.

Sa payak na payak na paraan ay tatalakayin natin ang iba’t ibang balangkas ng mga batayang pangungusap sa Filipino at kun papaanong ang mga ito’y mapapalawak.Ngayon ay pag-uusapan natin sa presentasyon na ito ang mga sistema ng pagsasama-sama o paguugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap. .

ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap. . Ito rin ang lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Ang patapos na himig na ito ang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwa o kaisipang nais niyang ipaabot sa kausap.Ang pangungusap ay isang sambitlang (tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin) may patapos na himig sa dulo.

1. Nanay!  Ang unang halimbawa ay panawag. Ang ikatlo. katulad ito ng Marami ang pook na magaganda sa Pilipinas. 3. bawat bating panlipunan tulad nito ay nauunawaan na rin ng pinag-uukulan na bumabati sa sinasabihan. Sa sambitlang ito’y para na ring sinabi ng nagsasalita ang: Nasaktan ako. Ang ikalima. Ang ikaapat.  . Naipapahayag ng sambitlang ito nag nais ng nagsasalita na tawangin ang kanyan ina.  5. Aray!  Ang ikalawa’y nagsasaad ng damdamin. ang pangungusap na ito y halimbawa ng mga sambitlang may panaguri (isang bahagi ng pangungusap o pananalita) sa paksa. Umuunlad ang bayan. Magandang umaga po. 2.  4. Maaaring sa mabilis na pagbigkas ay nagkakaroon ng asimilasyon sa mga salitang marami at ang kayat magiging maraming. Maraming magagandang pook sa Pilipinas.

May mga pangungusap na binubuo ng dalawang panlahat na sangkap: panaguri at paksa. Nasa paksa ang pokus ng sinabi sa loob ng pangungusap. ang simuno ay tinatawag nating paksa (topic) sapagkat higit na angkop ang salitang paksa sa tunay na kahulugan ng kinakatawan nitong bahagi ng pangungusap. . Sa ating pagsusuri. Paksa ang bahaging pinagtutuunan ng pansin sa loob ng pangungusap.

lugar o pangyayari na gumaganap ng kilos o pinagtutuunan ng diwang isinasaad sa pandiwa. Mayroon din namang paksa na sa kahulugan ay siyang layon ng kilos na isinasaad sa pandiwa. . hayop.Ang paksa ay maaring maging tao. bagay.

 Sa ikatlo. Ang pasko ay malapit na. ito ay ang gumaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwang nag-aalaga. Sa ikalawa. ang paksa ay ang pangyayari na pasko. .  3. Ang simbahan ay pinuntuhan nila ate. 2. Nag-aalaga si Inang ng mga baboy at manok.1.  Ang paksa ay Inang. Ang pangungusap na ito ay nagsasaad na ang ate ng nagsasalita ay pinuntahan ang simbahan. Sa kahulugang pansemantika. ang paksa ay simbahan na isang lugar.

 . ang paksa ay baboy at manok. Ang mga salitang ito ay layon ng kilos na isinasaad sa pandiwang inalagaan. Kung ang pandiwang hinuhuli ay gagawing nag-huhuli. Kung ang pandiwang inaalagaan ay gagawing nag-aalaga. Sa kahulugang pansemantika. ang mga salitang ito ang tumatanggap ng biyayang bunga ng kilos ng pandiwa. 2. ang mga salitang asong kalye at magiging tuwirang layon pandiwa. ang mga salitang baboy at manok ay magiging tuwirang-layon ng pandiwa. Ang mga salitang layon ng kilos na isinasaad sa pandiwang dinadakip. ang paksa ay asong kalye. Inaalagaan ni Inang ang mga baboy at manok na iyan. ang mga salitang ito ang tumatanggap ng biyayang bunga ng kilos ng pandiwa. Sa kahulugang pansemantika. Sa ikalawa.  Sa halimbawang ito. Hinuhuli nila kuya ang mga asong kalye.1.

4. 3. Panaguring Pangngalan Panaguring Panghalip Panaguring Pang-uri Panaguring Pandiwa Panaguring Pang-abay Panaguring Pawatas Bawat uri ay maaring buuin ng isa o higit pang salita o ng isa o higit pang parirala. . 2. 6. 5.Mayroon tayong iba’t ibang uri ng panguri: 1.

Maipapakita sa pamamagitan ng mga sumusunod na balangkas ang mga uri ng panaguri .

.

.

Bigyang-halimbawa natin ang mga uri ng panaguri. .

2. . Kayong mga kalabat namin ang aming inaasahan sa kilusang ito. Luntiang Rebolusyon ang paksa ng pulong. 1. 2. Tungkol sa pagbabayad ng buwis ang editoryal ngayon. Siya ang puno ng barangay.1.

Malinamnam ang manggang hinog. 1.1. 2. . Mainam sa kalusugan ang klima sa Pilipinas. 2. Nagsasaka siya. Nagsasaka sa mga gilid ng bundok ang mga Ifugao.

. Magbasa (ng komiks) ang kinalilibangan ng Lola. 2. Manggamot ang naging trabaho niya sa ngayon.1. Bukas ang alis ng mga turista Ganito ang pagluluto ng paborito mong ulam. 1. 2.

Mabuti ang batang may disiplina. 2. . Halimbawa: Ito ang babuyan ni Mang Jose. o (b) panghalip na pamatlig. Makikilala ang pandiwa dahil sa impleksyon o banghay nito ayon sa aspekto. Halimbawa: Siya ang puno ng barangay. Ang panaguring pandiwa ay yaong ang pinakamahalagang salita ay pandiwa. Halimbawa: 1. Panghalip na pamatlig yaong panghalip na nagtuturo ng isang tao o bagay. Ang panaguring pang-uri ay maaaring isang salita o isang parirala.Ang panaguring panghalip ay maaaring (a) panghalip na panao. Halimbawa: Nagtanim/Nagtatanim/Magtatanim ng gulay si Manuel. Para sa bayan ang kanyang balak. Panghalip na panao yaong inihahalili sa pangngalang pantangi.

(b) pandiwang ganap na paglipat at (c) pandiwang di-sapilitang palipat. May tatlong uri panaguring pandiwa: (a) pandiwang katawanin. Ang ikalawang uri ay matatawag na abosolutong palipat. . Ang pag-uuring ito ay batay sa mga uri ng pandiwa.Dalawa ang uri ng panaguring pandiwa: (a) yaong may komplimento o layon at (b) yaong walang komplimento o layon. samantalang ang ikatlo ay matatawag namang palipat na opsyunal.

Nagpatakbo ng sasakyan si Mang Tiago.Katawanin yaong pandiwang likas na di nangangailangan o di malalagyan ng tuwirang layon. Gumising siya ng maaga kangina. Nagpatay ng baboy si Mang Gusting. 2. Ganap na palipat yaong pandiwang laging may kasamang tuwirang layon. . Kumulo ang tubig. Halimbawa: 1. Halimbawa 1. Sa ganirong uri ng pandiwa ay hindi maaaring alisin ang tuwirang layon ng hindi masisira ang kabuuan ng diwa ng pangungusap. 2.

Ngalan ng Pangyayari Pinagdiriwang ng bayan Araw ng Kalayaan. . Ngalan ng Tao Tinawag ng guro si Nestor. 4.Di sapilitang palipat yaong maaaring mayroon o walang kasamang tuwirang layon. Ngalan ng Bagay Inawit ni Pilita ang “Dahil sa Iyo”. Kumain siya ng pansit luglog sa palengke. Ngalan ng Pook Dinarayo ng mga turista ang Antipolo. a) Pangngalang Pantangi 1. 2. 3. Halimbawa: 1. 2. Kumain siya.

Pamatlig Inilagay niya roon ang bulaklak . 2. Ngalan ng Tao Tinawag ng guro ang mag-aaral. 2. Ngalan ng Pook Kinawiwilihan ng mga turista ang magagandang pook sa Pilipinas 4. Panao Tinawag siya ng guro.b) Pangngalang pambalana 1. Ngalan ng Pangyayari Ipinagdiwang ni Celia ang kanyang kaarawan. Ngalan ng Bagay Inawit ni Pilita ang awit na gustong-gusto mo. 3. c) Panghalip 1.

Di-tiyak naman kapag ang ginagamit na panaguri ay pambalana.Ang pangngalang ginagamit na panaguri ay maaaring may dalawang uri: (a) tiyak at (b) di-tiyak. . Halimbawa ng mga panaguring tiyak dahil may panghalip na pamatlig: 1. 2. Perez ang pangulo ng kapisanan. 2. Ganitong aklat ang hinahanap niya. Ang paborito niyang pagkain ay ang gulay na ito. Halimbawa: 1. maliban kung may kasamng panghalip na pamatlig. Ginto ang alahas. Tao ang may isip. Tiyak kapag ang pang-ngalang ginagamit na panaguri ay pantangi. Halimbawa: Si G.

ay maipakikilala sa mga sumusunod na sanga-sangang balangkas.Ang tatlong uring ito ng pandiwa. kung ginagamit na panaguri sa loob ng pangungusap. .

.

4. mauuri rin ang mga paksa. 6. . ayon kung anong bahagi ng panalita ang ginagamit. 2. Ito ang: 1. 3. Paksang Pangngalan Paksang Panghalip Paksang Pang-uri Paksang Pang-abay Paksang Pandiwa Paksang Pawatas Ang mga paksang ito ay katulad din sa mga uri ng panguri. 5.Tulad ng panaguri.

Maipapakita sa pamamagitan ng mga sumusunod na balangkas ang mga uri ng panaguri .

.

.

.Bigyang-halimbawa natin ang mga uri ng paksa.

Kami ay delegasyon ng Pilipinas. 2. 2.1. Naghihintay ng ulang ang mga magsasaka. 1. . Sila ay gumagawa ng mga sasakyang pangkalawakan. Sumusulat ng talambuhay ang pinuno.

. 2. Huwag mong gambalain ang nananalangin. 1. 2. Hinahangaan ang matatalino.1. Mahuhusay ang mga namumuno. Kapuri-puri ang mga masisipag.

Kinalilibangan ko ang magbasa. 2. Hilig niya ang magtinda. 1. Ang dito ay maghintay muna. .1. Ang doon ay pasulungun agad. 2.

.Dapat pansining ang pang-uri. pandiwa o pawatas na ginagamit na paksa ay gumaganap ng tungkulin ng isang pangngalan. pangabay.

Ang panaguring isang salita lamang ay maaaring pangngalan. Sa sinabing isang salita ay hindi isinasama ang mga pananda. panghalip. . pandiwa o pawatas.Ang panguri ay maaaring buuin ng isang salita. isang parirala o isang sugnay. pang-abay. pang-uri.

Pariralang Pang-ukol 1. Pariralang Pawatas 1. . Hinggil sa pagpapabahay sa mahihirap ang kumperensya kahapon.Ang panaguring parirala ay maaaring pariralang pang-ukol o pariralang pawatas na gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. pang-uri o pang-abay. Mag-aral magmaneho ng awto ang aasikasuhin niya ngayong bakasyon.

Maaari ring gamiting panaguri ang sugnay. Gumaganap ang sugnay ng tungkulin ng pangngalan.

Panaguring Sugnay 1. Ang sinabi niya ay ipapadala raw kami sa Malaysia.

Ang mga uri ng panaguri sa itaas ay mga payak na panaguri. Payak sapagkat may iisa lamang salita, parirala o sugnay. Kapag may dalawa o higit pang salita, parirala o sugnay na pinag-uugnay ng pangatnig, ang panaguri ay sinasabing tambalan.
Panaguring Tambalang Pangngalan 1. Ang inutusan ko ay si Bong at si Mike. Panaguring Tambalang Parirala 1. Hinggil sa kalusugan at tungkol sa wastong pagkain ang nilalaman ng mga artikulo. Panaguring Tambalang Sugnay 1. Ang iniutos niya ay samahan mo kami sa sine at ipasyal mo kami sa Rizal Park.

Ang paksa ay maaari ring buuin ng isang salita, isang parirala o isang sugnay. Tulad ng panaguri, ang paksang iisahing salita ay ginagamitan ng isang pangngalan, panghalip, pang-uri, pang-abay, pandiwa o pawatas.
Paksang Iisahing Salita: 1. Sila ay bibigyan ng seminar tungkol sa pagpaplano ng pamilya.

Paksang Sugnay: 1.Maaari ring buuin ng pariralang pang-ukol o pariralang pawatas ang paksa Paksang Pariralang Pang-ukol: 1.. Nakawiwili ang paghuni ng ibon sa parang. Ang para sa amin ay sa inyo na. . Na mayaman sa likas na kayamanan ang Pilipinas ay hindi mapasusubalian. Paksang Pariralang Pawatas: 1.

Si Balagtas at si Husing Sisiw ay mga makatang Pilipino. matalino at masipag. 2. Kahanga-hanga ang mabait. . o sugnay. Kapag ang simuno ay may dalawa o higit pang salita. parirala. ang simuno ay tambalan Simunong Tambalang Salita: 1.Payak na simuno ang mga uri ng simuno sa itaas.

Libangan ng kanyang maybahay ang magbasa ng mga magasing tagalog o manood ng pelikulang tagalog. . Simunong Tambalang Sugnay: 1. Natitiyak ni Danilo na may tao sa bahay ngunit walang tao sa bakuran. Ang hinggil sa linggwistika at kasaysayan ay hindi pa tinatalakay sa pulong. Kung ikaw ay mag-aaral o ikaw ay magbabakasyon ngayong tag-init ay pasyahan mo na. 2.Simunong Tambalang Parirala: 1. 2.

Nasa ibaba ang halimbawa ng mga pangungusap na walang paksa. .Sa Filipino ay may mga pangungusap na walang paksa.

Ang mga pangungusap na eksistensyal ay nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao. Nagpapahayag ng damdamin ng paghanga ang ganitong pangungusap. b) Mayroong ganito rito. atb. a) Kay ganda ng tanawin ng Pilipinas! b) Ang tapang mo pala! . bagay. a) May mga turista ngayon sa Liliw. Pinangungunahan nito ng may o mayroon.

a) Alas-dos na. a) Ay! b) Aray! Nagsasaad ng oras o uri ng panahon ang mga ganitong pangungusap. .Ang mga sambitlang tinutukoy ay mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding dadamdamin. c) Umuulan. d) Maaga pa. b) Mainit ngayon.

b) Tao po.Mga pagbati. atb.. nakagawian na sa lipunang Pilipino. d) Salamat po. c) Mano po. . a) Magandang umaga po. pagbibigay-galang.

Ang mga pampalawak ng mga pangungusap ay (1) Paningit. Ang bawat isa sa dalawang panlahat na mga bahaging ito ay maaaring buuin pa ng mga maliliit na bahagi. (2) Panuring (Pang-uri at Pang-abay).Ang panaguri at paksa ay panlahat na bahagi ng pangungusap. (3) Pamuno at mga kaganapan. . Napapalawak ang pangungusap dahil sa mga maliliit na bahaging ito.

Narito ang talaan ng ating mga paningit ba kasi kaya daw/raw din/rin ho lamang/lang man muna na naman nga pa pala po sana tuloy yata .Mga paningit o ingklitik ang tawag natin sa mga katagang isinasama sa mga pangungusap upang higit na maging malinaw ang kahulugan nito.

Mga paningit na panghalip ang tawag sa mga ito. Narito. Ang mga katagang ka. ko. Karaniwang ang paningit ay kasunod ng unang salitang may diin sa loob ng pangungusap. Unang salitang may diin + ka/ko/mo + paningit . Unang salitang may diin + paningit 2. at mo ay maaaring manguna sa mga paningit. samakatuwid. 1.Ang mga paningit ay may tiyak na posisyon sa loob ng pangungusap. ang tuntunin sa wastong paggamit ng mga paningit.

c) Alam mo ba ang dahilan ng kanyang biglang pag-alis? . b) Hindi naman kayo matuloy ay dapat kang maghanda. Unang salitang may diin + paningit a) Ang bata na ang tawagin mo. 2. Unang salitang may diin + ka~ko~mo + paningit a) Bakit ka nga ba hindi dumating? b) Hinintay ko naman siya ngunit talagang hindi siya dumating.1.

. tulad ng daw ~ raw at din ~ rin. ang daw at raw. Ang daw at din ay ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig. din at rin ay malayang nagkakapalitan kahit na sa anong kapaligirang ponemiko. Sa kolokyal na gamit. maliban sa mga malapatinig na /w/ at /y/. din at rin. may mga taong nagbibigay ng pagkakaiba sa gamit ng daw at raw. Samantala ang raw at rin ay ginagamit naman kapag ang sinundang salita ay nagtatapos sa patinig o malapatinig na /w/ o /y/.Sa ating talaan ng mga paningit ay mapapansing may mga paningit na malayang nagkakapalitan. Sa mga pormal na okasyon.

Kalabaw raw ni kuya nag nawala. . Malaki naman daw ang hinihingi mo kaya hindi ka niya napagbigyan. 2. Maswerte na rin naman ang batang iyon.1. Buhay raw ang mga nakulong sa minahan. Iabot mo lang sa akin ang peryodiko bago ka umalis. 2. 4. 6. 1. Isasangguni po lamang namin sa tagapangulo ng komite ang hinggil sa mga suliranin ng mga kasapi. Swelduhan daw din ang ama niya. 5. 3. Malaki raw ang hinihingi mo kaya hindi ka napagbigyan. Ang lamang ay pormal na anyong kolokyal na anyong lang.

. Pagpapalawak sa pamamagitan ng karaniwang pang-uri Ang matalinong mag-aaral ay iskolar. 2. Narito ang ilang pangungusap na nagpapakita ng pagpapalawak sa pamamagitan ng mga pang-uri. Batayang Pangungusap Ang mag-aaral ay iskolar. ang pang-uri na panuring sa pangngalan o panghalip at ang pang-abay na panuring sa pandiwa. 1. pan-uri o kapwa pang-abay.Dalawang kategorya ng mga salita ang magagamit na panuring.

c. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pariralang panuring a. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar ng pamahalaan sa pamantasan. e.3. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar sa pamantasan. d. b. Ang matalinong mag-aaral sa klase ko ay iskolar. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan na magaling magtalumpati ay iskolar ng pamahalaan sa pamantasan .

Pagpapalawak sa pamamagitan ng isang bahagi na panalita na gumaganap ng tungkuling ng pang-uri. Panghalip na ginagamit na panuring Ang mag-aaral na babaing iyon ay iskolar. b. . Pandiwa na ginagamit na panuring Ang mag-aaral na babaing iyon na nagtatalumpati ay iskolar. Pangngalang ginagamit ng panuring Ang mag-aaral na babae ay iskolar. c.4. a.

1. 2.Bigyang-halimbawa naman natin ang mga pampalawak na pang-abay. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay na pamanahon Umalis agad ang mag-anak. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay na pamaraan Patalilis na umalis agad ang mag-anak. . 3. Batayang Pangungusap Umalis ang mag-anak.

6. Kaganapang ganapan ng kilos ng pandiwa Kaganapang kagamitan sa kilos ng pandiwa Kaganapang sanhi Kaganapang direksyonal Kaganapang tagaganap Kaganapang layon . 5. 3.Ang iba’t ibang uri ng kaganapan nang pandiwa ay mga pampalawak din ng pangungusap. Apat sa mga kaganapang ito: 1. 2. 4.

Bigyan halimbawa natin ang mga kaganapan ng pandiwa na ginagamit sa pagpapalawak ng pangungusap. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang kagamitan sa kilos ng pandiwa Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito. 3. 2. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang sanhi Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. 1. . Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang ganapan ng kilos ng pandiwa Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat.

4. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang layon Namili ng mga alahas si Josefina. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang tagatanggap Nagluto si Pining para sa mga bata. . 5. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang direksyonal Nagtanong si Baby Linda kay Ben. 7. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang tagaganap ng pandiwa Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. 6.