.

Sa payak na payak na paraan ay tatalakayin natin ang iba’t ibang balangkas ng mga batayang pangungusap sa Filipino at kun papaanong ang mga ito’y mapapalawak. .Ngayon ay pag-uusapan natin sa presentasyon na ito ang mga sistema ng pagsasama-sama o paguugnay-ugnay ng mga salita upang bumuo ng pangungusap.

ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap. .Ang pangungusap ay isang sambitlang (tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin) may patapos na himig sa dulo. Ito rin ang lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. Ang patapos na himig na ito ang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwa o kaisipang nais niyang ipaabot sa kausap.

Maraming magagandang pook sa Pilipinas. bawat bating panlipunan tulad nito ay nauunawaan na rin ng pinag-uukulan na bumabati sa sinasabihan. 3. Ang ikalima. Ang ikaapat. Aray!  Ang ikalawa’y nagsasaad ng damdamin.  .  4. Maaaring sa mabilis na pagbigkas ay nagkakaroon ng asimilasyon sa mga salitang marami at ang kayat magiging maraming. ang pangungusap na ito y halimbawa ng mga sambitlang may panaguri (isang bahagi ng pangungusap o pananalita) sa paksa. Sa sambitlang ito’y para na ring sinabi ng nagsasalita ang: Nasaktan ako. Nanay!  Ang unang halimbawa ay panawag.1. Ang ikatlo. katulad ito ng Marami ang pook na magaganda sa Pilipinas.  5. Magandang umaga po. Naipapahayag ng sambitlang ito nag nais ng nagsasalita na tawangin ang kanyan ina. Umuunlad ang bayan. 2.

May mga pangungusap na binubuo ng dalawang panlahat na sangkap: panaguri at paksa. ang simuno ay tinatawag nating paksa (topic) sapagkat higit na angkop ang salitang paksa sa tunay na kahulugan ng kinakatawan nitong bahagi ng pangungusap. Paksa ang bahaging pinagtutuunan ng pansin sa loob ng pangungusap. Sa ating pagsusuri. Nasa paksa ang pokus ng sinabi sa loob ng pangungusap. .

Ang paksa ay maaring maging tao. bagay. hayop. lugar o pangyayari na gumaganap ng kilos o pinagtutuunan ng diwang isinasaad sa pandiwa. Mayroon din namang paksa na sa kahulugan ay siyang layon ng kilos na isinasaad sa pandiwa. .

Sa kahulugang pansemantika. Nag-aalaga si Inang ng mga baboy at manok.  Ang paksa ay Inang. Ang pangungusap na ito ay nagsasaad na ang ate ng nagsasalita ay pinuntahan ang simbahan. Sa ikalawa. Ang simbahan ay pinuntuhan nila ate.  3.  Sa ikatlo. ang paksa ay ang pangyayari na pasko. ang paksa ay simbahan na isang lugar.1. . ito ay ang gumaganap ng kilos na isinasaad sa pandiwang nag-aalaga. Ang pasko ay malapit na. 2.

2. Kung ang pandiwang hinuhuli ay gagawing nag-huhuli. ang mga salitang asong kalye at magiging tuwirang layon pandiwa. Sa kahulugang pansemantika.  Sa halimbawang ito. ang paksa ay baboy at manok.1.  . Kung ang pandiwang inaalagaan ay gagawing nag-aalaga. ang paksa ay asong kalye. ang mga salitang ito ang tumatanggap ng biyayang bunga ng kilos ng pandiwa. Hinuhuli nila kuya ang mga asong kalye. Sa kahulugang pansemantika. Inaalagaan ni Inang ang mga baboy at manok na iyan. ang mga salitang baboy at manok ay magiging tuwirang-layon ng pandiwa. Ang mga salitang ito ay layon ng kilos na isinasaad sa pandiwang inalagaan. ang mga salitang ito ang tumatanggap ng biyayang bunga ng kilos ng pandiwa. Ang mga salitang layon ng kilos na isinasaad sa pandiwang dinadakip. Sa ikalawa.

Panaguring Pangngalan Panaguring Panghalip Panaguring Pang-uri Panaguring Pandiwa Panaguring Pang-abay Panaguring Pawatas Bawat uri ay maaring buuin ng isa o higit pang salita o ng isa o higit pang parirala.Mayroon tayong iba’t ibang uri ng panguri: 1. 3. 6. . 4. 2. 5.

Maipapakita sa pamamagitan ng mga sumusunod na balangkas ang mga uri ng panaguri .

.

.

.Bigyang-halimbawa natin ang mga uri ng panaguri.

Siya ang puno ng barangay. 2. Luntiang Rebolusyon ang paksa ng pulong. 1. 2. . Kayong mga kalabat namin ang aming inaasahan sa kilusang ito.1. Tungkol sa pagbabayad ng buwis ang editoryal ngayon.

1. 2. Nagsasaka siya. Malinamnam ang manggang hinog. Nagsasaka sa mga gilid ng bundok ang mga Ifugao. Mainam sa kalusugan ang klima sa Pilipinas. . 1. 2.

Manggamot ang naging trabaho niya sa ngayon. 2. 2. . 1. Bukas ang alis ng mga turista Ganito ang pagluluto ng paborito mong ulam. Magbasa (ng komiks) ang kinalilibangan ng Lola.1.

Halimbawa: Ito ang babuyan ni Mang Jose. Makikilala ang pandiwa dahil sa impleksyon o banghay nito ayon sa aspekto. Halimbawa: Nagtanim/Nagtatanim/Magtatanim ng gulay si Manuel. Ang panaguring pandiwa ay yaong ang pinakamahalagang salita ay pandiwa. 2. Para sa bayan ang kanyang balak. Halimbawa: 1. Mabuti ang batang may disiplina. Halimbawa: Siya ang puno ng barangay. Panghalip na pamatlig yaong panghalip na nagtuturo ng isang tao o bagay.Ang panaguring panghalip ay maaaring (a) panghalip na panao. Panghalip na panao yaong inihahalili sa pangngalang pantangi. Ang panaguring pang-uri ay maaaring isang salita o isang parirala. o (b) panghalip na pamatlig. .

Dalawa ang uri ng panaguring pandiwa: (a) yaong may komplimento o layon at (b) yaong walang komplimento o layon. samantalang ang ikatlo ay matatawag namang palipat na opsyunal. Ang pag-uuring ito ay batay sa mga uri ng pandiwa. May tatlong uri panaguring pandiwa: (a) pandiwang katawanin. (b) pandiwang ganap na paglipat at (c) pandiwang di-sapilitang palipat. . Ang ikalawang uri ay matatawag na abosolutong palipat.

Nagpatakbo ng sasakyan si Mang Tiago. Sa ganirong uri ng pandiwa ay hindi maaaring alisin ang tuwirang layon ng hindi masisira ang kabuuan ng diwa ng pangungusap. Kumulo ang tubig. Ganap na palipat yaong pandiwang laging may kasamang tuwirang layon. Nagpatay ng baboy si Mang Gusting. Gumising siya ng maaga kangina. 2. Halimbawa: 1.Katawanin yaong pandiwang likas na di nangangailangan o di malalagyan ng tuwirang layon. . 2. Halimbawa 1.

Ngalan ng Bagay Inawit ni Pilita ang “Dahil sa Iyo”. a) Pangngalang Pantangi 1. Ngalan ng Pook Dinarayo ng mga turista ang Antipolo. . Ngalan ng Tao Tinawag ng guro si Nestor. Halimbawa: 1. Ngalan ng Pangyayari Pinagdiriwang ng bayan Araw ng Kalayaan. Kumain siya ng pansit luglog sa palengke. 4. 2. 2. Kumain siya.Di sapilitang palipat yaong maaaring mayroon o walang kasamang tuwirang layon. 3.

Ngalan ng Tao Tinawag ng guro ang mag-aaral. 2. Ngalan ng Pangyayari Ipinagdiwang ni Celia ang kanyang kaarawan. Pamatlig Inilagay niya roon ang bulaklak .b) Pangngalang pambalana 1. Ngalan ng Pook Kinawiwilihan ng mga turista ang magagandang pook sa Pilipinas 4. Panao Tinawag siya ng guro. 3. Ngalan ng Bagay Inawit ni Pilita ang awit na gustong-gusto mo. c) Panghalip 1. 2.

Ganitong aklat ang hinahanap niya. Ginto ang alahas. Halimbawa ng mga panaguring tiyak dahil may panghalip na pamatlig: 1.Ang pangngalang ginagamit na panaguri ay maaaring may dalawang uri: (a) tiyak at (b) di-tiyak. Ang paborito niyang pagkain ay ang gulay na ito. Perez ang pangulo ng kapisanan. Tiyak kapag ang pang-ngalang ginagamit na panaguri ay pantangi. 2. Di-tiyak naman kapag ang ginagamit na panaguri ay pambalana. . Halimbawa: 1. maliban kung may kasamng panghalip na pamatlig. Halimbawa: Si G. 2. Tao ang may isip.

.Ang tatlong uring ito ng pandiwa. kung ginagamit na panaguri sa loob ng pangungusap. ay maipakikilala sa mga sumusunod na sanga-sangang balangkas.

.

Ito ang: 1. . ayon kung anong bahagi ng panalita ang ginagamit. 4.Tulad ng panaguri. 3. 5. 2. Paksang Pangngalan Paksang Panghalip Paksang Pang-uri Paksang Pang-abay Paksang Pandiwa Paksang Pawatas Ang mga paksang ito ay katulad din sa mga uri ng panguri. mauuri rin ang mga paksa. 6.

Maipapakita sa pamamagitan ng mga sumusunod na balangkas ang mga uri ng panaguri .

.

.

.Bigyang-halimbawa natin ang mga uri ng paksa.

2. 1. 2. Sumusulat ng talambuhay ang pinuno. Kami ay delegasyon ng Pilipinas.1. . Sila ay gumagawa ng mga sasakyang pangkalawakan. Naghihintay ng ulang ang mga magsasaka.

1. . Hinahangaan ang matatalino. Huwag mong gambalain ang nananalangin. 2.1. Kapuri-puri ang mga masisipag. Mahuhusay ang mga namumuno. 2.

1.1. Hilig niya ang magtinda. Kinalilibangan ko ang magbasa. . 2. 2. Ang doon ay pasulungun agad. Ang dito ay maghintay muna.

pandiwa o pawatas na ginagamit na paksa ay gumaganap ng tungkulin ng isang pangngalan. pangabay. .Dapat pansining ang pang-uri.

Ang panguri ay maaaring buuin ng isang salita. . Sa sinabing isang salita ay hindi isinasama ang mga pananda. pang-abay. Ang panaguring isang salita lamang ay maaaring pangngalan. pandiwa o pawatas. pang-uri. panghalip. isang parirala o isang sugnay.

Pariralang Pang-ukol 1.Ang panaguring parirala ay maaaring pariralang pang-ukol o pariralang pawatas na gumaganap ng tungkulin ng pangngalan. Pariralang Pawatas 1. pang-uri o pang-abay. . Hinggil sa pagpapabahay sa mahihirap ang kumperensya kahapon. Mag-aral magmaneho ng awto ang aasikasuhin niya ngayong bakasyon.

Maaari ring gamiting panaguri ang sugnay. Gumaganap ang sugnay ng tungkulin ng pangngalan.

Panaguring Sugnay 1. Ang sinabi niya ay ipapadala raw kami sa Malaysia.

Ang mga uri ng panaguri sa itaas ay mga payak na panaguri. Payak sapagkat may iisa lamang salita, parirala o sugnay. Kapag may dalawa o higit pang salita, parirala o sugnay na pinag-uugnay ng pangatnig, ang panaguri ay sinasabing tambalan.
Panaguring Tambalang Pangngalan 1. Ang inutusan ko ay si Bong at si Mike. Panaguring Tambalang Parirala 1. Hinggil sa kalusugan at tungkol sa wastong pagkain ang nilalaman ng mga artikulo. Panaguring Tambalang Sugnay 1. Ang iniutos niya ay samahan mo kami sa sine at ipasyal mo kami sa Rizal Park.

Ang paksa ay maaari ring buuin ng isang salita, isang parirala o isang sugnay. Tulad ng panaguri, ang paksang iisahing salita ay ginagamitan ng isang pangngalan, panghalip, pang-uri, pang-abay, pandiwa o pawatas.
Paksang Iisahing Salita: 1. Sila ay bibigyan ng seminar tungkol sa pagpaplano ng pamilya.

. Na mayaman sa likas na kayamanan ang Pilipinas ay hindi mapasusubalian. Nakawiwili ang paghuni ng ibon sa parang. Paksang Sugnay: 1. Ang para sa amin ay sa inyo na. Paksang Pariralang Pawatas: 1..Maaari ring buuin ng pariralang pang-ukol o pariralang pawatas ang paksa Paksang Pariralang Pang-ukol: 1.

o sugnay. Kapag ang simuno ay may dalawa o higit pang salita. . Si Balagtas at si Husing Sisiw ay mga makatang Pilipino.Payak na simuno ang mga uri ng simuno sa itaas. parirala. 2. matalino at masipag. Kahanga-hanga ang mabait. ang simuno ay tambalan Simunong Tambalang Salita: 1.

2. 2. . Natitiyak ni Danilo na may tao sa bahay ngunit walang tao sa bakuran. Libangan ng kanyang maybahay ang magbasa ng mga magasing tagalog o manood ng pelikulang tagalog. Kung ikaw ay mag-aaral o ikaw ay magbabakasyon ngayong tag-init ay pasyahan mo na. Ang hinggil sa linggwistika at kasaysayan ay hindi pa tinatalakay sa pulong.Simunong Tambalang Parirala: 1. Simunong Tambalang Sugnay: 1.

. Nasa ibaba ang halimbawa ng mga pangungusap na walang paksa.Sa Filipino ay may mga pangungusap na walang paksa.

a) May mga turista ngayon sa Liliw. a) Kay ganda ng tanawin ng Pilipinas! b) Ang tapang mo pala! . Nagpapahayag ng damdamin ng paghanga ang ganitong pangungusap. Pinangungunahan nito ng may o mayroon.Ang mga pangungusap na eksistensyal ay nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao. b) Mayroong ganito rito. bagay. atb.

a) Ay! b) Aray! Nagsasaad ng oras o uri ng panahon ang mga ganitong pangungusap. a) Alas-dos na. . b) Mainit ngayon.Ang mga sambitlang tinutukoy ay mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding dadamdamin. d) Maaga pa. c) Umuulan.

c) Mano po. atb. a) Magandang umaga po. d) Salamat po. .. nakagawian na sa lipunang Pilipino. b) Tao po. pagbibigay-galang.Mga pagbati.

. Ang bawat isa sa dalawang panlahat na mga bahaging ito ay maaaring buuin pa ng mga maliliit na bahagi. Napapalawak ang pangungusap dahil sa mga maliliit na bahaging ito. Ang mga pampalawak ng mga pangungusap ay (1) Paningit. (2) Panuring (Pang-uri at Pang-abay). (3) Pamuno at mga kaganapan.Ang panaguri at paksa ay panlahat na bahagi ng pangungusap.

Narito ang talaan ng ating mga paningit ba kasi kaya daw/raw din/rin ho lamang/lang man muna na naman nga pa pala po sana tuloy yata .Mga paningit o ingklitik ang tawag natin sa mga katagang isinasama sa mga pangungusap upang higit na maging malinaw ang kahulugan nito.

Ang mga katagang ka. Unang salitang may diin + ka/ko/mo + paningit . samakatuwid. Unang salitang may diin + paningit 2. Karaniwang ang paningit ay kasunod ng unang salitang may diin sa loob ng pangungusap. at mo ay maaaring manguna sa mga paningit. ang tuntunin sa wastong paggamit ng mga paningit. ko.Ang mga paningit ay may tiyak na posisyon sa loob ng pangungusap. Mga paningit na panghalip ang tawag sa mga ito. 1. Narito.

2. c) Alam mo ba ang dahilan ng kanyang biglang pag-alis? . Unang salitang may diin + ka~ko~mo + paningit a) Bakit ka nga ba hindi dumating? b) Hinintay ko naman siya ngunit talagang hindi siya dumating.1. Unang salitang may diin + paningit a) Ang bata na ang tawagin mo. b) Hindi naman kayo matuloy ay dapat kang maghanda.

Sa ating talaan ng mga paningit ay mapapansing may mga paningit na malayang nagkakapalitan. din at rin. may mga taong nagbibigay ng pagkakaiba sa gamit ng daw at raw. Sa mga pormal na okasyon. din at rin ay malayang nagkakapalitan kahit na sa anong kapaligirang ponemiko. Samantala ang raw at rin ay ginagamit naman kapag ang sinundang salita ay nagtatapos sa patinig o malapatinig na /w/ o /y/. Sa kolokyal na gamit. tulad ng daw ~ raw at din ~ rin. Ang daw at din ay ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig. . ang daw at raw. maliban sa mga malapatinig na /w/ at /y/.

Swelduhan daw din ang ama niya. Isasangguni po lamang namin sa tagapangulo ng komite ang hinggil sa mga suliranin ng mga kasapi.1. Malaki naman daw ang hinihingi mo kaya hindi ka niya napagbigyan. Maswerte na rin naman ang batang iyon. 6. Ang lamang ay pormal na anyong kolokyal na anyong lang. . 4. 5. 2. 3. 2. Kalabaw raw ni kuya nag nawala. Malaki raw ang hinihingi mo kaya hindi ka napagbigyan. Buhay raw ang mga nakulong sa minahan. 1. Iabot mo lang sa akin ang peryodiko bago ka umalis.

pan-uri o kapwa pang-abay. . 1. ang pang-uri na panuring sa pangngalan o panghalip at ang pang-abay na panuring sa pandiwa. Batayang Pangungusap Ang mag-aaral ay iskolar. Pagpapalawak sa pamamagitan ng karaniwang pang-uri Ang matalinong mag-aaral ay iskolar.Dalawang kategorya ng mga salita ang magagamit na panuring. Narito ang ilang pangungusap na nagpapakita ng pagpapalawak sa pamamagitan ng mga pang-uri. 2.

3. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar. b. e. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar ng pamahalaan sa pamantasan. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan ay iskolar sa pamantasan. d. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pariralang panuring a. Ang matalinong mag-aaral ng kasaysayan na magaling magtalumpati ay iskolar ng pamahalaan sa pamantasan . Ang matalinong mag-aaral sa klase ko ay iskolar. c.

b. c. a. . Pandiwa na ginagamit na panuring Ang mag-aaral na babaing iyon na nagtatalumpati ay iskolar. Pangngalang ginagamit ng panuring Ang mag-aaral na babae ay iskolar. Pagpapalawak sa pamamagitan ng isang bahagi na panalita na gumaganap ng tungkuling ng pang-uri. Panghalip na ginagamit na panuring Ang mag-aaral na babaing iyon ay iskolar.4.

Batayang Pangungusap Umalis ang mag-anak.Bigyang-halimbawa naman natin ang mga pampalawak na pang-abay. 1. 3. 2. Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay na pamaraan Patalilis na umalis agad ang mag-anak. . Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay na pamanahon Umalis agad ang mag-anak.

4. 5. Kaganapang ganapan ng kilos ng pandiwa Kaganapang kagamitan sa kilos ng pandiwa Kaganapang sanhi Kaganapang direksyonal Kaganapang tagaganap Kaganapang layon . 6. 2. 3.Ang iba’t ibang uri ng kaganapan nang pandiwa ay mga pampalawak din ng pangungusap. Apat sa mga kaganapang ito: 1.

Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang ganapan ng kilos ng pandiwa Nagpiknik ang mag-anak sa tabing-dagat. . 3.Bigyan halimbawa natin ang mga kaganapan ng pandiwa na ginagamit sa pagpapalawak ng pangungusap. 2. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang sanhi Yumaman siya dahil sa sipag at tiyaga. 1. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang kagamitan sa kilos ng pandiwa Sinugpo niya ang mga kulisap sa kanyang mga pananim sa pamamagitan ng bagong gamot na ito.

Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang layon Namili ng mga alahas si Josefina. . Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang tagaganap ng pandiwa Kinagalitan ni Aling Maria ang kanyang anak. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang direksyonal Nagtanong si Baby Linda kay Ben. 5.4. 7. Pagpapalawak sa pamamagitan ng kaganapang tagatanggap Nagluto si Pining para sa mga bata. 6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful