P. 1
4thyr Teksto 1-2grading

4thyr Teksto 1-2grading

|Views: 4,048|Likes:
Published by Dervi Velasco

More info:

Published by: Dervi Velasco on May 31, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/25/2013

pdf

text

original

Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon

PAALAM SA PAGKABATA
Maikling Kwentong Cebuano Ni Santiago Pepito Salin ni Nazareno D. Bas

I
Wala akong nakikitang pagbabago. Tulad nang nagdaang araw: ang ginaw, katahimikan, dilim – iyon ang bumubuo ng daigdig ng aking kamalayan. Maraming bagay ang dapat mailarawan. Ngunit alam kong iisa lamang ang kahulugan ng mga iyon. Alam ko. Sa kabilang silid, sa kwarto nina Nanay at Tatay, naririnig ko ang mga pigil na paghikbi. Umiiyak na naman si nanay. Ang sunud-sunod na paghikbi ay tila pandagdag sa kalungkutan ng daigdig. Napapabuntung-hininga ako. Umiiling-iling. Hanggang ngayon, hindi ko pa nakikita ang tunay na dahilan ng damdaming iyon na matagal nang umaalipin sa kanya. Walang malinaw sa aking isipan. Mula sa aking pagkamulat ang pagkainip ay kakambal ng aking buhay. Sa aking pag-iisa, di ko maiwasan ang pangarap na magkaroon ng batang kapatid na nag-aangkin ng mabangong hininga at taglay ang ngiti ng isang anghel. Ngunit ang damdamin ko’y tila tigang na lupang pinagkaitan ng ulan. Maliwanag na ang silangan nang ako’y bumangon. May bago na naming umaga. Ngunit ang tanawin sa bahay ay walang pagbabago. Tulad ng dati, nakikita ko si nanay na nakaupo at nag-iisip sa may hagdanan. Nakatitig sya sa sampayan ng lambat ni tatay. At madals ang kanyang pagbubuntong-hininga. Matagal ko nang nakikita ang sampay na lambat. Ngunit hindi ko nakikitang ito’y ginagamit ni tatay. Noon ay walang halaga ito sa akin. Nagsimula ang pagpansin ko sa lambat noong ito’y itinapon ni nanay mga dalawang taon na ang nakararaan. Galit na galit si tatay sa ginawa ni nanay. Pinagbuhatan ni tatay ng kamay si nanay. Pagkatapos, ipinabalik kay nana yang lambat sa sampayan. “Hanggang ngayon ba’y hindi ka pa rin nakakalimot, Tomas? Alam ng Dios na wala akong kasalanan. Ang kanyang ginawa ang siya mong ginagawa tuwing ikaw ay darating sa madaling-araw. Ang kanyang amoy ay siya ring amoy na galling sa dagat. Magkatulad ang inyong ikinikilos. Sino ang hindi mag-aakala na siya ay hindi ikaw? Huli na nang malaman ko ang katotohanan. Huli na nang isya’y aking makilala. Totoong lumigaw siya sa akin. At mula noon ay alam mo iyon. Ikaw ang aking iniibig, Tomas. Kailan mo pa malilimutan ang nangyari?”

Sa labasan, sumalubong sa akin ang bagong araw. Tumingin ako. Maliwanag ang langit. Langit? May gumugulo sa aking kalooban. Kalawakan. Iyan ang sabi ng aking guro sa ikaapat na baiting ng primarya. Iyan ay hindi langit kundi hangganan lamang ng pananaw ng tao. Ang langit ay nasa tao. Hindi nakikita. Hindi nahihipo. Hindi naaabot. Naabot na kaya ni nana yang langit? “Ano pa ang hinihintay mo, Celso?” Ipinahid ko sa mukha ang suot kong sando. Humakbang pagkatapos. Maya-maya’y tumakbo na ako ng matulin. Nasa dalampasigan ang mamimili ng isdang dala ng mga bangkang galling sa laot. Masasaya silang nagkukwentuhan habang hinihintay ang mga mangingisda. Sumalampak ako sa buhangin, malapit sa kinauupuan ng dalawang lalaking may katandaan na. Sa laot ako nakatingin at pinagmamasdan ang galaw ng mga alon na pandagdag sa kagandahan ng kalikasan. Napalingon ako nang makarinig ng tugtog ng gitara mula sa di-kalayuang bahay-pawid. At sabay kong narinig ang malungkot na awiting nagsasaad ng kasawian sa pag-ibig. At muli na naming naantig ang aking damdamin. Habang pinakikinggan ko ang malungkot na kundiman, umalingawngaw ang mahinang pag-uusap ng dalawang lalaki sa tabi ko. “Naririyan na naman siya.” “Talagang pambihira ang kanyang pagmamahal. Naniniwala akong nagpapatuloy ang kanyang pangarap habang di pa namamatay ang babae sa kanyang buhay. Hindi nawawala ang kanyang pag-asa. Kung kalian matutupad ang kanyang pangarap, Dios lamang ang nakakaalam.

II
Tuluyang umiyak si nanay. Umungol lamang si tatay. Nanlilisik ang mga matang tumingin sa lambat at pagkatapos ay bumaling sa kin. May ibig sabihin ang tingin niyang nag-aapoy. Maliban sa takot na aking nararamdaman ay wala akong naintindihan sa pangyayaring iyon. Mula noon ay hindi na ginalaw ni nana yang lambat. Naluma na ito ngunit buong-buo pa rin sa aking paningin. Ano kaya ang misteryong napapaloob sa lambat na iyon? Alam kong alam ni nana yang hindi ko nalalaman. At kailangang malaman koi to. May karapatan akong makaalam. Nilapitan ko si nanay na malalim pa rin ang iniisip. Hinalikan ko ang kanyang kamay. May ibig akong itanong tungkol sa misteryo ng lambat. Ngunit nauntol ang ibig kong sabihin nang magpatuloy ang kanyang pagluha. “Lakad na Celso, malapit nang dumating ang tatay mo.”

Dinig na dinig ko ang mga kataga habang nagpapatuloy ang malungkot na kundimang nagging bahagi nan g aking buhay. Tumayo ako at ibinaling ang paningin sa bahay –pawid sa lilim ng kaniyugan. Patuloy ang awitin. Humakbang ako ngunit biglang napatigil sa harap ng dalawang lalalking may katandaan na. Naalala ko ang sabi ni tatay. Bawal pumunta sa bahay-pawid na iyon. Mahigpit ang utos ni tatay. Nagbabanta ng parusa. Lumingon ako sa laot. Nasa malayo ang mga Bangka ng mga mangingisda. Bumaling ako sa pinanggagalingan ng awit na ngayo’y gumaganda sa aking pandinig. At para akong hinihila. Nakalimutan ko ang ipinagbabawal ni tatay. Mabilis ang aking paglakad at sa ilang saglit kaharap ko na ang taong naggigitara at umaawit. May luha sa kanyang mga mata. Tumitig sya sa akin. Inilapag ang gitara sa ibabaw ng papag na kinauupuan.. Tumayo siya at dahan-dahang lumapit sa akin. Kinabahan ako. Umakma akong tumakbo ngunit nahawakan niya ang isa kong kamay. Nagpumiglas ako upang makawala sa kanyang pagyapos sa akin. Ngunit lalong humigpit ang kanyang pagyakap. Umiiyak ako. Ngumiti sya at pinahid ang aking mga luha. Hinimas ang aking ulo. Unti-unting lumuwang ang aking paghinga. Nararamdaman ko ang kanyang pagmamahal nang tumingin ako sa kanya. Muli nya akong niyapos. “Dalawin mo akong palagi, ha?” Hindi ako kumibo. Tinitigan ko siya. Ang kanyang mga mata, ilong, ang labi- lahat parang nakita ko na. Saan? Alam ko na, sa salamin. Talagang siya ang nakita ko sa salamin na nakasabit sa dingding n gaming bahay. Napatingin ako sa dalampasigan nang marinig ko ang hiyawan. Nagdatingan na pala ang mga Bangka at nag-uunahan ang mga mamimili ng isda. Nagmadali akong tumakbo upang salubungin ang tatay. Malayo pa ako ng Makita ko siyang nakatayo sa may dinaungan ng kanyang Bangka. Natanawan niya ako. Masama ang titig nya sa akin. Galit. Kinabahan ako.

III

1

Celso!” Malakas ang sigaw ni tatay. 2 . Biglang kumulo ang aking dugo habang iniisip ang nakasampay na lambat. kung nagbabalik pa Ang ating pagsintang masidhi’t marangal Ang ipagpapalit ko’y aking hininga. Kung minsan sadya kong dalawin ang bahay At dahil nga rito. Lahat ay kasalungat sa dati niyang nagawa. Wala naming dahilan upang iwasan ko ang taong nasa bahay-pawid. Matagal. Sa labis na panghihina’y umusad ako ng umusad. Napatihaya ako ngunit tinangka kong makatayo. Celso!”. Naaalala ko iyong tao. Tayo’y nagtagumpay sa dupok ng buhay. Nasalat ko ang magkahalong dugo at pawis sa aking pisngi. Itong alaala ay lalaging buhay. Mabigat ang pakiramdam ko sa aking katawan at ako’y gumapang. Ang puting buhok ko’y di mo makikita. “Huwag. At naaalala ko ang pangyayari noong itinapon ni nanay. Sa aking kinauupuan sa may bintana nakikita ko si nanay na nakaupo sa may hagdanan. Kinusot ko ang aking mga mata. “Wala siyang kasalanan.” BABANG LUKSA Tula / Pampango Salin ni Olivia P. Di ako nagagalit kundi humihingi lamang ng pang-unawa. Pati si tatay na natigilan at nabigla sa aking ginawa ay hindi ko napansin. At di pa man ganap ang gabi. Pinagtataga ko ang lambat. maawa ka sa kanya. Luhaan na naman ang kanyang mga mata. Lalaging sariwa sa kawalang hanggan. kunin mo ang mga isda at sumunod ka agad sa akin. Upang sa isipa’y hindi ka tumanda. Nararamdaman ko ang panlalamig ng katawan at ako ay napahandusay sa kanyang paanan. Sa bakura’t bahay. walang katapusan. Di ko pansin ang mga gasgas sa dalawang siko. Nagdilim ang aking paningin. Lahat may itinatagong kahulugan. At sa unang pagkakataon ay hindi ko inalis ang aking tingin sa kanya. Ang biyayang saglit. Hindi mamamatay. Bitbit koi to at pinuntahan ang sampayan ng lambat. sa lahat ng lugar. maghahapunan. balik na naman sa dagat. Tahimik t nakatingin na naman sa sampayan ng lambat. Ngunit isang tadyak ang sumalubong sa akin. Nakatabako at nagtatagpi ng punit na bahagi ng lambat. nandoon na naman si tatay sa sampayan ng lambat. saway ni nanay na nanginginig ang boses. Lalong humigpit ang kanyang pagyakap at kinabig ang aking mukha sa kanyang dibdib sa tapat ng kanyang puso. Dantes Mula sa Pabanua ni Diosdao Macapagal Isang taon na ngayon ng iyong pagpanaw Marahil tinubos ka ni Bathala Tila kahapon lang nang ikaw’y lumisan. At bigla akong sinampal. Ngunit sinabunutan ako ni tatay at inginudngod sa lupa ang aking mukha. Nagpunta ako sa kusina. Humihingal ako ngunit di ko makuhang umiyak. Iyan ang buhay ni tatay na bahagi na rin ng aking buhay. Lumapit ako sa salamin sa dingding. Pagsisisi. Pagunawa. Pinagmasdan ko ang aking sarili. Sumalubong sa aking paningin ang maamong mukha ni tatay. At manatiling maganda at bata. aking mahal. Tuwa’y dumadalaw sa aking paningin At ang larawan kong tandang-tanda mo pa. Pagkagising. Umiikot ang aking paningin parang may nakita akong anino – si tatay na sumusurot kay nanay. Hinalibas ko ng itak ang lambat at saka lang ako tumigil nang ito’y magkagutay-gutay na at nagkalat sa aking paanan. Unti-unting lumiwanag ang aking kamalayan. At ang larawan mo sa puso ko’t diwa Mga alaalang di-malilimutan. Nadama kong inihahanap ko ng katarungan ang aking kalagayan. V Dahan-dahan akong bumangon at sumuray-suray na lumapit kay tatay. “Celso!” Nag-aapoy ang mga mata ni tatay na humarap sa akin. Nahihilo. Ngunit bigla akong napatimbuwang nang matamaan ng malakas na suntok at napahiga sa pira-pirasong wasak na lambat. Alam kong aabutin siya ng tanghali bago matapos ang kanyang Gawain. Itong kaluluwa’y hinahanap ikaw. sa iyong pagpanaw Sa araw na iyo’y pinagsaluhan ta. Talagang mahirap intindihin si tatay. Nararamdaman ko na lamang may mainit na mga bisig na yumayakap sa akin.” Habang naglalakad ay sinalat ko ang pisnging nakatikim ng sampal. “Pumanhik ka na habang ako’y nakapagpipigil pa. Matapos makapananghali siya’y matutulog. Yaong kabataan taglay sa twina. Bakit kaya hinihigpitan ako ni tatay? Hanggang sa nangangatog kong mga bisig ay yumapos sa mga binti ni tatay. Sa matandang bahay napuno ng saya Kaya. singhal ni tatay. Naiiba sa aking paningin ang pagsigaw ni nanay. “Huwag!”. IV Matapos akong mag-almusal. Ay hanggang matapos ang kabataan. Hindi ko na alam kung gaano katagal ang pagkawala ng aking malay. At naaalala ko ang nangyari kanina sa dalampasigan. parang ibig himatayin. kung nagkaedad na Naaalala ko ang ating paggiliw. ang pagmamahalan Na kung saan unang tayo’y nag-ibigan.” nagmamakaawa si nanay. Kung ako’y nasa pook na limit dalawin Sa paraang ito. Hinanap ko ang itak ni nanay na pangsibak ng kahoy. Kung nagunita kong tayo’y magkapiling. Di naman dapat katakutan ang kanyang mukha at boses. “Di ko gusto ang batang matigas ang ulo! Di lang sampal ang matitikman mo kapag umulit ka pa. Nanginginig akong lumapit.” “Pumanhik ka Isidra!”. “Ngunit. Subalit sa akin ang tanging naiwan. Tomas. Nakita ko sa aking isipan ang mukha ng tao. Hala.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon “”Lapit rito. Nilabanan ko siya ng titigan.

Ginagawa ito pitong araw kiluhan upang masukat ang timbang ng mga pasahero pagkapanganak. Naghahandog ang mga magulang ng dahil ito ang pagbabaytayan ng kanilang pamasahe. Ang bahaging ito ng walang bayad. Ito kanduli. Inilalagay sa isang mangkok na tubig ang pag-uuri ng Quatwasdak*. ang dapat mong ipakabit ay iyong isang katutubong hilot na may kaalaman sa kaugaliang Black Out Service. Ang una ay nilalabasan ng malinis na tubig. ito. magpatakbo. ang gripo na may malinis ang pinutol na buhok. Ganoon pa man. isang salu-salo bilang pasasalamat sa ang tinatawag ng kanilang Public Deisservice pagkakaroon ng anak. pagkapanganak. kambing o baka. ay katulad rin natin Naniniwala ang mga Muslim na ang isang sanggol ang mga balat at itsura. Ang tinatawag na not overspeeding. kamag-anakan at pandita. siya’y magdaranas ng magtrabaho. Ginagawa ito para sa kaligtasan ng bata kung naglalakbay sa tubig. Salin mula sa Ingles ni Elvira B. Ang ahensyang ito ay may tatlong uri ng Sa okasyong ito. Sa pagbibihis. Tungkol naman sa pamamalakad ng trapiko ay Ang paghahanda ay ayon sa anatas ng may ordinansa sila na nagpaparusa sa mabagal kabuhayan ng mga magulang sa pamayanan. Ang kasalanan ng mabagal magpatakbo ay Karaniwang nagpapatay ng hayop. hayop na ito’y tinatawag na aqiqa. Brown Out kasama ng seremonya ay ang paghahanda ng buaya. Ang kanilang tawag sa pormal na damit na ginagawa sa tatlong magkakaibang araw sa buhay ng para sa mga babae ay katumbas sa atin ngayon ng isang sanggol. mayroon sibilisasyon. tinatawag na pagislam. ang ikatlo ay pandita pagakatapos na makaputol ng ilang hibla ng walang tubig kundi hangin lamang. At sa pagyaon mo’y para na ring namatay? Hanggang kalangitan tayo’y magkapiling. patuloy pa ring ginagawa ng ilang ay ang Patay Electric Company. Tatlo rin ang uri ng Maguindanaowon. Ginagawa ito upang alisin ang dumi sa kanilang pag-aari. Ito’y ginagawa upang dito’y pagbibihis. Ito ang paniniwalang Mik ang tawag sa kanilang pera. ito ang tawag sa mga mamamayan ng nasabing kapuluan. para sa mayayaman Maguindanao. Hindi mo ba talos. Ang kanilang pananalita ay ay ipinanganak na walang kasalanan kaya di kailangang tulad rin ng sa atin. Kung gusto mo lang ng isang matandang babaeng tinatawag nilang walian. Tinatawag na pagislam para sa mga batang lalaki at sunnah para sa mga batang babae. mayroon silang tatlong uri ng pa. Inihahanda ito ng hapunan at pagbabasa sa gabi. PAG-ISLAM 3 . Ginagawa ito kung ang bata ay nasa pagitan ng pito hanggang sampung taong gulang. Ito Service at Black Out Service. magiging lamang. Ang pangalawang seremonya ay higit na kilala Ang upuan sa kanilang sasakyan ay nilalagyan ng bilang penggunting o pegubad. na Nawasdak. dalawang magbibigay ng ilaw sa araw at gabi. mahal ko. bathing suit at kamiseta at korto naman para sa mga Ang unang seremonya ay ginagawa ilang oras lalaki. At ang tawag pagbibinyag ng mga Muslim. ang binibinyagan o tubo. at ang pangatlo. Isa pa ring bahagi ng tradisyon na serbisyo nito sa publiko. Ang Light Service ay ay kakaning korteng buaya na gawa sa kanin. ito ang pangkat ng mga pulo na matatagpuan sa kalagitnaan ng Dagat Pasipiko bago pa nagkaroon ng malaking pagbaha. pangdekorasyon. kab’yak ka ng buhay Ngunit ang puso ko’y sadyang manininimdim. para sa mahihirap at ito ay paghihikahos at paghihirap. Nilalagyan din ang buaya ng manok at nawawala kung kailangan mo ng ilaw sa pagkain ng na niluto sa gating kinulayan ng dilaw. seremonya ay di kinikilala ng Islam ngunit dahil bahagi Mayroon ding nagmomonopolyo ng kuryente. nila sa isang taong mayroong isang milyong Mik o higit Sa katunayan. Ito ang Light Service. MILIMINAS: TAONG 0069 Sanaysay / Hiligaynon Salin ni Ruby Gamboa – Alcantara Mula sa Miliminas: Tuig 0069 Ni Nilo Par Pamonag Miliminas. may mga pag-uugali sila at pagsasalita na silang ilang seremonya na kahalintulad ng binyag na kabilang rin sa atin. malaki ang pagkakaiba seremonyang panrelihiyon na napapaloob sa pagislam. Ang seremonya ay karaniwang ginagawa sa araw ng Maulidin Nabi o sa ibang mahalagang banal na araw ng mga Muslim. Isang pandita ang babasa ng Adzan sa Para mapangalagaan ang kanilang moralidad sa kanyang tainga ng sanggol. pag lumutang ang buhok. Ayon sa paniniwalang na tubig ay mahal ang bayad. ang may maruming tubig ay para sa lahat ng maginhawa at matagumpay ang tatahaking buhay ng marunong magtrabaho o kung mayaman man. Tampok na Gawain sa seremonyang ito ang pagtutuli. Dito’y inaanyayahan ang mga Commission na equality before the kilo. Pinakakain sa mga batang dumalo sa seremonya ang buaya. kay-agang lumisan Ang kaugalian ng ninuno natin At iniwan akong sawing-kapalaran Isang taon akong magluluksa mandin. Ito ito ng tradisyon. ay Mikinaryo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Bakit ba. Ang pagislam ay ginagawa ng isang walian. kaibigan. Nakapagtataka? Ito buhok ng sanggol. may batas silang ipinatutupad na hulihin ang ikintal na siya’y ipinanganak na Muslim at ang unang sinumang nagdadamit ng mahaba pa sa mini-skirt at salitang maririnig ay ang pangalan ni Allah. gustong batangunit kapag ito’y lumubog. na karaniwang isang matandang babae na may kaalaman sa kaugaliang ito. Estravo Ang Miliminas. na ang ibig sabihi’y Mayroon din silang serbisyo sa tubig na tinatawag paghahandog ng pagmamahal at pasasalamat. Ang pangkat na ito ng mga pulo ay binubuo ng higit sa pitong libo at dalawang Sanaysay / Muslim daang mga pulo. natin sa kanila. micro-mini-skirt. Ang Brown Out nilagang itlog ang pinakamata at laman ng niyog ang Service ay nagbibigay ng ilaw kung hindi mo kailangan ginagawang ngipin. ang pinararangalan ay binibigyan ng pangalan ng isang ikalawa ay nilalabasan ng maruming tubig. Ang ikatlo at huling seremonya ay ang pagislam. Ngunit dahilan sa nahuhuli sila sa binyagan upang ito’y maalis.

Ang kanilang prinsipyo ay humihingi ng isang klase ng 4 . Bakit nga ba? Ang dahilan ay sapagkat ang mga bazaar ang umuukupa ng mga Sidewalk at ang nagtitinda naman ng sigarilyo at kung anu-ano pa ang siyang umuukupa sa mga malls o kwarto-kwarto na kung sa atin ngayon ay mga bazaar. genuine na batas at iba pa. Dahil sa ang nag-aari ng lisensyadong baril ay hinuhuli at pinapatawan ng salanag Illegal Possession of Genuine Firearm.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Ang mga Sidewalk sa kanilang lungsod ay higit na malalapad kaysa sa atin. mangako ng mga hindi naman matutupad. mga bagay na ninakaw. Tatlo ang paborito nilang mga santo – ang Mik (ang pera mismo). Kung gayon. Ang kanilang ibinoto ay tinatawag na ibinoto sa bala at hindi sa balota. mga nang-aagaw ng lupa. Ang lahat ng bilanggo ay tinatawag na VIP (Very Important Prisoner). ibinibilanggo ang mga walang sala upang ihiwalay sa maraming mga nakalalayang masasamang tao. Ang eleksyon ay tuwing ikalawang taon. Ang mga baril ng Alagad ng Katiwalian ay paltik. ang “mudslinging” ay pasaring lamang sa mga talumpati samantalang sa kanila ay talagang ginagawa. Patuloy rin ang pag-iral ng mga baying kontento sa klase ng pamamalakad ditto na sa ngayong panahon ay masasabing kabaligtaran ng mga pangyayari. Sabihin pa. Pagkatapos ng bista at bumaba na ang hatol. apyan. Ang mga alagad ng bansa ay maliliit lanag ang sweldo pero malaki naman ang kanilang maaaring gastusing representasyon (pondo). May ilang kabataan na malawak ang pag-iisip na tumawag ng isang pulong kung saan ipinaliliwanag nila ang kaibhan ng pamamahala na kanilang isinasagawa. at tinatawag nila itong Shady Transactions. Ang mga opisyal sa bansa na tumaba habang sila ay nasa serbisyo ay pinapatawan ng sala o akusasyon sa kanilang mga Resolution. mga mayaman na nang-aapi sa mga mahihirap. Hindi lang iyan. at hindi pag-aangkin sa yaman ng iba. Ang bawat kandidato ay dapat na magsinungaling. ang ahensya na namamahala sa eleksyon. Nagbabatuhan ng putik. at mga pinagbibiling pekeng mga bagay. ang mga bayaning gumagala sa kapuluan. Ang bagong Milimino. malalaki ang bilangguan ditto at kumpleto sa mga kasangkapan kaysa sa labas. Ipinagmamalaki pa ng mga mataas ang katungkulan sa pamahalaan ang pagsasamantala sa kabuhayan ng mga mamamayan. At isa pang nakapagtataka. tulad ng mga genuine na resolutions. itinatag ang Anti-Genuine Commission para sa paghuli ng mga nagpaparami ng pag-aari o tumatanggap ng mga lagay na geuine. ang mga may-ari ng mga bazaar ang hinuhuli ng mga pulis dahil sa kanilang pagtitinda sa sidewalk. mga namomorsyento. Sa atin ngayon. ibang-iba sa atin. Dalawang klase ng batas ang ipinalabas ng kanilang batasan na tinatawag na Circus of Miliminas. at si Santasa. mambato ng putik sa kalaban. Ang mga mamamayan ng Miliminas ay masyadong relihiyoso. ang Buwaya. Genuine na mga batas. Sa kanila. at iba pa. Ang pinakamalaking tindahan ay tinatawag na Super Black Market. Dito ipinagbibili ang mga bagay na ngayon ay ipinagbabawal tulad ng blusil na sigarilyo. Ang mga genuine na bagay ay ipinagbibili nang patago at tigkakaunti lamang dahil lagging hinuhuli ng mga Alagad ng Katiwalian ang nagbebenta ng mga ito at kinukumpiska pa ang kanilang mga paninda. kinukutya pa sila at kung mahuli ng kanilang hepe. Upang mapagkatiwalaan ang mga matataas na opisyal ng bansa. genuine nap era. Ang mga pulitiko at ang kanilang mga kampon ay hindi natatakot na mapatay at pumatay sa panahon ng kampanya at eleksyon dahilan sa kanilang paniniwalang ito ang magdadala sa kanilang kaluluwa sa impyerno kung saan mabubuhay sila nang maligaya kasama si Santasa. Kung tungkol sa sistema ng pagpili ng opisyal. Ang malaking transaksyon ng pamahalaan ay pinagkakasunduan sa ilalim ng puno. Subalit nababawi rin ito ng imbensyon ng Bantog na Baliw (ito ang tawag sa kanilang henyo) na nakabuo ng isang tablet na kung iinumin ng mag-asawa ay magkaka-anak ang babae na tinatawag na Instant Baby. Sa araw ay namimili rin ang tao ng iboboto kahit na ang isinusulat sa balota ay hindi nila pinag-iisipan. at ang may pinakamaraming pera. na ipinagbubuntis sa loob lamang ng dalawampu’t apat na oras. hindi pagtataksil sa asawa. Parang nakakatawa ano? Pero iyan ang katotohanan. sila ang magigiting na tumanggap ng mga papuri na maririnig mo sa bibig ng nakaraang administrasyon. isang taong may sungay at buntot katulad ng tinatawag natin ngayong Satanas. ang ginugwardyahan ay ang mga walang kasalanan. May pintura itong itim. mga walang ginagawa sa bayan kundi aksayahin ang kaban ng bansa na sa halip na gamitin ang kanilang katungkulan sa pagsisilbi sa publiko ay ginagamit pa ito sa pangangamkam ng yaman. Bakit ganoon ang pamamalakad ng hustisya rito? Iyan ang batas. at ang nagpapatupad nito ay tinatawag nilang alagad ng katiwalian. mga hues de paupas at mga pislak (piskal) na hindi tumitingin sa kislap ng espada ng katarungan at timabangan ng katotohanan kundi tumitingin sa kalansing ng pilak at timbangan ng malalaks at maykapangyarihan. At sino ang kanilang pinatutungkulan? Ang ismagler. ang mga mesa ay matataas para hindi mauntog ang ulo ng mga opisyal kapag sumusuot sila sa ilalim nito. mga alagad ng katiwalian na nang-aabuso sa mga mamamayan. At sabihin pa. Ang mga Buwaya ng Bansa (ito ang tawag sa matataas na opisyal ng pamahalaan) ay sinisipa sa likod para sa bawat gatas o Mik na tatanggaping suhol sa kanilang mga transaksyon. sa simula pa lang ng kampanya ay magkakaharap na sa entablado ang magkakalaban sa pulitika. nahihiya dahil pinagtatawanan sila ng kanilang mga kasamahan. Ang pinakamalaking kasalanan ay ang hindi pagpatay. mga kickback artist. ang kanilang paboritong santo. Ang iniisip nila ay ang naipon na bala ng mga kandidato at mga napatay ng kanilang mga kampon. At ang balak mapili ng Hues De Paupas kung sinu-sino sa mga mamamayan ang palaaway at eskandaloso at sino ang mababait. dahil kung hindi nya ito gagawin ay pawawalan ng bias ang kanyang kandidatura ng Komisyon ng Kalokohan. Ang isang batas ay para sa mga mayamam at ang isa ay para sa mahihirap. ay kagagalitan pa at inaalis sa trabaho. Napakadali ng pagpapalit-palit ng kapangyarihan sa Miliminas. Dahil ditto. Sa panahong ito ay uso rin ang Kickback na kaunti lang ang ikinaiba sa ating tinatawag na kickback sa ngayon. Ang mga Huwes de Paupas natin ngayon ay tinatawag din nilang Huwes de Paupas. pagkaawa sa mahihirap at hindi pagbibigay ng anumang hingin sa kanila ng mga buwaya ng bansa. ay masasabi rin natin na madaling maubos ang mga mamamayan rito kung madali ang patayan sa panahon ng eleksyon. Ang iba naman ay binubuo sa ilalim ng mesa ng mga opisyal ng pamahalaan. Ang mga buwaya ng bansa ay tumitigil sa pagpapasipa kapag makapal na ang kanilang likod dahil ito ang magiging batayan sa pagpili ng isang Outstanding Buwaya of The Year. Katiwalan ang tawag nila sa kanilang mga batas. magmura. Ang ilan sa mga alagad ng bayan na sa mgayon ay masasabi nating gumagawa ng mabuti ay nagtatago.

umaabot sa akin. iyong babaeng Malaya. Upang itong hapdi’y lalong managana. at sa kasiyahan ng ilang nagmamahal sa akin at sa kalungkutan ng iba. nguni’t lubhang malayo pa ang panahong iyon. Lilia F. Panganay ako sa tatlong babaing anak ng Regent ng Japara. Mga mahihirap lalong nasasadlak Nasaan Diyos ko. dala nito ang binhing sumupling sa aking puso. marikit at bagong-silang na Europe ay nagtutulak sa aking maghangad ng pagbabago sa kasalukuyang kalagayan. kaya lamang ay may mga buklod na matibay pa sa alinmang lumang tradisyon na pumipigil sa akin. Alam kong para sa aking sarili’y magagawa kong iwasan o putulin ang mga ito.. ito ang pagmamahal na iniuukol ko sa mga pinagkakautangan ko ng buhay. Ang puso ko’y sinusugatan ng mga kondisyong nakapaligid sa akin at sa iba. Patuloy na lumapit ang mga tinig na galling sa malalayong lupain. subalit nakatali ako sa lumang tradisyong hindi maaaring suwayin. puno ng tuwa at sigasig. Kahit noong musmos pa ako’y may pang-akit na sa aking pandinig ang salitang “emansipasyon”. kaming mga babae’y bahagya ng magkaroon ng pagkakatong mag-aral dahil na rin sa kahigpitan n gaming mga lumang tradisyon at kumbensiyon. may isang naiibang kabuluhan ito. Hindi PANAMBITAN (Tula / Bicol) Salin ni Ma. Samantala. Kung pahihintulutan lamang ng mga batas ng aking bayan. Alam mo ba kung paano mahalin ang bago at batang panahong ito nang buong puso’t kaluluwa kahit nakatali sa lahat ng batas. panambitang ito. nag-ugat. kaugalian at kumbensyon ng sariling bayan? Tuwirang sumasalungat sa kaunlarang hinahangad ko para sa aking mga kababayan ang lahat ng mga institusyon naming. Mabanglo Ibig na ibig kong makakilala ng “babaeng moderno”. Lahat ng mga anak niya’y may edukasyong European. Noong simula ay tinatawanan lamang sila ng mga pinuno. ang sinasabi mo Mga mayayaman lalong umuunlad Tao’y pantay-pantay sa balat ng mundo? May kapangyarihan. Ipinagbawal ng pamahalaan ang pagdaraos ng pulong ng grupong ito ng mga kabataan na tinawag nilang Dungis ng Lipunan. dumating ang isang malaking pagbaha. nagkaroon ng malakas na paglindol hanggang sa pumutok ang isang malaking bulkan sa kailaliman ng dagat sa gitna ng kapuluan na siyang nagging dahilan ng pgalalaho ng Miliminas sa sanlibutan. Ngunit nang lumaon ay dumami na ang dumadalo sa kanilang pulong. KAY ESTELLA ZEEHANDELAAR Sanaysay Salin ni Ruth Elynia S. maaaring lumuwag ang tali at kami’y pakawalan. at halos lahat ng iyon (na ang ilan ay patay na ngayon) ay umiibig o umibig sa kaunlarang minana sa kanilang ama. Karamihan sa mga pinsan ko’t nakatatandang kapatid na lalaki ay nag-aral sa Hoogere-Burger School. Ang simpatya ng mga mahihirap ay nakuha ng mga kabataan. Ang bunso sa tatlong nakatatandang kapatid kong lalaki’y tatlong taon na ngayong nag-aaral sa Netherlands at naglilingkod din naman doon bilang sundalo ang dalawa pa. Poon ko. at nagdulot naman ito sa mga anak nila ng uri ng pagpapalaking nagisnan nila mismo. isang kahulugang hindi maabot ng aking pang-unawa. masigla’t maagap na hinaharap ang buhay. Alam ko. Sumiklab ang isang rebolusyon na lumaganap sa kapuluan ng Miliminas. ang pinakamataas na institusyon ng karunungang matatagpuan ditto sa India. maaaring dumating iyon. May karapatan ba akong was akin ang puso ng mga taong walang naibigay sa akin kundi pagmamahal at kabutihan. at nang lumaon ay pagpatay sa ilan sa kanila ang nagging dahilan ng pagkagalit ng mga mayaman at ng mga may katungkulan. At ang pagbabawal sa kalayaan ng mga ito. may tiwala sa sarili. buong lungkot na pinagaalab ang mithiin kong magising ang aking bayan. Siya rin ang kauna-unahang regent ng gitnang Java na nagbukas ng pinto para sa mga panauhin mula sa ibayong-dagat – ang sibilisasyong Kanluran. Bilang parusa sa kanila ng kanilang diyos na si Santasa. Gumigising ito sa akin para hangarin ang pagsasarili at kalayaan – isang paghahangad na makatayong mag-isa. Realubit ng Panambitan Ni Myrna Prado Bakit kaya ditto sa mundong ibabaw Kung may mga taong sadyang nadarapa Marami sa tao’y sa salapi silaw? Sa halip tulungan. nakapagmamalalaki’t makaaakit ng aking loob! Iyong masaya. tinutulak pa nga. mga taong nararapat kong pasalamatan sa lahat ng bagay. totoong ang puso’t isip ko’y hindi ako nabibilang sa daigdig ng mga Indian. pinagsisikapan hindi lamang ang sariling kapakanan at kaligayahan kundi maging ang kabutihan ng buong sangkatauhan. Ako’y may anim na kapatid na lalaki at babae. ang malayo. Ipinagbabawal ng aming kaugalian na lumabas man lamang ng bahay ang mga babae. Wala akong iniisip gabi’t araw kundi ang makagawa ng paraan upang malabanan ang lumang tradisyon namin. wala akong ibang gagawin kundi ang ipagkaloob ang sarili sa mga nagtatrabaho’t nagsisikap na bagong kababaihan ng Europe. Labag sa aming kaugaliang pag-aralin ang mga babae. Balang araw. Buong kasabikan kong sinalubong ang pagdating ng bagong panahon. ng aking mga putting kapatid na babae na tumatanaw sa malayong Kanluran. bukod pa sa mga mahirap. kundi sa piling 5 . hindi sumusulyap Kaming mga api ngayo’y naririto Mga utang-na-loob mula sa mahirap Dinggin mo. lalo’t kailangang lumabas ng bahay araw-araw para pumasok sa eskwela. Kaya kung isa kang kapus-kapalaran Buong lakas silang dinudusta-dusta Wala kang pag-asang makyat sa lipunan. Ngayo’y kailangang sabihin ko ang ilang bagay ukol sa sarili upang magkakilala tayo. mga taong nag-alaga sa akin nang buong pagsuyo? Ngunit hindi lamang tinig nito ang umaabot sa akin. Ang lolo kong si Pangeran Ario Tjondronegoro ng Denmark ay kilalang lider ng kilusang progresibo noong kapanahunan niya. ngunit baka pagkatapos pa ng tatlo o apat na henerasyon. sumibol hanggang sa lumakas at sumigla.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon pag-uugnayan ng mga namamahala at pinamamahalaan.

Hindi ko maisip na ang simple at nakababagot na lalaking iyon ay sumusulat ng mga tula ng pag-ibig. Minahal ko siya bago siya ikinasal kay Wataru. ito ang pinakamalaking kahihiyang maipagkakaloob ng isang katutubong babae sa kanyang pamilya. nakikita ko na marami akong motibo. Lalo sigurong nawalan ng kabuluhan ang buhay ko’t kaluluwa. kung paano niya pinagsikapan at pinagsakitang makuha ang puso ni Kesa. nagging usap-usapan ang “krimeng” iyon na dito’y wala pang nakakagawa. mula’t sapul pa’y kilala ko na ang kanyang magandang mukha. ibig kong makarating sa malayo. Lagi. Posible rin ang kanyang masimbuyong pag-ibig ang nagtulak sa kanyang sambahin ang minamahal kong si Kesa ay nakapagdudulot sa akin ng kasiyahan. Ang hindi pag-aasawa ang pinakamalaking kasalanang magagawa ng isang babaeng Muslim. hindi nag-iwan ng anumang bakas sa aking puso at isipan. Nang matuklasan kong asawa siya ni Kesa. hindi ko tiyakang masasabi na mahal ko siya. isang musmos pa na nagmamahal sa buhay. Wala akong hangaring makipamista o maglibang. ang mundong hindi ko na makikita marahil liban kung kasama ko na ang mapapangasawang estranghero. Nang sabihin sa akin ng tiya ko. Nasindak ang “mundo”. Anong dakilang tagumpay iyon! Ang maipakita ng mga kabataang babaeng tulad naming ang sarili sa labas. naaantig ako sa pagkamasuyo ng isang lalaki na ginagawa ang lahat makuha lamang ang isang babae. Naunawaan ko. Sa wakes. Nagsaya an gaming mga kaibigang European. Ikinulong ako at pinagbawalang makipag-ugnayan sa mundong nasa labas ng bahay. Hindi ito ngiti ng pag-uyam . Manapa. Noong banding huli. Nang sumunod na taon. Kahit noong mga panahong ako’y wala pang bahid-dungis. Pero ngayon. Wataru Saemonno-jo. Matagl ko na siyang kilala. At ang pag-aasawa para sa amin – mababaw pa ngang ekspresyon ang sabihing – miserable. walang reynang yayaman pa sa amin. wala akong pagkamuhi o masamang hangarin. Ang tanging kaligayahang naiwan sa aki’y ang pagbabasa ng mga librong Dutch at ang pakikipagsulatan sa mga kaibigang Dutch na hindi naman ipinagbawal. ang panibugho ko’y napawi na. Hindi iyon ang dahilan ng paghahangad kong magkaroon ng kalayaan. ang nakaraan at kasalukuyan. Ngunit dapat tayong mag-asawa. ang pag-ibig ko sa kanya ay higit pa sa sentimental na bersyon Ng motibong nagtulak kay Adan sa piling ni Eva. mas malayo. dapat. at isang ngiti ang gumuguhit sa aking mga labi sa kabila ng damdamin ko. UNANG BAHAGI: Monologo ni Morito Sa pagkakatingin sa buwan habang nag-iisip. sa oras ng pagtatalaga sa poder ng bata pang prinsesa (bilang Reyna Wilhemina ng Netherlands).Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon kami pinapayagang pumunta saanman. Salamat sa Diyos! Malalabasan ko ang aking kulungan ng Malaya at hindi nakatali sa isang kung sinong bridegroom. Sa kasunod ng pakikipag-ugnayan ko sa kanya. 6 . dapat. na mabuti ang isipin ko para sa kanya. At paano nga ba hindi magkakaganoon. Pinarurusahan ng kawalang-kasiyahan. ang pinakamalaking ipinagsisisi ko ay iyong hindi ko siya nakilala ng lubos. isang di kilalang lalaking pinili ng mga magulang ko. mag-aral at hindi para pagasawahin anang sapilitan. totoong sandali rin akong nag-apoy sa panibugho. kung tila ginawa lamang para sa mga lalaki ang mga batas. Nabuksan ang mga pintong mahigpit na nakasara. Sa kaunaunahang pagkakataon sa aming buhay. ang lalaking ipinagkasundo sa akin ng hindi ko namamalayan. Ano ang gusto ko sa kanya? Siya ang klase ng babaeng kinadaramahan ko ng hangaring makalaman. Malinaw ito sag a pag-aalinlangan ko na patuloy siyang mahalin kung sakaling ang aking hangarin ay natupad. ang maliwanag na sikat ng buwan ay yanig na sumisindak sa akin. Kaya para sa king karibal sa pag-ibig. Nayanig sa paglapit niya ang palalo’t matatag na balangkas ng mga lumang tradisyon. nakulong ako ng tuluyan. Pero mahal ko ba talaga si Kesa? An gaming pagiibigan ay maaaring paghiwalayin sa dalawang baiting. Kung mapahihintulutan ang eksaheradong pahayag . at para naman sa amin. umalingawngaw sa lahat ng dako ang yabag niya. Isipin na lang kapag ang mga kamay na ito’y namula sa dugo! Anong kasumpa-sumpang nilalang ang magiging tingin ko sa aking sarili kapag nagkaganoon! Ang puso ko’y di mababagbag sa sakit kung papatay ako ng isang kaaway na kinasusuklaman ko. At mabilis pang sumunod ang mga pangyayaring nagpabalik sa aming mga babae ng mga nawala naming kalayaan. pero ngayong gabi ay kailangan kong patayin ang isang lalaking hindi ko kinasusuklaman. ang iba nama’y pilit at bahagya lamang ngunit bumukas pa rin at pinapasok ang mga di-inanyayahang panauhin. Hindi nahikayat ang mga magulang ko. Kinikilabutan akong isipin na ang gabing ito ang magwawasak sa aking kasalukuyang sarili at gagawin akong isang karumal-dumal na mamamatay-tao. si Komorogawa. na kung inalis pa sa akin ay lalo nang nagging kaawa-awa ang kalagayan ko. Pero ngayong tumitingin ako Sa aking puso. pinayagan kaming umalis sa bayan naming at pumunta sa siyudad na pinagdarausan ng pagdiriwang para sa okasyong iyon. o iyon ang aking palagay. “opisyal” na inihandog sa amin ng mga magulang naming ang aming kalayaan. at hindi ko nasilayan minsan man ang mundong nasa labas. kung pabor para sa mga lalaki at hindi para sa mga babae ang batas at kumbensyon. nakita kong muli ang mundo sa labas nang ako’y maglabing-anim na taon. nakadama ako ng simpatya sa kanya. Apat na mahahabang taon ang tinagal ko sa pagitan ng makakapal na pader. kung ang lahat ng kaluwaga’y para sa kanya lang? SI KESA AT SI MORITO Salin ni Lualhati Bautista Mula sa “Rashomon” atbp. Nang tumuntong ako ng ikalabindalawang taong gulang. Subalit dumating ang kaibigan ko’t tagapagligtas – ang Diwa ng Panahon.. pinaghirapan pa niyang matutong sumulat ng tula. ako ay itinali sa bahay – kinailangang “ikahon” ako. nalaman kong tinangka ng mga kaibigan kong European na mabago ang pasyang ito ng mga magulang ko para sa akin. liban lamang kung sa paaralan. Ngunit hindi pa ako nasisiyahan. subalit wala silang nagawa. Ito – ito lamang ang nag-iisang liwanag na nagpakulay sa hungkag at kainip-inip na panahong iyon. Pang kwento Ni Ryunusuke Akutagawa S. Kahit kamakailan ko lang nalaman ang kanyang pangalan. Hindi ko alam kung paano ko pinalipas ang mga oras. Bagamat nananatili siya sa isip ko sa sumunod na tatlong taon pagkaraang maputol an gaming ugnayan. kusa ang iba. at ang tanging lugar ng pagtuturong maipagmamalaki ng siyudad naming na bukas sa mga babae ay ang libreng grammar school ng mga European. na ang buong hangarin niya na mapangasawa ito. Pero ngayong gabi. Karaniwang hinihintay ko nang may pagkainip ang pagsikat ng buwan. naglalakad si Morito sa ibabaw ng mga lagas na dahon sa makalabas ng bakod ng kanyang bahay: Sumikat na ngayon ang buwan. na imposibleng mangyari noon. Ibig kong Malaya upang makatayo ng mag-isa.

At nagmukha siyang mas walang dangal kaysa akin. batay sa ganyang iba’t ibang motibo. Kung maaari lang ay babawiin ko ang pangako ko noon din. desperadong naisip ko. hindi ko maitatatwa ang inyong bintang . O manapa. nagkaroon ako ng relasyon kay Kesa. inalisan ko siya ng dangal. Nagbago na ang kanyang anyo. na gumigimbal sa akin. at makuha ang kanyang pagsang-ayon mula sa kanyang pagpapatumpik-tumpik. at tiyak na taiyak na bumulong ako nang nagtatagis ang mga ngipin. sa pagdiriwang kaugnay sa pagkakayari ng Tulay ng Watanabe. Inaamin ko agad kong nakitang imposible iyon sa saglit na bigla siyang tumitig sa akin. naisip ko. Ano’t anuman. ang panghihinayang na di ko siya nakilala ng pisikal ay hindi ang tanging nangingibabaw sa akin. Pero ang pinakapangunahing dahilan ay hindi na siya ang inaasahan kong maging siya. Kung gayo’y paano ko nagawang makipagtalik sa isang babaeng napakanipis ng pagkakabigkis ko? Una’y itinulak ako ng kakatwang kagustuhan na mapangibabawan ang dating hangarin ng puso ko. maliban sa isang kapangyarihang banyaga sa mga mortal (marahil ay demonyo o diyablo) ang nagtataboy sa akin sa makasalanang daan. Sa pagkakaupong magkaharap. na ang sariling kayabangan ko ang nagtulak sa akin para maghinalang kasinungalingan ang kanyang pahayag. Wala siyang iniwan kundi hungkag na alingawngaw sa aking tainga. Ano’t anuman.pinangingibabawan ako ng pagnanasa. Malamang na ang aking hangarin ay pinahina ng pangyayaring hindi na ako malinis. nagimbal ako at sa kabila ng aking damdamin ay di ko napigilang iiwas ang aking mga mata. Pagkatapos kong bitiwan ang aking pangako. May hinala rin ako na maaaring ito’y tulak ng kanyang kagustuhang wag nang pagningasin pa ang aking pagnanasa. natuklasan ko na hindi siya ang imahen ng malabantayog na kagandahang binuo ko sa isip sa nakaraang tatlong taon. Ngayo’y itinatanong kong muli sa aking sarili. Lagpas ito. Pero may iba pang nag-uudyok sa akin na gawin iyon. minamahal kong mambabasa. Isa pa. Sa pagkakataong iyon. Pero hindi ko nagawa. ang takot na ito’y mahigpit at matatag na dumaklot sa akin. Kung iyan ay hindi sapat para ipaliwanag ang aking motibo sa pagmumungkahing patayin si Wataru. Kasabay nito. bulong ko sa tainga ni Kesa. papatayin niya ako sa kahit anong paraan. Nang magkakaupo kaming magkaharap. At ngayong gabi’y papatayin ko ang isang lalaking hindi ko kinamumuhian. Sa huli’y nagtagumpay ako. sa aking karuwagan. kundi inangkin ko pa ang kanyang katawan na gaya ng pinapangarap ko. Sa huli’y nag-angat siya ng mukha at sinabi. Nahulog ako sa malungkot na kalagayang pagkikipagtipan para paslangin ang kanyang asawa dahil sa takot ko na paghigantihan niya ako kapag nabigo akong tuparin ang bahagi ko sa usapan. Wala sa loob na ihininga ko sa tainga niya ang nakaraang hangarin ko na hamunin ng labanan si Wataru at pagwagian ang kanyang pag-ibig. Nang matapos ang lahat. Nagpupumilit at paulit-ulit na ibinulong ko ang ganoo’t ganoon ding bagay sa tainga niya. Ngayon. at ang aking kunsiyensya’y makapagkakanlong sa makatwirang pagngingitngit. Kaya kong batahin. hindi ko masasabi kung ano ang nag-udyok sa akin para gawin ang padalus-dalos na bagay na iyon. Ang tanging naiisip ko bilang paliwanag ditto ay ginusto kong tagpian ang relasyon sa kasalukuyan. na iyon ay kasinungalingan. Kung tatalikuran ko ang nakatakdang pakikipagtipan na magaganap ngayong gabi… Hindi. Ang kanyang nakasabog na buhok at nagpapawis na katawan. dapat mo ngang patayin si Wataru. para sa kapakanan ng babaeng hindi ko iniibig. patindi ng patindi ang dating hangarin kong ihantad ang kanyang kasinungalingan? Kung sasabihin ninyo sa akin. gayunman. Pinamumulahan akong banggitin ito. Pero hindi ang hangaring makapanlupig ang tanging ngumangatngat sa akin ng mga sandaling iyon. “Patayin natin si Wataru”. na para bang nakita niya ang laman ng aking puso. Kapag naaalala ko ngayon. Bilang pagbalik sa unang tanong na binitiwan ko. sa puso ko’y nagkaroon ng bagong pagkamuhi sa kanya. alam kong mangyayari. Taksil na babae – iyon ang nagging tingin ko sa kanya. Marahil ay walang lalaking umarkila ng babae sa isang bahayputahan na magiging mas hamak pa sa akin ng mga sandaling iyon. Nang Makita ko siya sa bagong paninging ito. ipinagbabawal iyon ng aking pangako. Kailangan kong patayin ang kanyang asawa kung hindi’y papatayin niya ako”.” Hindi lamang ako nasorpresa sa biglang pagsang-ayon niya. bilog. Ang tanging hindi nagbago sa kanya ay ang kanyang malilinaw. sapilitang ibinangon ko siya sa king mga bisig – ang babaeng ito na umiiyak na ibinagsak ang kanyang sarili. Wala nang mas aangkop pa sa mga layuning ito kundi patayin ang asawang ipinangangalandakan niyang mahal niya. ay pinaglahuan na ng malaking bahagi ng dating kasariwaan at malinis na panghalina. binigyan niya ako ng isang ekseheradon g kwento ng kanyang pag-ibig sa kanyang asawa. ang lahat ay indikasyon ng kapangitan ng kanyang isip at katawan. Hindi iyon basta panghihinayang na hindi ko nakilala ang kanyang katawan. hadil sa kasumpa-sumpang pangakong ito. Totoong-totoo ito. nakapanaig ako sa kanya na maisakatuparan naming dalawa ang pagpatay na hindi ko ginusto. “Kapag hindi ko pinatay ang kanyang asawa. wala nang paliwanag na dapat tangkain. Ang kanyang mukha na makapal na nakukulapulan ng matingkad na pulbos. at habang tumitindi ang paghamak at pagkasuklam ko sa kanya. Iyon ay hamak na kalibugan mismo na hindi nangangailangan na ang kabilang panig ay maging ang babaeng iyon. Ito ang gawa ng isang hindi nakakaalam kung gaano kahamak ang kanyang kalaguyo. idadagdag ko ang krimen na buktot na pagpaslang sa pinakamaitim na pusong maaaring maisip. ginawa ko ang lahat ng paraan para Makita siya ng patago. “Mayroon siyang hambog na ideya tungkol sa kanyang asawa”.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon nahulog ako sa kasalukuyang relasyon. pagkasuklam. Nang maupo ako sa tabi niya sa nabababanigang silid ng bahay ni Koromogawa. lalo kong kinaiinipan na mawasak ko ang kanyang dangal. Sa gayo’y mapangangalagaan ko siyang mang-aapid. kundi nakakita ako ng mahiwagang kinang sa kanyang mga mata na hindi ko napansin noon. Baliw na nga ako para gawin ang napakagarapal na mungkahing iyon. Hindi lang ako nagtagumpay na Makita siya. Gumuhit sa nag-iinit na utak ko ang iglap na pagkabigo at panghihilakbot – at oo. maiitim na mga mata. hindi ba may nasilip akong ngiti sa kanyang labi at biloy na gumuhit sa kanyang maputlang pisngi? Ay. para patayin ang isang 7 . “Mahal ko ba siyang talaga?” Nang Makita ko uli siya tatlong taon pagkaraan. pinaniniwalaan ko noon at hanggang ngayon. Malayo siya sa idolong pinakaaasam ko sa aking puso. natatakot ako sa kanyang paghihiganti. Sa ilalim ng mga mata niya’y nakahugis ang nangingitim na guhit. Kaya tulad sa isang lalaking binabangungot. sa pagkakatingin ko sa kanyang walang luha pero umiiyak na mga mata. Hindi kamalian na sabihin na simula ng araw na iyon. bulong ko. Ano ito? Ano ang malaking kapangyarihang iyon na nagbubunsod sa akin. napansin ko na malaking bahagi ng aking panghihinayang ay naglaho na. hindi ko na kailang itanong pa ngayon sa aking sarili kung mahal ko siya. “Oo. sa duwag na “ako”. sa kabila ng aking damdamin. “Patayin natin si Wataru!”. Magtawa kayo kung ibig ninyo. Ano’y anuman.

hinsi ko siya iniisip. Kapag nakita iyon ng aking asawa. gayunpama’y sa akin ang kadiliman ng paglalaho ng buwan na nakita natatakoy siya sa akin. Imposibleng asawa. hindi para hamak na mabuti pa ang nakasisindak na pagkabalisang sa aking asawa kundi para sa aking sarili. ibig kong sarili ko. mamamatay ako para sa kanya? Hindi. hindi maaari. Hindi ko masasabi. Pagkarinig sa mga salitang ito. Ang pag-awit ng isang balada ay pumailanlang sa gabi. Natandaan ko lang ang kanyang mahabang tinig na bumubulong. Mamamatay ako. ay hindi na nagsalita pa. nasa akin ang ako sa aking sarili. gumuhit sa isip ko ang plano. Mamamatay dala ng paglalaho ng buwan na nakita ko sa aking ako. at tumingala sa kanyang mukha para matagpuan Sigurado akong darating siya. Pero posibleng… Hindi. “Patayin natin si Wataru”. hindi silid ng bahay ng aking tiya. para parusahan ang aking kalaguyo sa pananakit kamusmusan sa mga bisig ng aking tagapa-alaga. siya’y. nayanig. Umaasa ako sa kanyang ispiritung nagtatago sa ilalim ng aking kaligayahan. kung niya sa aking puso at para sa aking hinanakit sa ihahambing sa malamultong pagkalunos na pagdungis niya sa aking katawan. Noong araw na iyong Makita siya sa pagkukunwaring mamamatay ako sa aking asawa. naka-tayo si hindi ba ako? – hindi ba ang isang babae’y isang nilalang Kesa. IKALAWANG BAHAGI: Monologo ni Kesa kung ang sinag ng buwan ay matatawag na maliwanag. naglahong lahat ang aking kaligayahan. napakahamak ko nang nilalang! Hanggang pagbayaran ang pagkakasala kong pakikipagtalik sa iba. kaya maaaring nagbago ang isip niya. Kapag nagkagayon dadalhin ko huminto na ako sa pag-iyak. isang sulyap sa kanyang ba ako nagpaplanong ipaghiganti ang aking sarili laban mga mata at nakita ko ang aking kapangitan na sa pagkamuhi sa akin ng aking kalaguyo. Pero nangyari. Ipinagunita nito Kinasusuklaman ako’t pinandidirihan. higit sa lahat ay nahihirapan ako’t nagdurusa dahil ako’y pinandidirihan tulad ng isang asong ketongin na kinasusuklaman at pinarurusahan. buong nakatuon sa aking sarili at sa aking kahihiyan. pero walang marinig Hanggang sa mga oras nay ion. At ang 8 . tulad ng isang puta. Kinasusuklaman ko siya. ang isip ko’y buungkahit isang yabag. nagdalamhati. sa aking buktot na hangaring makapag-iwan ng magandang kagandahan.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon inosenteng lalaki? Hindi ko masasabi. mukha. Ay. nagdadalamhati sapagkat nawalan ako ng dangal. hindi ba ako inaliw ng mga salitang ito? Ay. walang katapusang luha sa aking mga mata sa kabila ng Pero wala akong lakas na gantihan ang kanyang pagpagsisikap ko na huwag umiyak. paulit-ulit kong patay. walang karapatang mabuhay kundi wala ring karapatang Naglahong lahat ng pangarap at pangitain sa aking puso. walang ilaw na makapagbibigay-liwanag. Iyon tulad ng ang sarili ko. Ang pagkainis at kalungkutan ay naghatid ng hindi…. Pero nang na parang pipi. Isang lalaki lang ang maaari kong mahalin. Ang isipan ng tao ay nasa dilim. Gayunma’y kakailanganin kong manahimik at ikinagagalak ko ang aking desisyon. Nakangiti nang pilit. Kinausap niya ako nang pandidiri sa akin. mamatay. Gabi. Paano ako ng aking asawa. Hindi ko nab a makakaya ang aking niya sa mga salita ko kung ano ang mangyayari kapag kalungkutan mula nang buong linaw na maipamukha sa hindi niya tinupad ang kanyang pangako. iyon ang aking pananalig. nakatalikod sa ilawan. sa bisig na lalaking hindi ko iniibig – sa mga bisig ipinangako na papatayin naming ang aking asawa. Sa ilalim ng taon na nakaraan”. hindi lang ako nagpakulimlim sa isipan ko nang mga sandaling iyon. Mahal ako ng aking asawa. Nagsisindi ito ng apoy ng makamundong paghahangad. maaari ring dahil mahal ko siya. kaysa huli ay isinuko ko ang aking katawan. Umaasa ako sa buktot na takot na nga ba sa pagmamahal ko sa aking asawa kaya pinupukaw ng pagkamakasarili sa kanya. sumigla ako’t lumiwanag na tulad ng sinag ng buwan. marahil ay natunugan nandidiri sa akin. sa loob lamang ng isang iglap. Kahihiyan! Kahihiyan! makakahinga ako. kahihiyan ko. lalaki sukdulang patayin niya ang sarili niyang asawa? Noon lamang pumasok sa isip ko ang aking Darating ba siya o hindi. na para na ring mabuhay. dangal at tatapak-tapakan na lang. walang ulo. noong tatlong taon na ang nakakaraan ay may tiwala Dahil walang tapang na magpakamatay. ay nilulukob na ako ng kahihiyan. ewan ko. sa kanyang buhong na pagnanasa? masuyo at mapagmahal. hindi ako makasisiguro sa kanya. Bakit hindi. hindi. at nagpalamig sa aking puso sa pagkatao? Nagimbal ako. sa kanyang nasasalamin sa kanyang isip. Kinatatakutan ko siya. nang magtaas ako ng hanggang kabila ng aking libingan ang pagsisisi. Si Morito na patuloy sa paglalakad. Mawawalan ako ng ko ang kanyang mukha. Dahil pagkamakasarili. Dimatinding pagdadalamhati. Matapat kong sinasabing “noon lamang”. Kapag hindi siya dumating… Araw-araw akong Pakaraa’y nakita ko ang larawan ng nakangiting mukha mabubuhay sa kahihiyan. Pinandidirihan ko siya. Tunog ba iyon ng hangin? Kapag sa kanyang dibdib? O itinutulak din ako ng kahiya-hiyang naiisip ko na ang mga dinaramdam ko mula noong araw paghahangad lang na gaya rin niya? Maisip ko lang iyon na iyon ay matatapos na sa wakes ngayong gabi. Mas matapat kung sasabihin nating impresyon sa mga tao. sa ilalim ng isang lampara. Ang kabuktutan kong ito ay “hanggang noong araw na iyon” kaysa noong “tatlong maaari na rin sigurong palampasin. kundi lang sa Pero ngayong hindi ko na nagawang umasa sa resonableng pangangatuwirang ito. Ang kalungkutan ng isang maunos na madaling-araw ay Pero ngayon. Mula noong nakaraang ang kapangitan kong nasasalamin doon. gaano kainam pang mamatay na tahimik na bumalot sa akin. Ano ang aking nagawa mula noon? Ang meron lang ako ay ang malabong ala-ala niyon na para bang isa iyong bagay sa malayong nakalipas. ay iglap na nagpalaya sa lahat ng masamang maasa ako sa kanya. Natatakot siya sa akin. Ngatal sa kalungkutan. nag-iisip nang malalim at na nakadarama ng kaligayahan sa pag-ibig ng isang kagat-kagat ang manggas ng kanyang kimono. Hindi lamang ako ibig. sa pagkakabilad ng Nang mga sandaling iyon ay disidido na akong mamatay. Malamang na nang sandaling maalala nalubog sa kahihiyan at kasamaan. kakatwang nakadama ako ng sigla. Kaya mukhang akin ang aking kapangitan? Sinikap ko bang mailibing imposible na pagkatapos niyang mangako ng ganoon ay ang lahat sa hibang na sandaling iyon na sumubsob ako aatrasan niya iyon. Lumulubog na ang buwan. na akala mo’y walang Pinatutunayan ito ng isang sulyap sa kanyang mukha na problema. hiyang-hiya ako. Tiyak na ang bukas ay maghuhunos Lalo na noong ilayo ko ang aking sarili sa kanyang mga ng kanyang malamig na liwanag sa aking katawang bisig. Talaga. at higit sa lahat. Oo. at dumampi sa aking tainga ang kanyang bigote habang ako’y humihikbi. Pero paano pa maaaliw ang isang babae sa pumawi ng mahiwagang kislap na tulad sa mapulang sandaling matuklasan niya ang kapangitan ng kanyang liwanag ng buwan. Dahil ng isang makamundong lalaki na nasusuklam at matalas ang pakiramdam niya. dama ko’y araw. kung aasahan ko lang ko kasama ang aking tagapag-alaga. Pero gayunpaman. sa lang kahit sa pinakakahiya-hiyang paraan. upang humayo at lumitaw.

naglabas ng baril ang pagpapatuloy ng kabataang lalaki.” sabi ng “Dapat kang magbukas at magsilbi sa gabi. higit pa… kunin mo na. diyan kabataang lalaki. pero nadarama niya na hindi AANHIN NINO ‘YAN? 9 . Iyon ang maunawaan ni Nai Phan.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon lalaking iyon ay darating para patayin ako. Sasabihin sa kanya ng mga kaibigan niya. Malaya sa paghahangad ilang ulit bago nagpatuloy. Mukhang ang patayan ang uso sa mga panahong ito. kabiguan?” sabi ni Nai Phan. pero hindi dahil sa Salin ni Lualhati Bautista baril mo. isang mataas na opisyal na naninirahan sa Maaari ring nagkaatake ang iyong ama at kailangan mo may iskinita. na malugod sarili. “narinig mo ba ang estranghero at itinapat iyon sa . ito pagbibigay na ginawa sag alit. at hindi pa ko nakakakita ng kagaya sap era. siguro’y tangi ang sarili sa larangan ng pulitika o panitikan. bakit kita lolokohin? Alam kong hirap na ito lagi para magreklamo ang kanyang asawa. Hindi mo kailangang malaman Khun Paen. maganda ang pangyayari. At maiisip nila sa kanilang sarili: ako sa aking ina gaya ng sinabi mo. pero hirap ka. baka nga maraming taong naghihintay doon. hindi rin dahil ginawa niyang bukodnakaaalam? Siguro’y may sakit ang iyong ina. ang kanyang talino sa pagsasangkap sa isang Bilisan mo. sasabihin ni Nai Phan sa mga ang puso niya’y naghihirap sa takot at pag-aalinlangan. Hirap tayong lahat sa mga araw na ito. Pag hindi ko nakuha ang salapi. Maniwala ka sa akin. “Hindi pa kita gabi pagkaraan ng maghapong ginugol sa paghahabol nakita kailanman. “ang dalawampung satang na halaga ng ako naniniwalang masama kang tao. pagkakamali’t mga mabilis na pumasok ang isang kabataang lalaki. hindi na rin masyadong nakapagtataka. Pag pinatay kita. Marami siyang maglagay ng gatas. Ay! – itabi mo ang iyong baril – namang ipinagkaloob ni Nai Phan. hindi ng mga criminal. Mas mabuti pa sila sa amin. maganda ang negosyo. pwede gating mga kamay ay nagsisikip sa mga sandata”.” ni Nai Phan.” Pa gang maging magnanakaw kung maiiiwasan naman niya? Than Khun. sabi ng Masayang tatawa si Nai Phan at sasabihin. “Mas tagapamahala ng tindahan habang inaabot ang pera sa masarap matulog kaysa magpayaman nang mabilis”. Hindi ko sasabihin sa mga pulis. Hinipan ni Kesa ang ilawan. Maraming tuntungan sa kawalang-hanggan. magagamot ng doctor ang katawan. Ano ba ang buhay naghahanda na siyang magsara ng tindahan nang kundi magkahalong eksperimento. “Anong maipaglilingkod ko sa inyo. Baka nakasalalay ditto ay buhay at Si Nai Phan ay isa sa mga sikat sa kapitbahayan. tanong “Hindi malakas ang katawan ko.” ng perang ibinigay sa akin ng aking ina’y inubos ko sa Isang gabi ay nagpunta sa sinehan ang kanyang pag-inom. nang hindi naghahanap ng pera. na kilala sa eksaktong ikawalo gabi-gabi.” iskinita. maraming araw na siyang hindi tumikim ng pagkain. kung anuman meron ka. Bumili ka Sa iskinita ding iyon ay naninirahan ang isang ng ilang mababangong bulaklak para sa iyong ina na lasenggo na hilig nang lumitaw sa kainan at mahilig mailalagay niya sa sagradong imahen sa bahay. Hindi nagtagal at narinig ang mahinang tunog ng isang nabuksang kandado. pero kahit hindi buhay ang maaaring nakdepende sa pag-uwi mo na may nagging katangi-tangi ang nalalaman niya sa pagluluto. na barilin ko ang aking sarili imbis na barilin ka. nahihirapan na at sa amoy ng panganib. Marahil. isasara niya ang kanyang kanyang sinangag at kape at pagbubukas-palad. dahil handa niyang na raan ang cash ditto. “Mula ngayon. Sino ang gusting matamis ay hindi ipinaghihirap ng pamilya. sir?”. Papadilim na at “Lahat ng tao’y nagkakamali. siyang alagaan. estudyanteng dalagita: “Mga binibini. Kalmante siyang nakatayo at sabi niya sa tinig na parang nakikipag-usap Vilas Manwat lamang. “Dapat tindahan. pero sasabihin nito sa nak: “Magdala ka rito ng kape mula sa tindahan ni Nai Phan. Pagkatapos magpalabas. wag mong ubusin lahat sa gamut. kaya bilisan mo na. dalang pera. nyong bitbitin ang inyong sapatos hanggang sa king Inilagay ng kabataang lalaki ang baril sa kanyang tindahan at doon nyo isuot”. Hindi ito ubo ko? Natatakot ako na mayroon akong TB. alam mo. Lagi nyang binibigyan ang mga ito ng malinis na tubig para panghugas ng paa. pero kailangan ng iisipin mong nag-aalaga siya ng baka para doon!” tao ang lunas sa kanyang isip pati sa kaluluwa. Isa kang lalaking pero hindi pa rin kuntento sa yaman nila.puso niya. ay gusto ng isang masarap na kape. Hindi sasabihin niya. wala nang espesyal don. Sa halip na sumagot. at nag-iisa si Nai Phan. Kunin mo na at umuwi ka na agad. Ngayo’y uuwi na ang kanyang asawa. Mangyari pang dahilan “Tingnan mo. “Masama akong anak. iyo na lahat. Dalhin mo. kahit sinong lalaki. pauwi sa kani-kanilang bahay sa kalaliman ng Naupo ang kabataang holdaper. Hindi Ang sagot na ito’y may pinupukaw sa puso ng mga nakakarinig na mas mayaman kaysa klay Nai Phan.” umubo siya nang “Ang saya-saya nilang tingnan. Alam ko na puno ang mga bilangguan. Hindi tayo liligaya habang an kayo sa pagtatampisaw sa putik. na may kasama pang giginhawa agad ang pakiramdam mo. “Iabot mo ang salapi mo.” asawa. makikinig si Nai Phan nang taimtim ang atensyon. Pero bulsa.” pahintulutan ang kanyang mga parukyano sa walang Inilagay niya ang salapi sa mesa pero ang limitasyong pangungutang. “Ito na lahat iyon. “ibibigay ko sa iyo ang pera. nagbabarilan ang mga tao arawaraw. tulad ng isang masunuring bata. bagkus ay tulad ko. Sapat na na makadama ka ng kapayapaan sa iyong ng isang libreng baso ng tsang may yelo. Mahilig siyang mamigay ng matamis sa mga bata binatang holdaper ay tila hindi magkalakas-loob na hipuin iyon. tulad ng ibang lalaki. Itinaas niya ang mga kamay sa pagpupugay kay Nai Phan.” marahas na sabi ng kabataang lalaki. Hindi dahil isa siyang mananayaw na ang paa’y singgaan kamatayan. ako’y pinahihirapan ng aking mangingibig. at bumaha sa loob ang maputlang sinag ng buwan. binata. Iyon ang tumula ng berso mula sa kwento nina Khun Chang at ginagawa ko gabi-gabi. Iyon ang langit. Dalhin mo sa kanya ang perang ito. may dalang baril ay hindi nakakikilala ng kapayapaan. Lahat sa kayamanan. ay makakatanaw kay Nai Phan na nakahilig sa mong magsalita kailanman. kahit nagkukumagkag pang makapagpundar ng mas malaki isang ministro. at pag napatay mo ko. hihingi ang lasenggo kung ano ang kabanalan o kung saan ito nananahan. ibibigay ko sayo dahil mukhang kailangang kailangan mo iyon. “Lahat. mas madali kang yayaman. masarap na luto ng sinangag ang kanyang nagging iniisip kung mag-uuwi ka ng pera o hindi. Hindi ko kukunin ang pera kanyang maliit na silyang de-tiklop. Pag maulan. pero itinabi ko na ang aking baril. Ang mga taong naninirahan sa desperado. Mga siyam magiging tanyag pa rin siya. ptitikimin kita ng mga bala. Sinong ng saboy ng bituin. Kahit ang gaserang ito’y napakaliwanag para sa akin. Ang isang lalaking doughnut para kumpleto. kuntentong kausap mo. “Bakit hindi mo kunin?” tanong ni Nai Phan. ay ganyan din ang gagawin kung pang kayamanan.” Hindi nanginig si Nai Phan.” “Huwag kang magsalita na parang baliw”. Eto… lahat ng pera na mayroon ako ay nandito.

sa isip ko. Hindi ko na ito kailangan. inilabas niya ang baril. ayokong tumanggap ng kahit na anong pabor mula sa kanila. Ang takot ay sa alaala ng isang lasing na suntok sa bibig na nagpapatulo ng dugo ang nagpapamaga ng ilang araw sa labi.para sa sarili lang nya ang iniuuwing pagkain ng ama. naalala niya.Sa kabila niyo’y umaasa pa rin sila. Uuwi na ako ngayon. Kung talagang gusto kong magtrabaho. sa isa pa – hindi ako nagtatagal kahit saan. hindi nakapagtataka na hindi ko gusto ang aking mga kapwa-tao.kambal. Iyan ang tatak ng mababangis. Ang dalawang pinakamatanda ay isang lalaki. pero ang buhay nila’y lagging gagambalahin ng katotohanan na ang mga kaaway nila’y maaaring sumalakay sa kanila nang wala silang kahandaan. at ni katiting ay walang maiiwan sa maliliit. para magkaroon ako ng lakas para patuloy na mabuhay.Kung umuuwi itong pagsigaw-sigaw at padabugdabog. Ni hindi na ako nagbabasa ng dyaryo ngayon. para bisitahin ang pinakabago niyang pag-aari. Pero nasusuklam akong Makita ang sangkatauhan. Gusto kitang makilala. dahil mayron akong ginagawang masama – Dapat talagang mamatay na ako agad-agad.ay maingay na naghahangad ng marapat niyang parte sa mga pinag-aagawan. Ang buong mundo’y parang hungkag.ang katunaya’y ipinapalagay ng mag batangmapalad sila kung gising pa sila kung hindi ito umuuwing lasing at nang gugulpi ng kanilang ina. Hindi ako nagtitiwala kahit kanino. Yumuko si Nai Phan.” Hinimas ng kabataang lalaki ang kanyang baba at masusing naningkit ang mga mata kay Nai Phan. Bakit pa? Alam na alam ko na kung ano ang laman nila.naninipat ang mga matangtitingnan nila kung may brown na supot na nakabitin sa tale sa mga daliri nito. Yan ang kaaway ng isang malinis na buhay. Kinasusuklaman ko ang paraan ng pakikipag-usap ng tao sa isa’t isa. para mapaniwalaan ko na may natitira pang kabutihan. nakawan. otso anyos. kundi isang tunay na taong nilalang. at paalam.R. Dumito ka muna sandali at mag-usap tayo. sa mga pinakamatanda at malakas na bata lamang mapupunta ang lahat.May dalawang lalaki. may matitira pa rin kahit isang tao na hindi tao dahil ganon ang itsura niya. kung paano mapagwawagian ang paggalang ng ibang tao. hindi ko na kamumuhian ulit ang daigdig. pagkatapos ay naroong magkagulo sa tira ang mga bata na kangina pa aali-aligid sa mesa. Sinumang lalaki na magdala ng baril ay walang awa o paggalang sa iba. matatapang ang mga ito kahit na payat. Pero hindi na maulit ang masayang okasyong iyon. “Swerte mo na hindi ka nagpakita ng anumang takot o galit ng pagbantaan kita ng baril. wala siyang iginagalang kundi ang baril. Ibinigay mo sa akin ang lahat ng hinahangad ko. Natuklasan ko sa wakas ang uri ng buhay na gusto kong tuntunin.Kundi sa pakikialam ng ina na magbigyan ng kaniya-kanyang parte ang lahat-kahit ito’y sansubo lang ng masarap na pagkain. gano’n na rin ang dapat gawin ng lahat ng tao. walang anupaman na mapangangapitan o maigagalang ng tao. Umindig na siya para umalis at pagkaraan. Hindi ako naniniwala na dahil daan-daan o libu-libo lang ang napasama. Ngumiti ng masaya ang holdaper at kumakaway ng pamamaalam. Alam niya kung paano magmahal ng iba.onse. pasanin lang ako ng mundo. na lagging bumubulalas na bulok na raw ang sibilisasyon at moralidad. Ngayo’y nakatagpo ako ng isang taong ganoon. Mukhang walang ano pa man sa mundong ito na karapat-dapat paniwalaan. Salamat. Wala kundi barilan. Naiisip ko lagi na kahit pa nawawalan na ng pag-asa ang mundo at lumulubog na sa kailaliman.Madalas 10 . “Sana’y kunin mo ito. “lahat ng tao’y ganun ang pakiramdam paminsanminsan.” Nawala sa dilim ang estranghero.at kung gising pa sila pag-uwi sa gabi ang ama.at ngayo’y hindi na nag-uuwi ng pagkain ang ama. Iniabot niya iyon sa may-ari ng tindahan. Mangyari pa. idinugtong nito: “Babalik ako para Makita ka uli. Minsan. Ang mga bandido’y maaaring mabuhay sa kanilang baril.at ang mga bata’y magsisiksikan. Iniisip niya na bukas ay ipagbibili niya iyon. dalawang lingo. Wala silang panahon para panoorin ang paglubog ng araw o para umawit. Paalam. ANG AMA Salin ni M. tiyak na papatayin kita.Ang totoo.Ang pananabik ay sa pagkain na paminsan-minsa’y inuuwi ng ama malaking supot ng mainit na pansit na iginisa sa itlog at gulay . kung paano nila gugulin ang kanilang buhay.at isang babae. sa palagay ko’y maaari akong humanap ng Gawain. Wala ka nang dapat ibigay.” “Kaya mo ba akong paniwalaan? Hindi ako interesado sa kahit ano. Kailangang-kailangan niya ng bagong pansala ng kape. pero ganu’t ganun din ang istorya. Walang kahulugan. Saan ka nakatira? Ano ang mga hilig mo? Ibig kong sabihin. pero wag mo nang ipapakita uli sa akin ang baril.” “Hindi mo kailangang umalis kaagad. Sa loob ng maraming taon ay iniisip ko: “Sana’y makakita ako ng isang taong hindi pa nagging buktot kasabay ng kabuktutan ng mundo.lamang ay napakarami nito upang maubos niya nang mag-isa. Hindi ako dapat mabuhay.at nagagawang sila lang lagi ang maghati sa lahat ng bagay kung wala ang ina upang tiyakin may parte rin ang maliliit.isang maliit na babae. Anim lahat ang mga bata.takot na anomang ingay na gawa nila ay makainis sa ama atumaakit sa malaking kamay nito upang pasuntok na dumapo sa kanilang mukha.at isang dos anyos na paslit pa. Pero hindi ko ganap na pinananaligan iyon dahil wala pa akong nakitang gan’on. Natatandaan ng mga bata ang isa o dalawang okasyon na sinorpresa sila ng ama ng kaluwagang-palad nito sadyang nag-uwi ito para sa kanila ng dalawang supot na puno ng pansit guisado at masya nilang pinagsaluhan ang pagkain na hirap nilang ubusin. Mananatili ako ng isang lingo sa isang trabaho.tiyak na walang pagkain. Sawang sawa na ako sa lahat. Ayokong makisalamuha sa mga tao. Avena Magkahalo lagi ang takot at pananabik kapag hinihintay ng mga bata ang kanilang ama. kung paano nila mahalin at purihin ang isa’t isa. patayan! Binabago nila ang mga lugar at mga pangalan. Alam ko na ngayon na hindi ako naparito dahil sap era kundi para patunayan sa sarili ko na tama ang aking paniniwala.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon dapat sa kin sa palagay ko. kung paano sila tumawa at ngumiti Tumango si Nai Phan nang may pang-unawa.katulad ng iba. Pero umayaw na ako.na nuwebe anyos. Pa gang tao ay walang panahon para umawit. Naging isang miserableng nilikha na ako mula ng ako’y ipinanganak. Ang daigdig na ito ay punumpuno ng mga lalaki na gusting magpakita ng galit. mga lalaking marurumi ang isip. ang tingin ko’y pananagutan ng lahat ang mga kamalasan ko. ano ang mga pinaniniwalaan mo? Walang pag-asang umiling ang kabataang lalaki. mabuti pang nagging kuliglig na lamang o isang mynah”.” Maukhang nagging mas masigla na ang estranghero.Kahit na ang ina nila’y masayang nakiupo sa kanila at kumain ng kaunti.dose anyos. ang may-ari ng tindahan.” “Nagbabasa ka ban g libro?” “Dati. “Hindi ko alam kung saan ako pupunta ngayon. pinarurumi at dinudungisan ng kasalanan ng tao. Saan ako maaaring pumunta? Ano ang mga pinaniniwalaan ko? Hindi ko alam.

kaya’t madalamhati siyang nagtatawag. kaya’t mahihiya iyong lumabas upang maglaba sa malalaking bahay na katabi nila. na nakatira doon sa malaking bahay na pinaglalabhan ng Nanay. Uhugin. Mula sa kanyang awa sa sarili aybumulwak ang wagas na pagmamahal sa patay na bata.para sa kapakanan ng kanyang asawa at mga anak.isang matigas ang loob pero mabait na tao. Nangulekta ng abuloy ang isang babae at pilit niya itong inilagay sa mga palad ng ama na di.”Maaring lasenggo nga siya at iresponsable. at silay magtatanong kung ano ang ginagawa nito . Nagtalo ang mga bata kung ano nga ang laman niyon. Sa ama na buong araw na nakaupong nagmumukmok ay doble ang kanilang pakikiramay. may pagkakataong ilalayo ng mga bata si Mui Mui. Nang Makita niya ang dati niyang amo at marinig ang magaganda nitong sinabi bilang pakikiramay sa pag kamatay ng kanyang anak.na ang iba’y lumayo na may luha sa mga mata at bubulong-bulong.kung saan ito nanatiling walang kagalaw-galaw.Isang Nagdaraan 11 .ang kamao ng ama ay bumagsak sa nakanguso mukha ng bata na tumalsik sa kabila ng kuwarto. “Tignan natin kung saan siya pupunta”.ay madalas kainisan ng ama. Noong gabing umuwi ang ama na masamang-masama timpla dahil nasisante sa kanyang trabaho sa lagarian.bumalik ang ama. nakakita na siyang maraming kahong tulad niyon sa tindahan ni Ho Chek sa bayan.Ang balita tungkol sa malungkot niya kinahinatnan ay madaling nakarating sa kanyang ama. Madilim na ang langit at maitim na ang ulap na nagbabantang mapunit anumang saglit. nagsalu-salo sila tulad sa isang piging na alam nilang di nila mararanasang muli. Pagkalipas ng isang oras. Ngayo’y naging napakalawak ang kanyang awa sa sarili bilang isang malupit na inulilang ama na ipinaglalamay ang wala sa panahong pagkamatay ng kanyang dugo at laman. o namamaluktot ng paghiga sa banig kasama ang ibang mga bata.Hindi makapaniwala ang mga bata sa kanilang nakita. habang nagmamasid sa pinagkublihang mga halaman ang mga bata. masaya na sila ano man ang laman niyon.Pagkatapos ay haharapin nito sa kabuuan.dahil tiyak nila na uuwi itong dalang muli ang mga bote ng beer. Pinilit siyang aluhin ng mga kapitbahay. madalas iyong marinig ng mga bata na humihikbi sa mga gabing tulad nito. Matibay ang pasiya na lumabas siya ng bahay.tiyak na makikita sila nito at sisigawang bumalik sa bahay.dahil alam nilang nawalan ito ng trabaho. Inip nilang lumabas ito ng kanyang kuwarto. Ang kambal ay nagkasiya sa pandidilat at pagngisi sa pananabik.ito ay mahilig mag tuklap ng langib sa galis na nagkalat sa kanyang mga binti.Nahimasmasan ng ina ang bata sa pamamagitan ng malamig na tubig. Mayroong siyang naisip. Binilang niya ang papel-de-bangko.at ang apat ay sumunod ng malayu-layo sa ama.doon sa tabi ng gulod. walang maiaalay sayo ang iyong ama kundi ang mga ito. ay ang sanhi ng kanyang kabuwisitan.at malakas na bulalas at pagungol mula sa kanilang ama.Mabilis na naglabasan ng bahay ang ibang mga bata inaasahang gulo. Ilan sa taganayon na nakakatanda sa sakiting bata ay dumating upang makiramay. Saan kaya ito pupunta. “kaawa –awa kong Mui Mui! Kaawa-awa kong anak!” Nakita niya ito sa kanyang libingan sa tabi ng gulod-payat. puno ng awa sa sarili. Hindi dumating ang senyas na nagpapahintulot sa mga batang ilapat ang kamay sa pinag-iinteresang yaman. Kikuichi. ang kangina pang inip na inip na mga bata ay dumagsa sa yaman. Hindi na kailanman. sana’y tanggapin mo ito. Pagkuwa’y umalis na ito. Mayroong supot ng ubas at isang kahon yata ng biskwit.kalakip ang munting abuloy{na minabuti nitong iabot sa asawang lalaki imbis nasa lalaki mismo. Pinagmasdan siya ng mga bata. Kapag umuuwi ang ama na mas gabi kaysa dati at mas lasing kaysa dati.tulad ng nararapat.Walang pasensya sa kanya ang pinakamatandang lalaki at babae.na noon di’y nagdisisyong kunin siya uli. Ang giit naman ng pinakamatandang babae ay kendi. pero sa natira sa kanilang nailigtas. Hindi matiis na mawala sa mata ang yaman nasa wari’y kanila na sana. Mula ngayon. Kahuhukay pa lamang ng puntod na kanyang hinituan.na malakas siyang irereklamo sa ina.Walang anuano.Ang dahila’y si Mui Mui. Nag pumilit na sumama ang kambal.pero iyon ba’y kahon ng mga tsokolate?Tumingin silang mabuti.at kinabukasan ang mga pisngi at mata niyon ay mamamaga.” Nagpatuloy itong nakipag-usap sa anak. PLOP ! CLICK! Ni Dobu Kacchiri Mga Tuhan: Koto. takot na hipuin ang yaman na walang senyas mula sa ama.Dinukot niya sa bulsa ang perang ibinigay ng kanyang amo sa asawa na kiming iniabot naman nito agad sa kanya.May bitbit itong malaking supot na may mas maliit na supot sa loob. Dumating tio sa libingan sa tabing gulod.napapaligiran ng bote ng beer na nakaupo sa mesa.pero ngayo’y nasa isang bagay lamang ang isip nito at hindi man lang sila napuna. Naiwan itong nakaluhod kahit na bumagsak na ang ulan.y’ong katulad ng minsa’y ibinigay sa kanila ni Lau Soh. Kaya’t nagtalo at nanghula ang mga bata. si Mui Mui ay namatay. pero patuloy sa pagdarasal at pag-iyak ang ama. Tinuyo ng nagdadalamhating ama ang kanyang mga luha at saka tumayo. naninikit sa katawan ang basing kamisadentro. Kinuha nito ang malaking supot at muling lumabas ng bahay.na nag-iiwan ng mapula-pulang mga paste.kundi isang uri nng nagmamakaawa at ninenerbiyos na pagtawa. Sinira ng ulan ang malaking bahagi niyon. nakapagpalit na ng damit.at ang ina lamang ang bangkay ay inihahandang ilibing sa sementeryo ng nayon may isang kilometro ang layo.Sabi ng pinakamatandang lalaki’y biskwit.habang siya ay naka-upo sa bangko sa isang sulok ng bahay. ay nagsimulang humagulgol. pero sa gabing naroon ang ama.nagbulungan ang dalawang pinakamatanda nang matiyak na hindi sila maririnig ng ama. Nalungkot sila. Inilapag nito ang dala sa mesa.ang lalaki ay napaiyak at kinailangang muling-libangin.Alam nila na ang halinghing niyon ay parang kudkuran na nagpapangilo sa nerbiyos ng ama at itoy nakakabulahaw. Mahaba at matinis. magiging mabuti na siyang ama. pangiwi-ngiwi. Lumuhod ito at dinukot ang mga laman ng supot na dahan-dahang inilapag sa puntod habang pahikbing nagsalita. Napagagalitan naman siya sa pagod na boses. ito ay nagbigay. “Pinakamamahal kong anak.hindi paghikbi ang maririnig ng mga bata mula sa kanilang ina. maputla at napakaliit-at ang mga alon ng lungkot at awa na nagpayanig sa matipuno niyang mga balikat at brasong kayumanggi ay nakakatakot tingnan. Sa ibang mga gabi.otso anyos at sakitin at palahilinghing na parang kunting. gayong paulit-ulit siyang pinagbabawalan ng ina. Dala ng kagandahang-loob. tanong nila. Isa man dito ay hindi niya gagastahin sa alak.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon na mapasok ang mukha ng kanilang ina. si Mui Mui ay nasa gitna ng isang mahabang halinghing at di mapatahan ng dalawang pinakamatandang bata gayon binalahan nilang papaluhin ito.iniingatan nilang mabuti na hindi humalinghin si Mui.at kung hindi pa iyon himinto.Pero ang naka-kainis talaga ay ang kanyang halinghing. Sa karaniwang pagkakataon. ito’y tatayo lalapit sa bata at hahampasin iyon ng buong lakas. Di nagtagal ay lumabas ito. iyon ay tumatagal ng ilang oras. Sinundan nila ito ng tingin.pero tunay na mahal niya ang bata. Papunta ito sa bayan.at dumiretso sa mesa.kawasa.na di-makatulog. Sa isang iglap. Pero pagkaraan ng dalawang araw.

Ayan nakarating na ako sa kabila.Kalunus-lunos na pagdanak ng dugo!Walang katapusang kaguluhan!Putol ang baba ng ilan. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat? Paano kaya nila magagawa ‘yon? Titigil muna ako rito at panonoorin sila pasumandali.at natutuwa ako’t wala ring disgrasya. KIKUICHI:Salamat. KOTO: Bakit? KIKUICHI: Bubuhatin ko na kayo sa likod ko. KOTO: Maraming bumibigkas ng Heike. NAGDARAAN: (Sa mga manonood).Ano sa tingin mo? KIKUICHI: Sa totoo lang. Malalim doon. KIKUICHI: Napakabuti mo ngang talata.pero wala akong alam na nabibigkas ito nang mainam.at nauwi sa isang malaking giyera.naghagis na ako. Pra na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa.Mukhang napakalalim ditto.Kaya kailangang pag. KOTO: Opo. KOTO: Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin angg lalim ng dagat. KOTO: Ano sa palagay mo? Magtatawanan siguro ang mga taong makakikita sa dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin.Amo. KOTO: “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani.Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok.Sumunod ka sa ‘kin. KIKUICHI: Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo.Nariyan ba Si Kiuichi? KIKUICHI: Nariyan na! KOTO: Nasaan ka? KIKUICH: Heto na ‘ko.Kumapit na kayo sa likod ko.hindi na kailangan. Sana naman hindi masyadong malalim. KOTO: Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig. parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko.naghagis ulit ako.Ekselenteng ideya.papaya akong buhatin mo ako.at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji-silang sabik sa kabantugan.Bakit di mo ensayuhin ang “Labanan sa Heike”. kahabag-habag na tanawin!Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan…” KIKUICHI: Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. imumungkahi ko nga sana sa iyo. KOTO: Ituturo ko kung ganoon.aralan mo itong mabuti.Makabubuti iyon sa inyo. KOTO: Halika’t pumunta tayo doon sa malayulayo.isa pa lang tumawid. KOTO: O sige. Nagagalak akong marinig. KOTO: Ano Kikuichi?Nakahanda ka nab a? Walang sumasagot?Hindi ko ito maintindihan.Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat.nakahanda na ako.tulungan ninyo ako.Ay. lumakad na tayo nang painutinot. HUwag kang magalaw.Hindi mo pa ako nabubuhat.Ang lalim naman nito!Naku.sige. kailangan kong magmadali. KIKUICHI: Nasa gitna nga tayo ng bukirin. Nakahanda na.teka muna sandal.Siguro’y malapit tayo sa dagat? KIKUICHI: Oo nga. KOTO: May mahalaga akong kailangan sa iyo.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Isa akong Koto na nakatira sa pook na ito.bibigkasin ko sa iyo ang isang berso. KIKUICHI: Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw.Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito.PLOP! KOTO. KOTO: Lalakad na ako nang painut-inot. Ayan. KOTO: Kailangan nating tawirin ito.” gagawin kitang isang “Koto”.saklolo. Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay.Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran. Umayaw na yata. Anong dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya. KIKUICHI: Humawak kayong mabuti.tatawid na lang uli ako. KIKUICHI:IInsayuhin kong mabuti.at ang iba nama’y talampakan. KOTO: Kapag nasa kapatagan ako.Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap. tatanawin kong malaking utang-na-loob.ang pamosong epiko? KIKUICHI: Gusto ko nga sanangg hingin ang tulong mo tungkol diyan.Kung maituturo mo sa akin. Di bale. KIKUICHI: Gaya ng sabi mo.kasiya-siya ang magbiyahe. KOTO: Naku. ang sugatang baba sa duguang talampakan.Ihanda mo na rin ang sarili mo.. KOTO: Subukan mo sa ibang direksyon.Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspnadigma. KOTO: Ano pang hinihintay natin kung ganoon.Halika na! KIKUICHI: Pero Amo. KIKUICHI: Sadyang kay buti mo.CLICK! KOTO: Mababaw doon.makikinig ako. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon.Natalo ang mga dakilang Heike. KIKUICHI: Sige. KIKUICHI: (Magmamadaling tumawid sa pinanggalingan)Kailan kayo tumawid na muli rito Amo? KOTO: Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ‘to.dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe. KIKUICHI. KOTO: Makinig ka! Noon ko pa gusting sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kwento. Maghawakan na lang tayo sa isat isa saka lumakad nang painut-inot. KIKUICHI: Sige: Ayan. KOTO: Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo. Kaya.baka maaksidente pa tayo. Wala rin lang tao sa paligid. KOTO: Nasa labas na tayo ng nayon.sumusunod ako!.Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan.Sige.Hayaan niyo nang buhatin ko kayo. pakiramdam ko’y dagat nga ‘yon.Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga Tanawin. NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! 12 . kapag nararamdaman mong gusto mong magbiyahe.Marahil nasa gitna tayo ng bukirin. KIKUICHI: Malalim na malalim doon.at inaasahan kong tuturuan mo akong muli. Dahil hindi ka rin nakakakita. KOTO: Kung gayon. KOTO: Kabubuhat lang sa ‘kin? Pero naghahanda pa lang ako.Pero kailangang maghanda na muna tayo.ang Daming oras na nakabitin sa kamay ko.Madali ka’t buhatin mo na ako agad. Dahil mapilit ka. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghagis ng bato.Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba. Ang hayop na ‘yon mag. KIKUICHI: Sige lang.Maghanda ka ng sake. huwag na.Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat. KIKUICHI: Hindi ko maintindihan ito. KIKUICHI.opo.Tuwang-tuwa ako. KOTO: Hindi.Ang lungkot ditto.Ki-ku-i-chi!Nasaan ka? KIUICHI: Na-ri-to a-ko! KOTO: Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI: Pero kabubuhat ko lang sa inyo. KIKUICHI: Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo.(Papatong siya sa likod ni Kikuichi). Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago.Basta sumunod ka sa akin.Masuwerte talaga akong aso.

KOTO: Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI: Aray.sabi? KIKUICHI: Aray.Santosantito! KOTO: Huwag sandal lang matapos mo akong bugbugin. Mdaling mapansing nadadalantao siya at malapit nang manganak.Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalananang katulad ko? KOTO: Aba’t ni hindi nga nakatutuk sa iyo ang mga kamay ko. KOTO: Ano? Abusuhin? KIKUICHI: Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO: Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo. KIKUICHI: Di dumadapo?Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO: Aray.nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinasampay ang mga damit sa alambre. Glug. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina.Kapag walangnakain pag-uwi ang asawa niyang sugarol. KOTO: Eto na.”Ah Yue.Ni hindi nakaturo sa direksyon ninyo ang mga kamay ko.tatakbuhan mo ako.ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI: Nasa binti ko ang mga kamay ko.Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito.ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lamang po ng isang punong baso paa sa inyo.mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding.kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni Itay.Bigla siyang kinabahan. teka!Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan. Dahil tapos nang maglaba.Nagpapanggap lang pala kayong mabait. nakatayo pa rin at nakapikit-nagpipilit na mabawi ang lakas.ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako. Payat siya at maliit. tapos na po ba kayong maglaba?Ako na ang magsasampay.Tagayan mo ako.aray ko!Aba’t sobra na ito. Amo. KOTO: Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN:(Sa mga manonood) Talagang nakakaaliw ito.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon KOTO: Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin.aber? Sino. Kaya nga ba tumanggi akong pabuhat sa iyo noong una pa. Kamuhi-muhi kang tarantado ka.Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. KIKUICHI: Sigurado.parang bahaghari. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amok o?Mali ang akusasyon ninyo sa akin.mabagal na tumayo si LIan-Chiao sa tabi ng balon. KOTO:A.Mahina niyang sinabi.pero ni isang patak. KOTO: Nauunawaan kong aksidente ang nangyari. Hindi sianagot ni Lian-Chiao si Ah Yue.ang anak niyang babae na tatlong taong gulang. KOTO: Giniginaw na’ko.mga bientesingko anyos at nakasuot ng kupas na asul na samfu. KIKUICHI: Gusto ko po sana. KIKUICHI: Ano’ng sabi ninyo?BUgbugin? KOTO: Sinaktan mo na ako! KIKUICHI: Itinatabi ko lang ang bote ng sake.pero natalisod ako.! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito. Talaga naming nag-iingat ako. May nangyari bas a sake? KIKUICHI: Anong sabi n’yo? Ah. Malaki ang kanyang tiyan. Pag-aawayin ko sila.Tagayan mo akong ulit.Bang!Bangg! KOTO: Ara.Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo.Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim. hulihin n’yo!Huwag n’yo siyang patatakasin! TAHANAN NG ISANG SUGAROL Salin ni: Rustica Carpio Ang maputing ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan.Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya.ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig.Mabilis na pupunta sa kanluran ang lumulubog na araw.kailangang tumingkayad siya tumingala.dinadaya mo ‘ko at pinalalabas mo na iniinom ko’ng tinatagay mo nangg di mo alam.Dahil mataas ang alambre.lulutuin pa ang mga gulay.Matapos mo akong agawan ng inumin.wala pa rin ang baso ko. hindi ganyang magsalita ang amok o.Akong iinom noon. KIKUICHI: Pwede po ba?Salamat sa kabaitan ninyo.Nakadalawa nap o kayo ng tagay.Tumango lamang siya.luto nab a ang hapunan?Kung hindi. KOTO: Tama na ‘yan. KIKUICHI:Ipagpaumanhinninyo. nangangmbang tumingin at nagtanong.tama na!Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko. KOTO: Nauubos nang pasensiya ko.di po ba? KOTO: O.sino pa? KOTO:Aray. Nang dumilat si Lian-Chiao.May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo.”Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Sian-Liao nang mga tatlo o apat na taon.ano ka ba? KIKUICHI: Aray kop o.aray ko!Kikuichi.at wala tayong magagawa roon.Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya.Hawak ko na kayo ngayon. Basang-bas na ako.BIgla iyong pumihit. “Inay. NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Ang sarap nito! KOTO: Ano na.Amo.Heto. Patawarin ninyo ako. Paiikutin ko sila sa ibat ibang pakana.Heto.Baka ka mahulog!” “Opo!” sagot ni Ah Yue.. Si Siao-lan. KOTO: Tama nay an.aray kop o! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa.mag-ingat ka.hindi pala? At sino pang mananakit sa akin.biglang nahabag si Lian-Chiao. Tumahip 13 .Pero. KOTO: Akala ko nga. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte. .Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasampay ng mga damit sa alambre. KIKUICHI: Sige po.Napakasarap ng sake. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chai-sim sa kabilang gilid.Delikado pa ang manatili rito.glug! NAGDARAAN ( Sa mga manonood) Aba’t may kasunod pa!Walang kasingsarap ang sakeng ito. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa.ang bote ng sake.Glug!glug!. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI: Bakit mo ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-a-ray! KIKUICHI: Ikinahihiya ko kayo Amo.Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian. KIKUICHI: Nagtatagay nap o ako.Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI: Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo.ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako.pupunuin ko na ang baso.gusting mawala ang mga bituing nakahihilo. Patutuyuin ko kayo. Magtatagay uli ako. KIKUICHI: Naku. Pero. hindi nadisgrasya.Uminom ka rin nang kaunti.!” Nakapukaw kay Lian-Chiao ang huling sinabi niyon. tiyak na may mangyayari.kasi sinosolo mo’ng pag-inom. Halatanmg napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang. KOTO: Iyon din ang akala ko.pero wala ni isang patak ang baso ko. KIKUICHI: Hindi nakatutuk? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo. KOTO: Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko?Hindi ka lang gago. “Inay. KIKUICHI: Talagang hindi ko maintindihan ito.tama na.

ha?Gusto mo na bang dalawing ang hari ng kadiliman?” “Itay…nagsasampay lang ako…”kiming sagot ni Ah Yue. at bunutin ang ligaw na damo.Kung hindi ay bubugbugin siya ng kanyang asawa kapag nagging masama ang ani. dinidilaan ang mga labi at tinitingnan ang nakatatandang kapatid na nakatayo pa rin sa kuwadradong bangko sa labas.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. Pagkatapos…pagkatapos ay pwede na tayong…maghapunan. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawalangpag-asa.Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula.Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana ang nagbuhat sa labas ng pinto:”Ah Yue!Hindi ka ba natatakot mahulog diyan?Ang taas ng naakyat mo. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan ang nguso.Kabisado na nila angg nagyayari.ang asawa ni Lian-chiao.Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailangan. Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay.nang bumangon siya para maghanda ng almusal.Bakit hindi ako babalik para mabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay.isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo.sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa Gawain sa bahay.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi.”Lintik!Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan. sa dalawang umuugang bald eng tubig sa pingga.may miitim na ngipin at namumulang mga mata.Mula ala-sais ng umaga.Yukungyuko siya dahil sa bigat ng bigat ng tubig. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa.Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na…Ipiprito ko na lang ang inasnang isada. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasnang isda. Sumagitsit sa kawali ang inasnang isada dahil sa init mantika.Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa.nanginginig sa takot. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. Nakaupo si Siao-lan sa loob ng bahay.Naglalakbay ang kanyang isip.Tinanglawan ng liwanag na nagmumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. at laban 14 .Wala na iyong laman. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa.aalis ka na naman?Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis?”Napakalakas ng boses ni Li Hua. ang mangkok at chopsticks. baka natalo na naman sa sugal si LiHua.biglang nagtaas ng kilay si Li Hua. Pagkatapos ng binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo.Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi.pinakulo ang tubig. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy.”pwe!”lumura sa lupa.isang damong panggamot na gagamitin niyang pampaligo ng pagkapanganak.Kailangang bumili ako ng ilang itlong para lutuin sa luya at ala.Wala kanga lam kundi kumain!”Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y pupunta sa banyo.”Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa ibat ibang bahagi. Inakalang aalis na naman ang lalaki. Mahangin at maginaw nang gabing iyon../Kahit na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong patatrabaho.Matapos nakapamaywang na sigawan ang bawat isa.naaanod-kasinggaan ng usok. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon. sa umiika niyang paa.Kinakailangang isa-isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalat para manguha ng panggatong.nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusin.”Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig. Abala sa Gawain si Lian-chiao.kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng bahay. nakabuka ang medyo laylay na bibig. gising na gising pa rin ang kanyang isip. Ibinuka niya ang bibig. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak.maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian. at nagkakandautal na ama. “Hindi!Hindi!Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap na pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order. Humakbangg ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan.Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok. na kumakain pa. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak na langis sa kawali. Nang marinig na kailangan niya ang pera.Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig. Walang makasisisi sa kanya.naaanod.”Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop.ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo: payat at matangkad. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita.palinga-linga. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. ngunit hindi siya puwedeng magbago ng kilos. Pagod na Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho.at marahas na nagtanong.anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siyang ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa bahay ngayon.”Ama ni Ah Yue. sa malaki at nilog na tiyan. at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran.ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin.pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya-si Lian-chiao na kise anyos pa lamang noon.Sa kagustuhang magkaapo kaagad. Masyadong mahina at mabab ang kanyang boses.sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. Umaalog ang malaki niyang tiyan tiyan. at nakangiwi ang maputlang mukha.galit.ibinubuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya.ikinakalat sa lahat ng lugar. “Masusunog na ang inasnang isda. Si Li Hua.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon ang kanyang noo.hiniwa ang mga gulay. “Sssst…”Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao.Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong. Hindi mo ba naaamoy?Napakabagal mong kumilos.Noong umaga’y nanguha siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho. Nagdudumali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungan si SIao-lan sa paglilinis ng katawan nito. nagsimula na siyang maghubad. hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bang bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… malapit na akong manganak. At ang masama pa. hindi makatulog si Lian-chiao.natitigilan at hindi makakilos. Halos kasimbilis ng kidlat. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan.hindi na siya natigil sa paggawa hangga ngayon.

ngunit ilang sandal lamang.Magkasakit si Ah Yue.mandidilat agad iyon. Nakarating na sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop.Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo.iilang bituin ang kumikislap sa langit. Marahil ay buhos na buhos ang isip ng mga tao sa pagsusugal. maliksi niya iyong tinulungan at inakay papasok.Inaantok na siya. Natanto niyang lalabas na ang bata. Alam na alam niyang habang buhay nang magiging miserable ang kanyang buhay.umuusad ng mga dalawa o tatlong hakbng.Lahat ng kanyang pag-asa ay nabigo.Sa kabila ng kanyang pagbubuntis.Tayo siya.Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay.paghitit ng opyo. at wala pa sa bahay ang asawa niya!Ano ang gagawin niya ngayon?Naisip niyang papuntahin si Ah Yue sa Shiang Chi Coffee Shop para sunduin ang kanyang ama.Sa gayon ay hindi na siya gaanong pagmamalupitan ng asawa niya.Makukunan kaya siya?Mahirap sabihin. Si Li Hua na dadampot nal amang ng pitsa.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao.Ngayon.Basa ng panggabing hamog ang daan at madulas.Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog.Sa medaling sabi. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot. sa katayuan niya’y parang kung ilang milya ang layo noon.Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggagatong. nagpumilit na manatili siyang nakatayo..Kahit paano’t gaganda na ang hinaharap niya. Pagbukas niya ng pinto.Ang pinakamalakas na dagok ni Lian-chiao ay ang pagkamapahiin ni LI HUa.Sa malamlam na ilaw.ay malupit na pakikitungo nito sa kanya.Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong. at lululuran siya sa mukha mismo.yuyuko nang mababa hanggang ang sakit ay humupa. Marami siyang bisyo:pagsusugal.ang walang silbi at tila kawayang si Li Hua. puwede ka nangg lumayas ngayon din.Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatuwiran. Walang lumapit para buksan ang pinto. nahagip siya ng malakas na hangin. ang mukha niya’y ninenerbiyos sa sakit at butyl-butil na pawis ang tumutulo sa kanyang noo. Unti-unti.Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi.hindi matatag. pinili niya para maging manugang si Li Hua.Nag-aalala siya.mahangin sa labas.Napakaliwanag sa loob aat maingay:ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa. Si Lian-chiao.ngunir nang makitang nahihimbing ng tulog si Ah Yue. ay bumagsak sa loob.mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalaim si Lianchiao.at ang lahat ng bagay sa kanyang palligid.Malupit ang buhay.Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya.Hindi siya makasulong at hindi rin siya makaurong.Naisip niya:hindi ba si Ah Yue ay nagdaranas din ng hirap sa buhay tulad niya?Bagamat bata pa.sino ang mag-aalaga sa dalawa niyang anak na babae? At kung maayos siyang makapanganak. NGunit nang matanto niya kung sino ang babae.walang tinag at hindi malaman ang gagawin. Muling bumugso ang hangin. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera. Wala na siyang magagawa.Natutuliro siya at nahihilo.Si Lianchiao na nakasandal nang husto sa pinto.Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal. Walang buwan nang gabing iyon.Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila.Hindi na matiis ni Lian-chiao ang sakit. Ang tanging pag-asa na lamang niya ay ang kanyang mga anak.”Anong nangyari?Bakit gabing-gabi na’y narito ka pa?Pung! Teka.Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya.ay namangha rin sa biglang pagdating ni Lian-chiao.ay dagling nakulong ng kadiliman.mabagal.Dahandahan siyang bumaling.nagpasiya siyang magtungo sa Hsiang Chi Coffee Shop para hanapin ang asawa.Kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawaing kaliwa ng maliit na kalsada.Nagpumilit siyang bumangon. o umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto. “KOka.paglalasing.ano ang mangyayari kung iyo’y babae na naman? Hindi kaya siya palayasin ng kanyang asawa? Ang inam sana kung sa pagkakataong ito’y lalaki naman ang isilang niya. Bagamat hindi kalayuan sa bahay nila ang Shiang Chi.si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad..Nanlalamig na sa pawis ang mga palad niya.Mahimbing na natutulog ang dalawa..nag-atubili siyang gisingin ang bata. Nong una ay nagulat ang matabang babae sa biglang pagpasok niya.Hawak ang isang gasera.Napakadilim at walang makikita sa lampas sa sampung yarda.teka!Red Center ba ‘yon? Ha!Maganda!” 15 .Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada.Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte.humihiyaw.. si Ah Yue ay nagbubuhat na ng mabibigat na bagay at gumagawa ng trabahong para sa matanda lamang.”Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri. o baka naman napakahinang katok niya. Malapit na siyang manganak. na anak ng noo’y isang mayamang nogesyante.Pero gabinggabi na.nagdilim ang paningin ni Lianchiao. Pagkalipas ng ilang sandal.kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw.Isinara ni Lian-chiao ang pinto at mabagal na lumakad papunta sa kapihan. at kumatok uli siya nang buong lakas. Idiniin ni Lian-chiao ang kaliwang kamay sa kanyang tiyan. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatuwiran at kung minsan.Nanginig siya at halos mamatay ang ilaw niya.”Kras.medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim.Pero biglang nagging kakaiba ang pakiramdam niya sa kanyang tiyan.sino ang mag-aalaga sa kanya? Sino ang mag-aalaga kay Sioa-lan?.Ilang sandal siyang tumayo roon.Alis!alis!Sinong pumipigil sa iyo?” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto.Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay.Sumasakit na iyon. Kung gigisingin niya ito at palalabasin.tiyak na sisipunin ito.”Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin?Luka! Luka!Kung gusto mong lumayas..Bakit hindi bayaang matulog muna siya?Bukod doon.Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak.magkayakap.Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan. Tumitindi na ang hilab ng kanyang tiyan.Lumakad siyang muli.ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib.ang maingay na boses ng mga sugarol. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata at mamatay siya. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa.Wala nang malamang gawin si Lian-chiao.Dahil ditto.pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito.

Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse.ng malakas ng pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. narinig o nasaksihan.Ito talaga ang kailangan ko. Naksalalay sa kanyang mga kamay ang ikagaganda ng pelikula. Iskrip (script) – Ito ang pinakateksto o paglalahad ng pelikula kasama ang aksyon at mga galaw. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. Tuwang-tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang katatawa. 5. 1.May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo. Casts. Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya.Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galling sa iyo! Napakagaling! Ha.”Khe-ta…khe-ta…”at paminsan-minsan.kasama ang kapatid ko. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila.Kinagalitan ang dlawang bata gaya ng dati. disenyo.Hinahanap niya ang Nanay.Kalipunan ng Teksto sa Ikaapat na Taon Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbiyos siya. c. 16 .Malakas ang ihip ng hangin. Ang artista.kumibot nang kaunti ang ilong niya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok. IKATLONG TALATA – suriin ang paraan ng direksyon.uuwi ang Tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue.mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… PANUNURING PAMPELIKULA (SuringPelikula) SURING-PELIKULA (movie review) ay isang sining at hindi pamimintas ang layunin.”Ha. Konsultahin ang sarili. Tinatalakay ditto ang kalakasan at kahinaan ng isang pelikula.humahalinghing. Maghanda ng mga kinakailangang gamit sa pagsulat. (Hal..Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya ang Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras. 2. Sinematograpiya (larawang-anyo ng pelikula) – ito ay ang matapat na paglalarawan ng senaryo. Ang director at pagsasabuhay ng iskrip at kabuuang impresyon ng pagkakabuo ng pelikula. hindi malaman kung ano ang gagawin.Pagkahatid sa akin sa ospital. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi. d. UNANG TALATA – ibuod ang napanood ayon sa iyong nakita. designs. matamang nakatingin sa mesa.Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw.Si Ah Yue.marahang nagsalita si Ah Yue. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. Ibinabagay ang musika sa tema at eksena sa pelikula..huwag kang umiyak. Humagulgol ng iyak si Siao-lan…Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao.binuhay ang makina at pinatakbo. props. b.ha. Direksyon (direction / director) – ang director ay ang taong may malaking pananagutan sa pagsasabuhay ng iskrip ng pelikula.Mabait ka dib a? Alagaan mong mabuti ang kapatid mo.ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. Ulitin at bigyang pansin ang mga aspeto ng pelikula. musika. kaya dinala ko siya rito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. Panoorin ng buo at may pang-unawa ang pelikula. Kung ito ay sa bias ng pagtatalata. IKALAWANG TALATA – suriin ang mga salik na bumuo sa pelikula. props. buhay at tao sa pelikula.Bahagyang kumislap ang munting ilaw. Kung baga sa barko..”Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad…dalhin ninyo “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito.Dadalhin ko iyon para magamit mo muna… Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak. 5. Si Li Hua. Luhaan.Bigla siyang nakakita ng ilaw na mabilis na papalapit sa dako nila. ANG PAGSULAT Ang pagsulat ng suring pelikula ay maaaring hatiin sa mga TALATA o chapter ayon sa iyong paraan ng pagpapahayag. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. dialogues etc.Pagkatapos ay pumasok sa kotse.Manganganak na ang misis mo!”may humimok kay LI Hua.dahil marahil sa hangin. Disenyong set (set design) – ito ang ginagamit na tagpuan sa pelikula. ay nakita ni si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid.Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. 2.ha!Quadruple!Unang apat. Binibigyang-puna rin ang mga bahaging bumubuo sa isang pelikula at ang ilang aspetong teknikal gaya ng sumusunod: 1. “Ah Yue.at dodoblehin sa gabi. umuungol pa. Bisa ng Tunog (sound effects) – Ito ang bahaging naglalapat ng musika sa pelikula.Naisip kong baka narito kayo. Dapat ba o hindi na panoorin ang pelikula).pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid. Galit na tiningnan niya si Lian-chiao at nag-atubiling tumayo. Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. siya ang kapitan. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Habang papalapit iyon.Hindi niya makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. ito ay dapat maglaman ng mga sumusunod: a. Lumabas si Li Hua. “Ah Yue. mungkahi. Itala ang mga mahahalagang datos na iyong nakuha na magagamit sa pagsusuri.”Inay. MGA DAPAT TANDAAN SA PAGSUSURI ng PELIKULA Narito ang mga hakbang o step na dapat isagawa sa pagsulat ng Suring-Pelikula o Movie Review.Sasabihin k okay Itay na isama kami roon. Ha.dadalawin ko kayo bukas.nilapitan ang maliliit na batang babae. ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan.) 4.Habang marahang pinapahiran ang luha at ilong. Hindi siya makapagsalita dahil sa pagaalaala.Sandali. Nagsimula siya sa ilang chips lamang.Pung!Ang galling!Ang gandang pitsa nito. 4.ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya. “Nagising ako sa iyak ni Siao-=lan. napaiyak na rin si Lian-chiao. 3. Kung masyado nitong nakuha ang damdamin.Hindi ko Makita si Nanay sa bahay. sariling pananaw at rekomendasyon (hal. atbp.Ah Yue! Bakit dinala mo ditto ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumalabas sa kotse si Lianchiao.balisa si Lian-chiao. 3.pangalawang apat…Isng libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki ang panalong iyon. Ang mga mata niya . HULING TALATA – Isulat ditto ang iyong pangkalahatang puna. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan.maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. Walang magawa si Li HUa kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->