na pagnanasa? masuyo at mapagmahal. Dahil pagkamakasarili. maaari ring dahil mahal ko siya. lalaki sukdulang patayin niya ang sarili niyang asawa? Noon lamang pumasok sa isip ko ang aking Darating ba siya o hindi. At ang 8 . kakatwang nakadama ako ng sigla. Ang pagkainis at kalungkutan ay naghatid ng hindi…. ewan ko. nayanig. Natatakot siya sa akin. gaano kainam pang mamatay na tahimik na bumalot sa akin. Bakit hindi. hindi lang ako nagpakulimlim sa isipan ko nang mga sandaling iyon. sa ilalim ng isang lampara. Pero nang na parang pipi. mukha. Matapat kong sinasabing “noon lamang”. Noong araw na iyong Makita siya sa pagkukunwaring mamamatay ako sa aking asawa. hindi maaari. sa bisig na lalaking hindi ko iniibig – sa mga bisig ipinangako na papatayin naming ang aking asawa. Mamamatay ako. Kapag hindi siya dumating… Araw-araw akong Pakaraa’y nakita ko ang larawan ng nakangiting mukha mabubuhay sa kahihiyan. hindi ba ako inaliw ng mga salitang ito? Ay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon inosenteng lalaki? Hindi ko masasabi. Ang kalungkutan ng isang maunos na madaling-araw ay Pero ngayon. at dumampi sa aking tainga ang kanyang bigote habang ako’y humihikbi. na akala mo’y walang Pinatutunayan ito ng isang sulyap sa kanyang mukha na problema. Nagsisindi ito ng apoy ng makamundong paghahangad. Ang kabuktutan kong ito ay “hanggang noong araw na iyon” kaysa noong “tatlong maaari na rin sigurong palampasin. sa pagkakabilad ng Nang mga sandaling iyon ay disidido na akong mamatay. Pero posibleng… Hindi. nang magtaas ako ng hanggang kabila ng aking libingan ang pagsisisi. walang ulo. naglahong lahat ang aking kaligayahan. sa aking buktot na hangaring makapag-iwan ng magandang kagandahan. Pinandidirihan ko siya. sa kanyang nasasalamin sa kanyang isip. iyon ang aking pananalig. mamamatay ako para sa kanya? Hindi. Hindi ko nab a makakaya ang aking niya sa mga salita ko kung ano ang mangyayari kapag kalungkutan mula nang buong linaw na maipamukha sa hindi niya tinupad ang kanyang pangako. Kinasusuklaman ko siya. ang isip ko’y buungkahit isang yabag. Pero gayunpaman. Gayunma’y kakailanganin kong manahimik at ikinagagalak ko ang aking desisyon. walang katapusang luha sa aking mga mata sa kabila ng Pero wala akong lakas na gantihan ang kanyang pagpagsisikap ko na huwag umiyak. hiyang-hiya ako. noong tatlong taon na ang nakakaraan ay may tiwala Dahil walang tapang na magpakamatay. Ipinagunita nito Kinasusuklaman ako’t pinandidirihan. nag-iisip nang malalim at na nakadarama ng kaligayahan sa pag-ibig ng isang kagat-kagat ang manggas ng kanyang kimono. nagdadalamhati sapagkat nawalan ako ng dangal. naka-tayo si hindi ba ako? – hindi ba ang isang babae’y isang nilalang Kesa. sa loob lamang ng isang iglap. dangal at tatapak-tapakan na lang. at higit sa lahat. ay nilulukob na ako ng kahihiyan. Pero paano pa maaaliw ang isang babae sa pumawi ng mahiwagang kislap na tulad sa mapulang sandaling matuklasan niya ang kapangitan ng kanyang liwanag ng buwan. Kaya mukhang akin ang aking kapangitan? Sinikap ko bang mailibing imposible na pagkatapos niyang mangako ng ganoon ay ang lahat sa hibang na sandaling iyon na sumubsob ako aatrasan niya iyon. kaysa huli ay isinuko ko ang aking katawan. sa lang kahit sa pinakakahiya-hiyang paraan. Gabi. buong nakatuon sa aking sarili at sa aking kahihiyan. napakahamak ko nang nilalang! Hanggang pagbayaran ang pagkakasala kong pakikipagtalik sa iba. kaya maaaring nagbago ang isip niya. Dahil ng isang makamundong lalaki na nasusuklam at matalas ang pakiramdam niya. kahihiyan ko. isang sulyap sa kanyang ba ako nagpaplanong ipaghiganti ang aking sarili laban mga mata at nakita ko ang aking kapangitan na sa pagkamuhi sa akin ng aking kalaguyo. kundi lang sa Pero ngayong hindi ko na nagawang umasa sa resonableng pangangatuwirang ito. Si Morito na patuloy sa paglalakad. ay iglap na nagpalaya sa lahat ng masamang maasa ako sa kanya. IKALAWANG BAHAGI: Monologo ni Kesa kung ang sinag ng buwan ay matatawag na maliwanag. Kapag nakita iyon ng aking asawa. ay hindi na nagsalita pa. kung aasahan ko lang ko kasama ang aking tagapag-alaga. na para na ring mabuhay. nagdalamhati. Paano ako ng aking asawa. Umaasa ako sa kanyang ispiritung nagtatago sa ilalim ng aking kaligayahan. Ang pag-awit ng isang balada ay pumailanlang sa gabi. Imposibleng asawa. Ngatal sa kalungkutan. Lumulubog na ang buwan. Mahal ako ng aking asawa. Oo. Mula noong nakaraang ang kapangitan kong nasasalamin doon. ibig kong sarili ko. hindi silid ng bahay ng aking tiya. Sa ilalim ng taon na nakaraan”. at nagpalamig sa aking puso sa pagkatao? Nagimbal ako. Iyon tulad ng ang sarili ko. upang humayo at lumitaw. siya’y. dama ko’y araw. hindi para hamak na mabuti pa ang nakasisindak na pagkabalisang sa aking asawa kundi para sa aking sarili. nakatalikod sa ilawan. Malamang na nang sandaling maalala nalubog sa kahihiyan at kasamaan. para parusahan ang aking kalaguyo sa pananakit kamusmusan sa mga bisig ng aking tagapa-alaga. Natandaan ko lang ang kanyang mahabang tinig na bumubulong. Kahihiyan! Kahihiyan! makakahinga ako. Mawawalan ako ng ko ang kanyang mukha. “Patayin natin si Wataru”. Ano ang aking nagawa mula noon? Ang meron lang ako ay ang malabong ala-ala niyon na para bang isa iyong bagay sa malayong nakalipas. tulad ng isang puta. gayunpama’y sa akin ang kadiliman ng paglalaho ng buwan na nakita natatakoy siya sa akin. Kinausap niya ako nang pandidiri sa akin. Tunog ba iyon ng hangin? Kapag sa kanyang dibdib? O itinutulak din ako ng kahiya-hiyang naiisip ko na ang mga dinaramdam ko mula noong araw paghahangad lang na gaya rin niya? Maisip ko lang iyon na iyon ay matatapos na sa wakes ngayong gabi. paulit-ulit kong patay. Ay. Tiyak na ang bukas ay maghuhunos Lalo na noong ilayo ko ang aking sarili sa kanyang mga ng kanyang malamig na liwanag sa aking katawang bisig. Mamamatay dala ng paglalaho ng buwan na nakita ko sa aking ako. at tumingala sa kanyang mukha para matagpuan Sigurado akong darating siya. marahil ay natunugan nandidiri sa akin. Talaga. hinsi ko siya iniisip. walang karapatang mabuhay kundi wala ring karapatang Naglahong lahat ng pangarap at pangitain sa aking puso. Kinatatakutan ko siya. sumigla ako’t lumiwanag na tulad ng sinag ng buwan. gumuhit sa isip ko ang plano. hindi. pero walang marinig Hanggang sa mga oras nay ion.

Ang isang lalaking doughnut para kumpleto. Mas mabuti pa sila sa amin. Papadilim na at “Lahat ng tao’y nagkakamali. At maiisip nila sa kanilang sarili: ako sa aking ina gaya ng sinabi mo. Hindi dahil isa siyang mananayaw na ang paa’y singgaan kamatayan. “Mula ngayon. kahit sinong lalaki. naglabas ng baril ang pagpapatuloy ng kabataang lalaki.” umubo siya nang “Ang saya-saya nilang tingnan. pero hirap ka. ito pagbibigay na ginawa sag alit. Dalhin mo. Hindi ko sasabihin sa mga pulis. Isa kang lalaking pero hindi pa rin kuntento sa yaman nila. maganda ang negosyo. Pag maulan. Hirap tayong lahat sa mga araw na ito. at hindi pa ko nakakakita ng kagaya sap era. at pag napatay mo ko. at nag-iisa si Nai Phan. binata. estudyanteng dalagita: “Mga binibini. ibibigay ko sayo dahil mukhang kailangang kailangan mo iyon. “Dapat tindahan. tulad ng ibang lalaki. hindi rin dahil ginawa niyang bukodnakaaalam? Siguro’y may sakit ang iyong ina. Sa halip na sumagot. Pag pinatay kita. Sinong ng saboy ng bituin. na may kasama pang giginhawa agad ang pakiramdam mo. isasara niya ang kanyang kanyang sinangag at kape at pagbubukas-palad. Sino ang gusting matamis ay hindi ipinaghihirap ng pamilya.” ni Nai Phan. Maraming tuntungan sa kawalang-hanggan. Dalhin mo sa kanya ang perang ito. iyo na lahat. pero sasabihin nito sa nak: “Magdala ka rito ng kape mula sa tindahan ni Nai Phan. maganda ang pangyayari. Hindi ko kukunin ang pera kanyang maliit na silyang de-tiklop. maraming araw na siyang hindi tumikim ng pagkain. siyang alagaan. pagkakamali’t mga mabilis na pumasok ang isang kabataang lalaki. Sasabihin sa kanya ng mga kaibigan niya. dahil handa niyang na raan ang cash ditto. Kunin mo na at umuwi ka na agad.” marahas na sabi ng kabataang lalaki. Pag hindi ko nakuha ang salapi. higit pa… kunin mo na. wala nang espesyal don. magagamot ng doctor ang katawan. nagbabarilan ang mga tao arawaraw. hindi ng mga criminal. dalang pera.” pahintulutan ang kanyang mga parukyano sa walang Inilagay niya ang salapi sa mesa pero ang limitasyong pangungutang. sasabihin ni Nai Phan sa mga ang puso niya’y naghihirap sa takot at pag-aalinlangan. “Iabot mo ang salapi mo. nyong bitbitin ang inyong sapatos hanggang sa king Inilagay ng kabataang lalaki ang baril sa kanyang tindahan at doon nyo isuot”. “Bakit hindi mo kunin?” tanong ni Nai Phan. Ang mga taong naninirahan sa desperado. “ang dalawampung satang na halaga ng ako naniniwalang masama kang tao. pero itinabi ko na ang aking baril. tanong “Hindi malakas ang katawan ko. isang mataas na opisyal na naninirahan sa Maaari ring nagkaatake ang iyong ama at kailangan mo may iskinita. Itinaas niya ang mga kamay sa pagpupugay kay Nai Phan.” asawa. hihingi ang lasenggo kung ano ang kabanalan o kung saan ito nananahan. bakit kita lolokohin? Alam kong hirap na ito lagi para magreklamo ang kanyang asawa. Ano ba ang buhay naghahanda na siyang magsara ng tindahan nang kundi magkahalong eksperimento. Alam ko na puno ang mga bilangguan. Hinipan ni Kesa ang ilawan. Baka nakasalalay ditto ay buhay at Si Nai Phan ay isa sa mga sikat sa kapitbahayan. Mga siyam magiging tanyag pa rin siya. “ibibigay ko sa iyo ang pera. “Hindi pa kita gabi pagkaraan ng maghapong ginugol sa paghahabol nakita kailanman. Marahil. Pero bulsa.” Hindi nanginig si Nai Phan. “Anong maipaglilingkod ko sa inyo. pero hindi dahil sa Salin ni Lualhati Bautista baril mo. baka nga maraming taong naghihintay doon. Eto… lahat ng pera na mayroon ako ay nandito. “Masama akong anak. kuntentong kausap mo. ay ganyan din ang gagawin kung pang kayamanan. ptitikimin kita ng mga bala. makikinig si Nai Phan nang taimtim ang atensyon. Mangyari pang dahilan “Tingnan mo. Lagi nyang binibigyan ang mga ito ng malinis na tubig para panghugas ng paa. Ngayo’y uuwi na ang kanyang asawa. “Lahat. Bumili ka Sa iskinita ding iyon ay naninirahan ang isang ng ilang mababangong bulaklak para sa iyong ina na lasenggo na hilig nang lumitaw sa kainan at mahilig mailalagay niya sa sagradong imahen sa bahay. kabiguan?” sabi ni Nai Phan. “Ito na lahat iyon. Maniwala ka sa akin. sabi ng Masayang tatawa si Nai Phan at sasabihin. ay makakatanaw kay Nai Phan na nakahilig sa mong magsalita kailanman. mas madali kang yayaman.puso niya. Malaya sa paghahangad ilang ulit bago nagpatuloy.” iskinita. kaya bilisan mo na. Hindi tayo liligaya habang an kayo sa pagtatampisaw sa putik. pero kailangan ng iisipin mong nag-aalaga siya ng baka para doon!” tao ang lunas sa kanyang isip pati sa kaluluwa. tulad ng isang masunuring bata. siguro’y tangi ang sarili sa larangan ng pulitika o panitikan. Hindi Ang sagot na ito’y may pinupukaw sa puso ng mga nakakarinig na mas mayaman kaysa klay Nai Phan. “Mas tagapamahala ng tindahan habang inaabot ang pera sa masarap matulog kaysa magpayaman nang mabilis”.” sabi ng “Dapat kang magbukas at magsilbi sa gabi. alam mo. ay gusto ng isang masarap na kape. nahihirapan na at sa amoy ng panganib. Pagkatapos magpalabas. kahit nagkukumagkag pang makapagpundar ng mas malaki isang ministro. Hindi sasabihin niya. diyan kabataang lalaki. Marami siyang maglagay ng gatas. na kilala sa eksaktong ikawalo gabi-gabi. ang kanyang talino sa pagsasangkap sa isang Bilisan mo.” “Huwag kang magsalita na parang baliw”. na barilin ko ang aking sarili imbis na barilin ka. Mahilig siyang mamigay ng matamis sa mga bata binatang holdaper ay tila hindi magkalakas-loob na hipuin iyon.” ng perang ibinigay sa akin ng aking ina’y inubos ko sa Isang gabi ay nagpunta sa sinehan ang kanyang pag-inom. sir?”. masarap na luto ng sinangag ang kanyang nagging iniisip kung mag-uuwi ka ng pera o hindi. at bumaha sa loob ang maputlang sinag ng buwan. Kalmante siyang nakatayo at sabi niya sa tinig na parang nakikipag-usap Vilas Manwat lamang. ako’y pinahihirapan ng aking mangingibig. pauwi sa kani-kanilang bahay sa kalaliman ng Naupo ang kabataang holdaper. Lahat sa kayamanan. Iyon ang maunawaan ni Nai Phan. “narinig mo ba ang estranghero at itinapat iyon sa . na malugod sarili. may dalang baril ay hindi nakakikilala ng kapayapaan. Sapat na na makadama ka ng kapayapaan sa iyong ng isang libreng baso ng tsang may yelo. pwede gating mga kamay ay nagsisikip sa mga sandata”. Ay! – itabi mo ang iyong baril – namang ipinagkaloob ni Nai Phan. nang hindi naghahanap ng pera. Hindi mo kailangang malaman Khun Paen. hindi na rin masyadong nakapagtataka.” Pa gang maging magnanakaw kung maiiiwasan naman niya? Than Khun. Iyon ang tumula ng berso mula sa kwento nina Khun Chang at ginagawa ko gabi-gabi. Hindi nagtagal at narinig ang mahinang tunog ng isang nabuksang kandado. pero kahit hindi buhay ang maaaring nakdepende sa pag-uwi mo na may nagging katangi-tangi ang nalalaman niya sa pagluluto. Kahit ang gaserang ito’y napakaliwanag para sa akin. Hindi ito ubo ko? Natatakot ako na mayroon akong TB.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon lalaking iyon ay darating para patayin ako. bagkus ay tulad ko. wag mong ubusin lahat sa gamut. pero nadarama niya na hindi AANHIN NINO ‘YAN? 9 . kung anuman meron ka. Iyon ang langit. Mukhang ang patayan ang uso sa mga panahong ito.

Walang kahulugan. pasanin lang ako ng mundo. otso anyos.onse. Alam niya kung paano magmahal ng iba. Saan ka nakatira? Ano ang mga hilig mo? Ibig kong sabihin. Ang dalawang pinakamatanda ay isang lalaki. Iniabot niya iyon sa may-ari ng tindahan.na nuwebe anyos. Sinumang lalaki na magdala ng baril ay walang awa o paggalang sa iba. Iyan ang tatak ng mababangis. hindi nakapagtataka na hindi ko gusto ang aking mga kapwa-tao. ano ang mga pinaniniwalaan mo? Walang pag-asang umiling ang kabataang lalaki. Ngumiti ng masaya ang holdaper at kumakaway ng pamamaalam.at ngayo’y hindi na nag-uuwi ng pagkain ang ama. Iniisip niya na bukas ay ipagbibili niya iyon. “lahat ng tao’y ganun ang pakiramdam paminsanminsan.para sa sarili lang nya ang iniuuwing pagkain ng ama.ay maingay na naghahangad ng marapat niyang parte sa mga pinag-aagawan. sa mga pinakamatanda at malakas na bata lamang mapupunta ang lahat. Umindig na siya para umalis at pagkaraan.Kahit na ang ina nila’y masayang nakiupo sa kanila at kumain ng kaunti. Ang buong mundo’y parang hungkag.katulad ng iba. Saan ako maaaring pumunta? Ano ang mga pinaniniwalaan ko? Hindi ko alam. gano’n na rin ang dapat gawin ng lahat ng tao. Pero umayaw na ako. at paalam.Ang totoo. Pero nasusuklam akong Makita ang sangkatauhan. sa isa pa – hindi ako nagtatagal kahit saan. Ni hindi na ako nagbabasa ng dyaryo ngayon. Dumito ka muna sandali at mag-usap tayo. pero wag mo nang ipapakita uli sa akin ang baril.May dalawang lalaki. Ibinigay mo sa akin ang lahat ng hinahangad ko. Mukhang walang ano pa man sa mundong ito na karapat-dapat paniwalaan.Kundi sa pakikialam ng ina na magbigyan ng kaniya-kanyang parte ang lahat-kahit ito’y sansubo lang ng masarap na pagkain. Ang takot ay sa alaala ng isang lasing na suntok sa bibig na nagpapatulo ng dugo ang nagpapamaga ng ilang araw sa labi. patayan! Binabago nila ang mga lugar at mga pangalan. para magkaroon ako ng lakas para patuloy na mabuhay. Hindi ako naniniwala na dahil daan-daan o libu-libo lang ang napasama.” “Nagbabasa ka ban g libro?” “Dati. Kung talagang gusto kong magtrabaho. pero ganu’t ganun din ang istorya. Gusto kitang makilala. dahil mayron akong ginagawang masama – Dapat talagang mamatay na ako agad-agad. ang may-ari ng tindahan. pero ang buhay nila’y lagging gagambalahin ng katotohanan na ang mga kaaway nila’y maaaring sumalakay sa kanila nang wala silang kahandaan. Mananatili ako ng isang lingo sa isang trabaho.isang maliit na babae. Ngayo’y nakatagpo ako ng isang taong ganoon.” Hinimas ng kabataang lalaki ang kanyang baba at masusing naningkit ang mga mata kay Nai Phan. Anim lahat ang mga bata.R. Sa loob ng maraming taon ay iniisip ko: “Sana’y makakita ako ng isang taong hindi pa nagging buktot kasabay ng kabuktutan ng mundo. idinugtong nito: “Babalik ako para Makita ka uli. pinarurumi at dinudungisan ng kasalanan ng tao. para bisitahin ang pinakabago niyang pag-aari. “Swerte mo na hindi ka nagpakita ng anumang takot o galit ng pagbantaan kita ng baril. Naiisip ko lagi na kahit pa nawawalan na ng pag-asa ang mundo at lumulubog na sa kailaliman. kung paano sila tumawa at ngumiti Tumango si Nai Phan nang may pang-unawa. Hindi ako dapat mabuhay. ayokong tumanggap ng kahit na anong pabor mula sa kanila. mga lalaking marurumi ang isip. tiyak na papatayin kita.” “Hindi mo kailangang umalis kaagad. pagkatapos ay naroong magkagulo sa tira ang mga bata na kangina pa aali-aligid sa mesa. para mapaniwalaan ko na may natitira pang kabutihan.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon dapat sa kin sa palagay ko.takot na anomang ingay na gawa nila ay makainis sa ama atumaakit sa malaking kamay nito upang pasuntok na dumapo sa kanilang mukha.” Maukhang nagging mas masigla na ang estranghero. Natatandaan ng mga bata ang isa o dalawang okasyon na sinorpresa sila ng ama ng kaluwagang-palad nito sadyang nag-uwi ito para sa kanila ng dalawang supot na puno ng pansit guisado at masya nilang pinagsaluhan ang pagkain na hirap nilang ubusin. wala siyang iginagalang kundi ang baril. na lagging bumubulalas na bulok na raw ang sibilisasyon at moralidad. kung paano nila mahalin at purihin ang isa’t isa.at ang mga bata’y magsisiksikan.naninipat ang mga matangtitingnan nila kung may brown na supot na nakabitin sa tale sa mga daliri nito.Sa kabila niyo’y umaasa pa rin sila.lamang ay napakarami nito upang maubos niya nang mag-isa. Uuwi na ako ngayon. Kailangang-kailangan niya ng bagong pansala ng kape.Madalas 10 .at isang babae. sa isip ko. “Hindi ko alam kung saan ako pupunta ngayon. sa palagay ko’y maaari akong humanap ng Gawain. Paalam. ANG AMA Salin ni M.kambal.at kung gising pa sila pag-uwi sa gabi ang ama.Ang pananabik ay sa pagkain na paminsan-minsa’y inuuwi ng ama malaking supot ng mainit na pansit na iginisa sa itlog at gulay . inilabas niya ang baril. dalawang lingo. Mangyari pa. Yan ang kaaway ng isang malinis na buhay.at isang dos anyos na paslit pa. Yumuko si Nai Phan. Ang mga bandido’y maaaring mabuhay sa kanilang baril. Ang daigdig na ito ay punumpuno ng mga lalaki na gusting magpakita ng galit. Pero hindi ko ganap na pinananaligan iyon dahil wala pa akong nakitang gan’on.” Nawala sa dilim ang estranghero.ang katunaya’y ipinapalagay ng mag batangmapalad sila kung gising pa sila kung hindi ito umuuwing lasing at nang gugulpi ng kanilang ina. Avena Magkahalo lagi ang takot at pananabik kapag hinihintay ng mga bata ang kanilang ama. kundi isang tunay na taong nilalang. matatapang ang mga ito kahit na payat. “Sana’y kunin mo ito. Minsan. Salamat. Kinasusuklaman ko ang paraan ng pakikipag-usap ng tao sa isa’t isa. Pero hindi na maulit ang masayang okasyong iyon. kung paano mapagwawagian ang paggalang ng ibang tao.tiyak na walang pagkain. Wala ka nang dapat ibigay.at nagagawang sila lang lagi ang maghati sa lahat ng bagay kung wala ang ina upang tiyakin may parte rin ang maliliit. naalala niya. Sawang sawa na ako sa lahat. at ni katiting ay walang maiiwan sa maliliit. Wala silang panahon para panoorin ang paglubog ng araw o para umawit. Alam ko na ngayon na hindi ako naparito dahil sap era kundi para patunayan sa sarili ko na tama ang aking paniniwala. walang anupaman na mapangangapitan o maigagalang ng tao.” “Kaya mo ba akong paniwalaan? Hindi ako interesado sa kahit ano. Wala kundi barilan. mabuti pang nagging kuliglig na lamang o isang mynah”. Ayokong makisalamuha sa mga tao. Bakit pa? Alam na alam ko na kung ano ang laman nila.dose anyos.Kung umuuwi itong pagsigaw-sigaw at padabugdabog. may matitira pa rin kahit isang tao na hindi tao dahil ganon ang itsura niya. Hindi ko na ito kailangan. Natuklasan ko sa wakas ang uri ng buhay na gusto kong tuntunin. Pa gang tao ay walang panahon para umawit. Hindi ako nagtitiwala kahit kanino. Naging isang miserableng nilikha na ako mula ng ako’y ipinanganak. ang tingin ko’y pananagutan ng lahat ang mga kamalasan ko. kung paano nila gugulin ang kanilang buhay. nakawan. hindi ko na kamumuhian ulit ang daigdig.

PLOP ! CLICK! Ni Dobu Kacchiri Mga Tuhan: Koto. Hindi na kailanman. Nangulekta ng abuloy ang isang babae at pilit niya itong inilagay sa mga palad ng ama na di. Sa karaniwang pagkakataon. “Tignan natin kung saan siya pupunta”. Binilang niya ang papel-de-bangko.Pero ang naka-kainis talaga ay ang kanyang halinghing.ang kamao ng ama ay bumagsak sa nakanguso mukha ng bata na tumalsik sa kabila ng kuwarto. o namamaluktot ng paghiga sa banig kasama ang ibang mga bata. gayong paulit-ulit siyang pinagbabawalan ng ina. Ngayo’y naging napakalawak ang kanyang awa sa sarili bilang isang malupit na inulilang ama na ipinaglalamay ang wala sa panahong pagkamatay ng kanyang dugo at laman.”Maaring lasenggo nga siya at iresponsable. “Pinakamamahal kong anak. Papunta ito sa bayan. ay ang sanhi ng kanyang kabuwisitan.Alam nila na ang halinghing niyon ay parang kudkuran na nagpapangilo sa nerbiyos ng ama at itoy nakakabulahaw. Kapag umuuwi ang ama na mas gabi kaysa dati at mas lasing kaysa dati. Pinilit siyang aluhin ng mga kapitbahay. Hindi matiis na mawala sa mata ang yaman nasa wari’y kanila na sana. ang kangina pang inip na inip na mga bata ay dumagsa sa yaman.kawasa. Ang kambal ay nagkasiya sa pandidilat at pagngisi sa pananabik. ito ay nagbigay. Madilim na ang langit at maitim na ang ulap na nagbabantang mapunit anumang saglit. Ilan sa taganayon na nakakatanda sa sakiting bata ay dumating upang makiramay.Sabi ng pinakamatandang lalaki’y biskwit. Mayroong supot ng ubas at isang kahon yata ng biskwit.iniingatan nilang mabuti na hindi humalinghin si Mui.ay madalas kainisan ng ama.habang siya ay naka-upo sa bangko sa isang sulok ng bahay. Dumating tio sa libingan sa tabing gulod. Nagtalo ang mga bata kung ano nga ang laman niyon. takot na hipuin ang yaman na walang senyas mula sa ama.ito ay mahilig mag tuklap ng langib sa galis na nagkalat sa kanyang mga binti. Kaya’t nagtalo at nanghula ang mga bata. iyon ay tumatagal ng ilang oras.dahil alam nilang nawalan ito ng trabaho.tulad ng nararapat.at kung hindi pa iyon himinto. Saan kaya ito pupunta. magiging mabuti na siyang ama. nagsalu-salo sila tulad sa isang piging na alam nilang di nila mararanasang muli. sana’y tanggapin mo ito. Ang giit naman ng pinakamatandang babae ay kendi. Sa ibang mga gabi. Nang Makita niya ang dati niyang amo at marinig ang magaganda nitong sinabi bilang pakikiramay sa pag kamatay ng kanyang anak.Ang dahila’y si Mui Mui. Lumuhod ito at dinukot ang mga laman ng supot na dahan-dahang inilapag sa puntod habang pahikbing nagsalita.na di-makatulog. Di nagtagal ay lumabas ito.Pagkatapos ay haharapin nito sa kabuuan.” Nagpatuloy itong nakipag-usap sa anak. pero sa natira sa kanilang nailigtas.pero tunay na mahal niya ang bata. Pagkalipas ng isang oras.para sa kapakanan ng kanyang asawa at mga anak.Hindi makapaniwala ang mga bata sa kanilang nakita. Napagagalitan naman siya sa pagod na boses. madalas iyong marinig ng mga bata na humihikbi sa mga gabing tulad nito. Noong gabing umuwi ang ama na masamang-masama timpla dahil nasisante sa kanyang trabaho sa lagarian. Mahaba at matinis. Isa man dito ay hindi niya gagastahin sa alak. Sinira ng ulan ang malaking bahagi niyon. walang maiaalay sayo ang iyong ama kundi ang mga ito. Kinuha nito ang malaking supot at muling lumabas ng bahay. Pero pagkaraan ng dalawang araw.May bitbit itong malaking supot na may mas maliit na supot sa loob.na malakas siyang irereklamo sa ina. kaya’t mahihiya iyong lumabas upang maglaba sa malalaking bahay na katabi nila.otso anyos at sakitin at palahilinghing na parang kunting.Mabilis na naglabasan ng bahay ang ibang mga bata inaasahang gulo. Matibay ang pasiya na lumabas siya ng bahay. ay nagsimulang humagulgol.at dumiretso sa mesa. pero sa gabing naroon ang ama. na nakatira doon sa malaking bahay na pinaglalabhan ng Nanay. at silay magtatanong kung ano ang ginagawa nito . Dala ng kagandahang-loob.na ang iba’y lumayo na may luha sa mga mata at bubulong-bulong. si Mui Mui ay namatay. Sinundan nila ito ng tingin.doon sa tabi ng gulod. naninikit sa katawan ang basing kamisadentro. Mula sa kanyang awa sa sarili aybumulwak ang wagas na pagmamahal sa patay na bata. pangiwi-ngiwi.kung saan ito nanatiling walang kagalaw-galaw. Mayroong siyang naisip.pero ngayo’y nasa isang bagay lamang ang isip nito at hindi man lang sila napuna. nakakita na siyang maraming kahong tulad niyon sa tindahan ni Ho Chek sa bayan. puno ng awa sa sarili. Tinuyo ng nagdadalamhating ama ang kanyang mga luha at saka tumayo. masaya na sila ano man ang laman niyon.na nag-iiwan ng mapula-pulang mga paste. Naiwan itong nakaluhod kahit na bumagsak na ang ulan. ito’y tatayo lalapit sa bata at hahampasin iyon ng buong lakas. Sa isang iglap. pero patuloy sa pagdarasal at pag-iyak ang ama. si Mui Mui ay nasa gitna ng isang mahabang halinghing at di mapatahan ng dalawang pinakamatandang bata gayon binalahan nilang papaluhin ito.kalakip ang munting abuloy{na minabuti nitong iabot sa asawang lalaki imbis nasa lalaki mismo.ang lalaki ay napaiyak at kinailangang muling-libangin. may pagkakataong ilalayo ng mga bata si Mui Mui.na noon di’y nagdisisyong kunin siya uli.Nahimasmasan ng ina ang bata sa pamamagitan ng malamig na tubig.hindi paghikbi ang maririnig ng mga bata mula sa kanilang ina.pero iyon ba’y kahon ng mga tsokolate?Tumingin silang mabuti.kundi isang uri nng nagmamakaawa at ninenerbiyos na pagtawa. “kaawa –awa kong Mui Mui! Kaawa-awa kong anak!” Nakita niya ito sa kanyang libingan sa tabi ng gulod-payat.napapaligiran ng bote ng beer na nakaupo sa mesa. tanong nila. maputla at napakaliit-at ang mga alon ng lungkot at awa na nagpayanig sa matipuno niyang mga balikat at brasong kayumanggi ay nakakatakot tingnan.y’ong katulad ng minsa’y ibinigay sa kanila ni Lau Soh.at kinabukasan ang mga pisngi at mata niyon ay mamamaga.at malakas na bulalas at pagungol mula sa kanilang ama. Inip nilang lumabas ito ng kanyang kuwarto.nagbulungan ang dalawang pinakamatanda nang matiyak na hindi sila maririnig ng ama.Isang Nagdaraan 11 . Pinagmasdan siya ng mga bata.Dinukot niya sa bulsa ang perang ibinigay ng kanyang amo sa asawa na kiming iniabot naman nito agad sa kanya. Uhugin. Inilapag nito ang dala sa mesa. nakapagpalit na ng damit.at ang ina lamang ang bangkay ay inihahandang ilibing sa sementeryo ng nayon may isang kilometro ang layo. Pagkuwa’y umalis na ito.isang matigas ang loob pero mabait na tao. Mula ngayon. Nalungkot sila. Kikuichi.Ang balita tungkol sa malungkot niya kinahinatnan ay madaling nakarating sa kanyang ama.dahil tiyak nila na uuwi itong dalang muli ang mga bote ng beer. kaya’t madalamhati siyang nagtatawag. Kahuhukay pa lamang ng puntod na kanyang hinituan. habang nagmamasid sa pinagkublihang mga halaman ang mga bata. Sa ama na buong araw na nakaupong nagmumukmok ay doble ang kanilang pakikiramay.bumalik ang ama.Walang pasensya sa kanya ang pinakamatandang lalaki at babae. Nag pumilit na sumama ang kambal.tiyak na makikita sila nito at sisigawang bumalik sa bahay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon na mapasok ang mukha ng kanilang ina.Walang anuano. Hindi dumating ang senyas na nagpapahintulot sa mga batang ilapat ang kamay sa pinag-iinteresang yaman.at ang apat ay sumunod ng malayu-layo sa ama.

Nakahanda na.Ano sa tingin mo? KIKUICHI: Sa totoo lang.PLOP! KOTO. KOTO: Ano pang hinihintay natin kung ganoon. KOTO: Kabubuhat lang sa ‘kin? Pero naghahanda pa lang ako. Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago.Tuwang-tuwa ako. KIKUICHI: Sige. Ang hayop na ‘yon mag.Makabubuti iyon sa inyo. lumakad na tayo nang painutinot. Malalim doon. KIKUICHI.(Papatong siya sa likod ni Kikuichi). KOTO: Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo.Kung maituturo mo sa akin. parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko.Bakit di mo ensayuhin ang “Labanan sa Heike”. Wala rin lang tao sa paligid.teka muna sandal. KIKUICHI:IInsayuhin kong mabuti. KOTO: Kapag nasa kapatagan ako. KIKUICHI: Sige: Ayan.at ang iba nama’y talampakan.Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito. ang sugatang baba sa duguang talampakan.Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspnadigma.Masuwerte talaga akong aso.makikinig ako. Kaya. tatanawin kong malaking utang-na-loob.Ihanda mo na rin ang sarili mo.Pero kailangang maghanda na muna tayo. KIKUICHI: Gaya ng sabi mo.Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap. KIKUICHI: Sige lang. KIKUICHI: Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw. KOTO: Opo.Madali ka’t buhatin mo na ako agad.hindi na kailangan.Sumunod ka sa ‘kin. KOTO: Maraming bumibigkas ng Heike.papaya akong buhatin mo ako. imumungkahi ko nga sana sa iyo.saklolo.Mukhang napakalalim ditto.tatawid na lang uli ako. Dahil hindi ka rin nakakakita.pero wala akong alam na nabibigkas ito nang mainam. KOTO: Naku. Ayan.Nariyan ba Si Kiuichi? KIKUICHI: Nariyan na! KOTO: Nasaan ka? KIKUICH: Heto na ‘ko. KOTO: Halika’t pumunta tayo doon sa malayulayo.Ay. Pra na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa.ang Daming oras na nakabitin sa kamay ko. kailangan kong magmadali.nakahanda na ako. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya.Halika na! KIKUICHI: Pero Amo.CLICK! KOTO: Mababaw doon.Hindi mo pa ako nabubuhat. kapag nararamdaman mong gusto mong magbiyahe. Nagagalak akong marinig. KIKUICHI.at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji-silang sabik sa kabantugan.bibigkasin ko sa iyo ang isang berso.Ang lalim naman nito!Naku.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Isa akong Koto na nakatira sa pook na ito. KIKUICHI: Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo.Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga Tanawin.Ekselenteng ideya. KIKUICHI: Napakabuti mo ngang talata. HUwag kang magalaw.Ki-ku-i-chi!Nasaan ka? KIUICHI: Na-ri-to a-ko! KOTO: Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI: Pero kabubuhat ko lang sa inyo. KOTO: Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin angg lalim ng dagat. KIKUICHI: Malalim na malalim doon.sige.baka maaksidente pa tayo. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). KIKUICHI: Nasa gitna nga tayo ng bukirin.opo. KOTO: Lalakad na ako nang painut-inot.tulungan ninyo ako.Basta sumunod ka sa akin. KOTO: Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig.Kalunus-lunos na pagdanak ng dugo!Walang katapusang kaguluhan!Putol ang baba ng ilan.Siguro’y malapit tayo sa dagat? KIKUICHI: Oo nga. KIKUICHI: Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo. KOTO: Ano sa palagay mo? Magtatawanan siguro ang mga taong makakikita sa dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin.Amo.dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe.at natutuwa ako’t wala ring disgrasya. Dahil mapilit ka. huwag na. KOTO: Ano Kikuichi?Nakahanda ka nab a? Walang sumasagot?Hindi ko ito maintindihan.aralan mo itong mabuti.Ayan nakarating na ako sa kabila. KOTO: Hindi. Anong dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira.Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba. Maghawakan na lang tayo sa isat isa saka lumakad nang painut-inot. KOTO: Nasa labas na tayo ng nayon. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat.Ang lungkot ditto. Sana naman hindi masyadong malalim. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon.Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan.Natalo ang mga dakilang Heike. KOTO: May mahalaga akong kailangan sa iyo. KOTO: “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani.Kumapit na kayo sa likod ko.” gagawin kitang isang “Koto”.naghagis ulit ako. KOTO: Kailangan nating tawirin ito.Marahil nasa gitna tayo ng bukirin.at inaasahan kong tuturuan mo akong muli. KIKUICHI: (Magmamadaling tumawid sa pinanggalingan)Kailan kayo tumawid na muli rito Amo? KOTO: Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ‘to.Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo.naghagis na ako.Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat.sumusunod ako!. KOTO: Bakit? KIKUICHI: Bubuhatin ko na kayo sa likod ko.Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran.isa pa lang tumawid. Umayaw na yata. Di bale. KOTO: Ituturo ko kung ganoon. NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! 12 . KIKUICHI: Sadyang kay buti mo.ang pamosong epiko? KIKUICHI: Gusto ko nga sanangg hingin ang tulong mo tungkol diyan.Maghanda ka ng sake. KOTO: O sige. KIKUICHI:Salamat.at nauwi sa isang malaking giyera. kahabag-habag na tanawin!Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan…” KIKUICHI: Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. KOTO: Subukan mo sa ibang direksyon.Sige.Kaya kailangang pag.Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat? Paano kaya nila magagawa ‘yon? Titigil muna ako rito at panonoorin sila pasumandali. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghagis ng bato.kasiya-siya ang magbiyahe. KIKUICHI: Humawak kayong mabuti. KOTO: Makinig ka! Noon ko pa gusting sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kwento. KOTO: Kung gayon..Hayaan niyo nang buhatin ko kayo. Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay. KIKUICHI: Hindi ko maintindihan ito. pakiramdam ko’y dagat nga ‘yon.

KOTO: Ano? Abusuhin? KIKUICHI: Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO: Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo.ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako.ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira.. tiyak na may mangyayari.kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni Itay.Heto. nangangmbang tumingin at nagtanong. Nang dumilat si Lian-Chiao. KOTO: Nauunawaan kong aksidente ang nangyari. NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Ang sarap nito! KOTO: Ano na. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa.biglang nahabag si Lian-Chiao. Kaya nga ba tumanggi akong pabuhat sa iyo noong una pa.aray ko!Aba’t sobra na ito.ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig.Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasampay ng mga damit sa alambre.Kapag walangnakain pag-uwi ang asawa niyang sugarol. KOTO: Tama nay an.May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo.Bigla siyang kinabahan.Delikado pa ang manatili rito.glug! NAGDARAAN ( Sa mga manonood) Aba’t may kasunod pa!Walang kasingsarap ang sakeng ito. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chai-sim sa kabilang gilid.dinadaya mo ‘ko at pinalalabas mo na iniinom ko’ng tinatagay mo nangg di mo alam. hindi ganyang magsalita ang amok o. Halatanmg napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang.!” Nakapukaw kay Lian-Chiao ang huling sinabi niyon. KOTO: Akala ko nga. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI: Bakit mo ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-a-ray! KIKUICHI: Ikinahihiya ko kayo Amo.Bang!Bangg! KOTO: Ara.lulutuin pa ang mga gulay.Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo.Nakadalawa nap o kayo ng tagay.ang anak niyang babae na tatlong taong gulang.sabi? KIKUICHI: Aray. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lamang po ng isang punong baso paa sa inyo.wala pa rin ang baso ko.Dahil mataas ang alambre.Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amok o?Mali ang akusasyon ninyo sa akin.parang bahaghari.nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinasampay ang mga damit sa alambre. KIKUICHI: Naku.Tumango lamang siya. KIKUICHI: Sigurado. KIKUICHI: Gusto ko po sana.Tagayan mo akong ulit. “Inay. Malaki ang kanyang tiyan.sino pa? KOTO:Aray. Basang-bas na ako. KIKUICHI: Di dumadapo?Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO: Aray. KIKUICHI:Ipagpaumanhinninyo.luto nab a ang hapunan?Kung hindi.Santosantito! KOTO: Huwag sandal lang matapos mo akong bugbugin. KOTO: Giniginaw na’ko.mag-ingat ka.ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI: Nasa binti ko ang mga kamay ko.pero ni isang patak.Napakasarap ng sake. KOTO: Nauubos nang pasensiya ko. Talaga naming nag-iingat ako. KOTO: Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI: Aray.ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako.Baka ka mahulog!” “Opo!” sagot ni Ah Yue.”Ah Yue. KOTO: Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko?Hindi ka lang gago.hindi pala? At sino pang mananakit sa akin. Payat siya at maliit. hulihin n’yo!Huwag n’yo siyang patatakasin! TAHANAN NG ISANG SUGAROL Salin ni: Rustica Carpio Ang maputing ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan.BIgla iyong pumihit. Glug.tatakbuhan mo ako.Tagayan mo ako. KIKUICHI: Hindi nakatutuk? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo. KIKUICHI: Ano’ng sabi ninyo?BUgbugin? KOTO: Sinaktan mo na ako! KIKUICHI: Itinatabi ko lang ang bote ng sake.Akong iinom noon.Nagpapanggap lang pala kayong mabait.ang bote ng sake.mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding.Hawak ko na kayo ngayon.mga bientesingko anyos at nakasuot ng kupas na asul na samfu. Kamuhi-muhi kang tarantado ka. Patutuyuin ko kayo.Mabilis na pupunta sa kanluran ang lumulubog na araw.kailangang tumingkayad siya tumingala.”Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Sian-Liao nang mga tatlo o apat na taon. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina. KIKUICHI: Sige po. teka!Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan. tapos na po ba kayong maglaba?Ako na ang magsasampay. “Inay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin.mabagal na tumayo si LIan-Chiao sa tabi ng balon. Tumahip 13 .tama na!Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko.kasi sinosolo mo’ng pag-inom. Paiikutin ko sila sa ibat ibang pakana. .aray ko!Kikuichi.pero wala ni isang patak ang baso ko.Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalananang katulad ko? KOTO: Aba’t ni hindi nga nakatutuk sa iyo ang mga kamay ko. nakatayo pa rin at nakapikit-nagpipilit na mabawi ang lakas. Pero.Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito. hindi nadisgrasya. Si Siao-lan.aray kop o! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa.Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya.Glug!glug!.gusting mawala ang mga bituing nakahihilo.Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim. KOTO:A.Heto.di po ba? KOTO: O.Pero.ano ka ba? KIKUICHI: Aray kop o. Amo.Ni hindi nakaturo sa direksyon ninyo ang mga kamay ko.Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo.at wala tayong magagawa roon.pupunuin ko na ang baso.Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. KOTO: Iyon din ang akala ko.pero natalisod ako.Amo. Pag-aawayin ko sila. Dahil tapos nang maglaba. KIKUICHI: Nagtatagay nap o ako. Mdaling mapansing nadadalantao siya at malapit nang manganak. Magtatagay uli ako. Patawarin ninyo ako. May nangyari bas a sake? KIKUICHI: Anong sabi n’yo? Ah.tama na. KIKUICHI: Pwede po ba?Salamat sa kabaitan ninyo.Matapos mo akong agawan ng inumin.Uminom ka rin nang kaunti.! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito. Hindi sianagot ni Lian-Chiao si Ah Yue.Mahina niyang sinabi. KOTO: Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN:(Sa mga manonood) Talagang nakakaaliw ito. KOTO: Tama na ‘yan. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte.aber? Sino. KIKUICHI: Talagang hindi ko maintindihan ito.Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya. KOTO: Eto na.

Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy.hindi na siya natigil sa paggawa hangga ngayon.Kailangang bumili ako ng ilang itlong para lutuin sa luya at ala.at marahas na nagtanong. Umaalog ang malaki niyang tiyan tiyan.isang damong panggamot na gagamitin niyang pampaligo ng pagkapanganak. Inakalang aalis na naman ang lalaki. Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay. at nakangiwi ang maputlang mukha. Sumagitsit sa kawali ang inasnang isada dahil sa init mantika.Mula ala-sais ng umaga.Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan ang nguso.Kung hindi ay bubugbugin siya ng kanyang asawa kapag nagging masama ang ani. Masyadong mahina at mabab ang kanyang boses. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon.Bakit hindi ako babalik para mabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi. at nagkakandautal na ama. Walang makasisisi sa kanya. nagsimula na siyang maghubad. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan.ang asawa ni Lian-chiao. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak.Noong umaga’y nanguha siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho.pinakulo ang tubig.”Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasnang isda.Kinakailangang isa-isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalat para manguha ng panggatong.Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na…Ipiprito ko na lang ang inasnang isada. Halos kasimbilis ng kidlat.Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi.Wala kanga lam kundi kumain!”Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y pupunta sa banyo.ikinakalat sa lahat ng lugar.Matapos nakapamaywang na sigawan ang bawat isa.nang bumangon siya para maghanda ng almusal.may miitim na ngipin at namumulang mga mata. “Masusunog na ang inasnang isda.Sa kagustuhang magkaapo kaagad. Pagkatapos…pagkatapos ay pwede na tayong…maghapunan.Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula.Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao.”Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop. dinidilaan ang mga labi at tinitingnan ang nakatatandang kapatid na nakatayo pa rin sa kuwadradong bangko sa labas./Kahit na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong patatrabaho.Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailangan.Kabisado na nila angg nagyayari. Abala sa Gawain si Lian-chiao. sa malaki at nilog na tiyan. Nagdudumali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungan si SIao-lan sa paglilinis ng katawan nito.sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa Gawain sa bahay.galit. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita.anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siyang ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa bahay ngayon. Ibinuka niya ang bibig.Tinanglawan ng liwanag na nagmumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. Hindi mo ba naaamoy?Napakabagal mong kumilos.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak na langis sa kawali.Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok. Humakbangg ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan.ibinubuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya.ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo: payat at matangkad. gising na gising pa rin ang kanyang isip.”Lintik!Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawalangpag-asa.nanginginig sa takot.”Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig.ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin.hiniwa ang mga gulay. ang mangkok at chopsticks.Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa. at laban 14 . Mahangin at maginaw nang gabing iyon.pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya-si Lian-chiao na kise anyos pa lamang noon. Nakaupo si Siao-lan sa loob ng bahay. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. At ang masama pa.Wala na iyong laman.Yukungyuko siya dahil sa bigat ng bigat ng tubig. at bunutin ang ligaw na damo. hindi makatulog si Lian-chiao. nakabuka ang medyo laylay na bibig.biglang nagtaas ng kilay si Li Hua.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon ang kanyang noo. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao.naaanod. sa dalawang umuugang bald eng tubig sa pingga. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon.Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. Nang marinig na kailangan niya ang pera. ngunit hindi siya puwedeng magbago ng kilos.. ha?Gusto mo na bang dalawing ang hari ng kadiliman?” “Itay…nagsasampay lang ako…”kiming sagot ni Ah Yue.aalis ka na naman?Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis?”Napakalakas ng boses ni Li Hua. Si Li Hua. Pagkatapos ng binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo.palinga-linga.naaanod-kasinggaan ng usok. “Sssst…”Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote.”pwe!”lumura sa lupa. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana ang nagbuhat sa labas ng pinto:”Ah Yue!Hindi ka ba natatakot mahulog diyan?Ang taas ng naakyat mo.nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusin.Naglalakbay ang kanyang isip. hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bang bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… malapit na akong manganak. na kumakain pa.isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. baka natalo na naman sa sugal si LiHua.sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya.”Ama ni Ah Yue. “Hindi!Hindi!Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap na pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order.natitigilan at hindi makakilos.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. sa umiika niyang paa.kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng bahay.maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian. Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa ibat ibang bahagi. Pagod na Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho.

Hindi siya makasulong at hindi rin siya makaurong.Sumasakit na iyon.Sa gayon ay hindi na siya gaanong pagmamalupitan ng asawa niya.ay namangha rin sa biglang pagdating ni Lian-chiao.Nanlalamig na sa pawis ang mga palad niya.Dahil ditto. maliksi niya iyong tinulungan at inakay papasok.Inaantok na siya.Basa ng panggabing hamog ang daan at madulas. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay. nagpumilit na manatili siyang nakatayo.”Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao. Unti-unti.Ilang sandal siyang tumayo roon.at ang lahat ng bagay sa kanyang palligid. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto. Idiniin ni Lian-chiao ang kaliwang kamay sa kanyang tiyan.Napakaliwanag sa loob aat maingay:ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa.ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib.sino ang mag-aalaga sa kanya? Sino ang mag-aalaga kay Sioa-lan?.Naisip niya:hindi ba si Ah Yue ay nagdaranas din ng hirap sa buhay tulad niya?Bagamat bata pa.. Tumitindi na ang hilab ng kanyang tiyan.nag-atubili siyang gisingin ang bata. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatuwiran at kung minsan. Kung gigisingin niya ito at palalabasin.Makukunan kaya siya?Mahirap sabihin.Mahimbing na natutulog ang dalawa.ngunit ilang sandal lamang. puwede ka nangg lumayas ngayon din.magkayakap.Dahandahan siyang bumaling. Marami siyang bisyo:pagsusugal.Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila.”Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin?Luka! Luka!Kung gusto mong lumayas. Alam na alam niyang habang buhay nang magiging miserable ang kanyang buhay.Isinara ni Lian-chiao ang pinto at mabagal na lumakad papunta sa kapihan. nahagip siya ng malakas na hangin. Si Lian-chiao.Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong.medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. Nong una ay nagulat ang matabang babae sa biglang pagpasok niya. Marahil ay buhos na buhos ang isip ng mga tao sa pagsusugal.yuyuko nang mababa hanggang ang sakit ay humupa. Muling bumugso ang hangin.sino ang mag-aalaga sa dalawa niyang anak na babae? At kung maayos siyang makapanganak.Ngayon.Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatuwiran.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila.tiyak na sisipunin ito..Sa malamlam na ilaw.nagpasiya siyang magtungo sa Hsiang Chi Coffee Shop para hanapin ang asawa.hindi matatag.Ang pinakamalakas na dagok ni Lian-chiao ay ang pagkamapahiin ni LI HUa.nagdilim ang paningin ni Lianchiao.Bakit hindi bayaang matulog muna siya?Bukod doon. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera. at wala pa sa bahay ang asawa niya!Ano ang gagawin niya ngayon?Naisip niyang papuntahin si Ah Yue sa Shiang Chi Coffee Shop para sunduin ang kanyang ama. ang mukha niya’y ninenerbiyos sa sakit at butyl-butil na pawis ang tumutulo sa kanyang noo.ngunir nang makitang nahihimbing ng tulog si Ah Yue.Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya. Ang tanging pag-asa na lamang niya ay ang kanyang mga anak.Lahat ng kanyang pag-asa ay nabigo.Nag-aalala siya.Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. Pagbukas niya ng pinto.Lumakad siyang muli. Walang buwan nang gabing iyon.Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak.mahangin sa labas.”Kras. si Ah Yue ay nagbubuhat na ng mabibigat na bagay at gumagawa ng trabahong para sa matanda lamang.Pero biglang nagging kakaiba ang pakiramdam niya sa kanyang tiyan. na anak ng noo’y isang mayamang nogesyante.mandidilat agad iyon. pinili niya para maging manugang si Li Hua.Si Lianchiao na nakasandal nang husto sa pinto.mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalaim si Lianchiao. sa katayuan niya’y parang kung ilang milya ang layo noon. Nakarating na sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop. NGunit nang matanto niya kung sino ang babae.humihiyaw.Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata at mamatay siya.Alis!alis!Sinong pumipigil sa iyo?” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao.Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada. Natanto niyang lalabas na ang bata. at kumatok uli siya nang buong lakas.Napakadilim at walang makikita sa lampas sa sampung yarda.si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad.Kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawaing kaliwa ng maliit na kalsada. o baka naman napakahinang katok niya.Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya.Kahit paano’t gaganda na ang hinaharap niya.Hawak ang isang gasera.Nanginig siya at halos mamatay ang ilaw niya.ay malupit na pakikitungo nito sa kanya.kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa. at lululuran siya sa mukha mismo.Sa medaling sabi.walang tinag at hindi malaman ang gagawin. ay bumagsak sa loob.ang maingay na boses ng mga sugarol. Pagkalipas ng ilang sandal. Bagamat hindi kalayuan sa bahay nila ang Shiang Chi.paghitit ng opyo.Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot.Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte.Malupit ang buhay.mabagal.Tayo siya..Hindi na matiis ni Lian-chiao ang sakit.Nagpumilit siyang bumangon.Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan. Walang lumapit para buksan ang pinto.Pero gabinggabi na..ay dagling nakulong ng kadiliman.Sa kabila ng kanyang pagbubuntis. Si Li Hua na dadampot nal amang ng pitsa.”Anong nangyari?Bakit gabing-gabi na’y narito ka pa?Pung! Teka.Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggagatong.Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal..ang walang silbi at tila kawayang si Li Hua.teka!Red Center ba ‘yon? Ha!Maganda!” 15 .Wala nang malamang gawin si Lian-chiao.pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito. o umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto. Malapit na siyang manganak.ano ang mangyayari kung iyo’y babae na naman? Hindi kaya siya palayasin ng kanyang asawa? Ang inam sana kung sa pagkakataong ito’y lalaki naman ang isilang niya.Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi.iilang bituin ang kumikislap sa langit. Wala na siyang magagawa.Natutuliro siya at nahihilo.umuusad ng mga dalawa o tatlong hakbng.paglalasing.Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog. “KOka.Magkasakit si Ah Yue.

Ha. Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan.marahang nagsalita si Ah Yue.ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. umuungol pa. c. hindi malaman kung ano ang gagawin. sariling pananaw at rekomendasyon (hal. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan. Dapat ba o hindi na panoorin ang pelikula). Nagsimula siya sa ilang chips lamang. Bisa ng Tunog (sound effects) – Ito ang bahaging naglalapat ng musika sa pelikula.huwag kang umiyak.Pagkahatid sa akin sa ospital. Galit na tiningnan niya si Lian-chiao at nag-atubiling tumayo. Disenyong set (set design) – ito ang ginagamit na tagpuan sa pelikula.Dadalhin ko iyon para magamit mo muna… Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak.Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya ang Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras. 3. (Hal.Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galling sa iyo! Napakagaling! Ha.ng malakas ng pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. Tuwang-tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang katatawa.Ito talaga ang kailangan ko.. 1. dialogues etc. Kung ito ay sa bias ng pagtatalata.Mabait ka dib a? Alagaan mong mabuti ang kapatid mo.. designs. props.at dodoblehin sa gabi. HULING TALATA – Isulat ditto ang iyong pangkalahatang puna. Ang artista.Sandali. Iskrip (script) – Ito ang pinakateksto o paglalahad ng pelikula kasama ang aksyon at mga galaw.”Khe-ta…khe-ta…”at paminsan-minsan.Sasabihin k okay Itay na isama kami roon.”Inay. Binibigyang-puna rin ang mga bahaging bumubuo sa isang pelikula at ang ilang aspetong teknikal gaya ng sumusunod: 1. Itala ang mga mahahalagang datos na iyong nakuha na magagamit sa pagsusuri.dahil marahil sa hangin. props. Maghanda ng mga kinakailangang gamit sa pagsulat. matamang nakatingin sa mesa. Luhaan. kaya dinala ko siya rito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. 5.dadalawin ko kayo bukas. Kung baga sa barko. disenyo. Konsultahin ang sarili.pangalawang apat…Isng libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki ang panalong iyon.humahalinghing.Bahagyang kumislap ang munting ilaw.. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. musika.Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw. Lumabas si Li Hua.nilapitan ang maliliit na batang babae. Tinatalakay ditto ang kalakasan at kahinaan ng isang pelikula.Hindi niya makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw.Manganganak na ang misis mo!”may humimok kay LI Hua. mungkahi.Hinahanap niya ang Nanay. Kung masyado nitong nakuha ang damdamin.uuwi ang Tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. “Nagising ako sa iyak ni Siao-=lan.Ah Yue! Bakit dinala mo ditto ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumalabas sa kotse si Lianchiao. MGA DAPAT TANDAAN SA PAGSUSURI ng PELIKULA Narito ang mga hakbang o step na dapat isagawa sa pagsulat ng Suring-Pelikula o Movie Review. “Ah Yue.maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. Ibinabagay ang musika sa tema at eksena sa pelikula. 2.Pung!Ang galling!Ang gandang pitsa nito.kumibot nang kaunti ang ilong niya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok. Naksalalay sa kanyang mga kamay ang ikagaganda ng pelikula.kasama ang kapatid ko. d.Kinagalitan ang dlawang bata gaya ng dati.Pagkatapos ay pumasok sa kotse. Ang mga mata niya .Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbiyos siya.Hindi ko Makita si Nanay sa bahay. 4. Direksyon (direction / director) – ang director ay ang taong may malaking pananagutan sa pagsasabuhay ng iskrip ng pelikula. “Ah Yue.”Ha.Malakas ang ihip ng hangin. Ang director at pagsasabuhay ng iskrip at kabuuang impresyon ng pagkakabuo ng pelikula. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. Sinematograpiya (larawang-anyo ng pelikula) – ito ay ang matapat na paglalarawan ng senaryo. ito ay dapat maglaman ng mga sumusunod: a. Hindi siya makapagsalita dahil sa pagaalaala. Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya.balisa si Lian-chiao. ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan. siya ang kapitan. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. 3.Naisip kong baka narito kayo. napaiyak na rin si Lian-chiao. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse. buhay at tao sa pelikula. Ulitin at bigyang pansin ang mga aspeto ng pelikula. b. Si Li Hua. 2. narinig o nasaksihan. atbp.May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo.binuhay ang makina at pinatakbo.pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid. Habang papalapit iyon. ay nakita ni si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid. 5. UNANG TALATA – ibuod ang napanood ayon sa iyong nakita. IKATLONG TALATA – suriin ang paraan ng direksyon. IKALAWANG TALATA – suriin ang mga salik na bumuo sa pelikula.ha!Quadruple!Unang apat. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi.Habang marahang pinapahiran ang luha at ilong.mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… PANUNURING PAMPELIKULA (SuringPelikula) SURING-PELIKULA (movie review) ay isang sining at hindi pamimintas ang layunin. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Humagulgol ng iyak si Siao-lan…Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao. Casts. 16 .Bigla siyang nakakita ng ilaw na mabilis na papalapit sa dako nila. Walang magawa si Li HUa kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila.ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya.Si Ah Yue.) 4. ANG PAGSULAT Ang pagsulat ng suring pelikula ay maaaring hatiin sa mga TALATA o chapter ayon sa iyong paraan ng pagpapahayag.ha.Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi.”Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad…dalhin ninyo “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. Panoorin ng buo at may pang-unawa ang pelikula.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful