ANG MAIKLING KWENTO

Katuturan: isang anyo ng panitikan na naglalayong magsalaysay ng isang mahalaga at nangigibabaw na pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan at nag-iiwan ng isang kakintalan sa isip ng mga mambabasa. maikling katha na nagsasalaysay at tumatalakay sa madulang bahagi ng buhay. Hindi ito pinaikling nobela o buod ng isang nobela. Isang uri ng masining na pagsasalaysay na maikli ang kaanyuan at ang diwa ay napapalaman sa isang buo, mahigpit at makapangyarihang balangkas na inilalahad sa isang paraang mabilis ang galaw.

-

Pangkat ng mga Manunulat ng Maikling Kwento 1. sumusunod sa dating pamamaraan ng pagsulat – nanininwalang mahalagang magkaroon ng isang balangkas ang maikling kwento. 2. sumusunod sa makabagong pamamaraan – naniniwalang hindi na kailangan pa ng balangkas sa pagkatha ng kwento kundi ang higit na mahalaga ay maikintal sa isipan ng mga mambabasa ang isang larawang hindi kaagad-agad maaalis sa kanilang gunita o madama nila ang masidhing damdaming pilit na titinag sa kanilang kalooban. Mga Katangian ng Maikling Kwento: 1. Tumatalakay sa isang madulang bahagi ng buhay. 2. Gumagamit ng isang pangunahing tauhang may mahalagang suliranin at ng ilang ibang mga tauhan. 3. Gumagamit ng isang mahalagang tagpo o ng kakaunting tagpo. 4. Nagpapakilala ng mabilis na pagtaas ng kawilihan hanggang sa kasukdulan na sinusundan kaagad ng wakas. 5. Nagtataglay ng iisang impresyon o kakintalan. Mga Sangkap ng Maikling Kwento:

1. Banghay – tumutukoy sa maayos, kawing-kawing at magkakasunod na mga pangyayari. 2. Tauhan – tumutukoy sa mga tauhang gumagalaw sa kwento na maaaring pangunahing tauhan at pantulong na tauhan. Dalawang Uri ng Paglalarawan ng May-akda sa Tauhan:
a. b.

tuwirang pagpapahayag - kung binabanggit ng may-akda o ng ibang tauhan sa kwento ang mga katangian ng tauhan madulang pagpapahayag - kung matimpi ang paglalarawan ng tauhan, na nangangahulugang mahihinuha ang katangian ng tauhan sa pamamagitan ng pagkilos at pagsasalita niya.

3. Tagpuan – tumutukoy sa lugar at oras ng pinangyarihan ng kwento. Makatotohanan ang daigdig na inilalarawan sa ating imahinasyon upang makatotohanan din ang pangyayaring magaganap dito. 4. Paningin – pananaw na pinagdaraanan ng mga pangyayari sa isang kwento.
Nakikilala rito ang mga sumusunod: a. paglikha ng nagsasalaysay b. ang lugar at panahong sumasaklaw sa pagsasalaysay c. ang taong pinagsasalaysayan nito. d. ang relasyon ng pagsasalyasay at ang pangyayaring isinasalaysay e. kung gaano ang nalalaman ng nagsasalaysay. Mga Uri ng Paningin:

A. paningin sa unang panauhan – ang may-akda ay sumasanib sa isa sa mga tauhan na siyang nagsasalaysay ng kwento sa pamamagitan ng unang panauhang “ako” B. paningin sa pangatlong panauhan – ang nagkukwento ay gumagamit ng pangatlong panauhan na malayang nagsasalaysay ng mga pangyayari sa kwento. Ang nagsasalaysay ay maaaring pumasok sa isipan at damdamin ng mga tauhan at sabihin sa bumabasa kung ano ang kanilang iniisip o nadarama. Nabibigyan din ng puna at pakahulugan ang kilos ng mga tauhan. Nasasabi ng nagsasalaysay ang lahat ng gusto niyang sabihin o itago ang nais niyang itago. C. tinakdaang obhetibong paningin – ang pananaw ay limitado sa isa lamang tauhan sa kwento. Maaaring ang pangunahing tauhan o di kaya‟y alinman sa mga katulong na tauhan sa kwento ang tagapagsalaysay. D. obhetibong paningin o paninging palayon – ang tagapagsalaysay ay nagsisilbing kamera o malayang nakalilibot habang itinatala nito ang bawat nakikita at naririnig. Ang tagapagsalaysay ay hindi nakakapasok sa isipan ng tauhan at hindi rin nakapagbibigay puna o paliwanag. Tumatayong tagapanood lamang siya ng mga pangyayari sa kwento. Nakikita niya ang ginagawa ng mga tauhan, naririnig ang sinasabi nila , ngunit hindi niya tuwirang masasabi ang kanilang iniisip o nadarama.

E. paninging panarili – isang paraan ng pagsulat na sa pamamagitan ng daloy ng kamalayan o “stream of consciousness”. Sumusulong ang kwento sa pamamagitan ng paglalahad ng mayakda na ang isipan at damdamin ay naaayon sa damdamin at kaisipan ng isang tauhan lamang. Isinasalaysay ang kwento sa pamamagitan ng unang panahunan (first person). Gayunman hindi ginagamit ang panghalip na “ako”. F. paninging laguman – magkasamang paggamit ng paninging panarili at palayon sa kwento. Sa pamamagitan ng paningin na ito malawak ang kalayaan ng awtor sa pagsasalaysay, bagaman hindi rin siya dapat pumasok sa katauhan ng isang tauhan maliban sa pangunahing tauhan. 5. Paksang-diwa o tema – tumutukoy sa kaisipang iniikutan ng katha. Ito ang sentral na ideya ng kwento na naghahayag ng pagkaunawa sa buhay. Ito ay hindi dapat ihayag sa isang salita o parirala lamang kundi sabihin ito sa isang buong pangungusap.
Halimbawa: “ ang pagsama ng isang tao” kundi ihayag ang buong pangungusap nang ganito: “kung minsan, ang pagsama ng isang tao ay dala ng mapapait niyang karanasan sa buhay ”

6. Katimpian – masining na paglalarawan sa damdamin. Ang maingay at nagpapalahaw na pag-iyak ay di tanda ng kalaliman ng kalungkutan; di gaya ng tahimik, pigil at di mailuhang pighati. 7. Pahiwatig – tinatalakay ang pangyayaring nagaganap sa isang akda. Ipinahihiwatig ang pangyayaring inaakalang mahalaga sa kwento. Dahil dito, nagiging malikhain ang mga mambabasa sapagkat naiiwan ang kanyang guniguni o imahinasyon sa mga pangyayaring nagaganap o maaaring maganap sa maikling katha. Sa pamamagitan din nito‟y nagiging matimpi ang pagsasalaysay, hindi nagiging kabagu‟t bagot sa sinumang bumabasa ang paglalantad ng mga sunud-sunod na pangyayaring inaakalang napakahalaga bilang isa sa pangunahing sangkap ng maikling kwento. 8. Simbolo – ito ang mga salita na kapag binabanggit sa isang akdang pampanitikan ay nag-iiwan ng iba‟t ibang pagpapakahulugan sa mambabasa.
Halimbawa: Ang puti ay kumakatawan sa kalinisan o kawagasan samantalang ang pula ay kumakatawan sa katapangan o kaguluhan.

9. Suliranin – mga problemang kinakaharap ng mga tauhan sa kwento. Ito ang nagbibigay daan upang magkaroon ng kulay at kawili-wili ang mga pangyayari sa kwento. Dito makikita kung paano kakaharapin ng mga tauhan ang paglutas sa suliraning kinakaharap. 10. Tunggalian – ito ang nagbibigay-daan sa madudulang tagpo upang lalong maging kawili-wili at kapana-panabik ang mga panggyayari kaya‟t sinasabing ito angsanligan ng akda. Nagsisimula ito sa paghahangad ng pangunahing tauhan na hahadlangan ng sinuman o anuman sa katuparan. Ang sagabal o katunggaling lakas ay dapat na nababagay sa kahalagahan ng layunin ; at dapat na magdulot ng pananabik at kasiyahan sa mga mambabasa sa dakong huli.
Mga uri ng Tunggalian: a. tao laban sa tao b. tao laban sa sarili c. tao laban sa kalikasan

11. Kasukdulan – dito nagwawakas ang tunggalian. Pinakamasidhing pananabik ang madarama ng mga mambabasa sa bahaging ito sapagkat dito pagpapasyahan ang kapalaran ng pangunahing tauhan o bayani sa kwento. Subalit bago sumapit ang pinakarurok na ito ng kasabikan, kailangang magduyan muna ang pananabik ng mambabasa sa isang lundo na sa ilang saglit, mabibitin ang tinurang pananabik sa kahihinatnan ng pangunahing tauhan. 12. Himig – ito‟y tumutukoy sa kulay ng damdamin. Maaaring mapanudyo, mapagtawa at iba pang magpapahiwatig ng kulay ng kalikasan ng damdamin. 13. Salitaan – ang usapan ng mga tauhan. Kailangang magawang natural at hindi artipisyal ang dayalogo. 14. Kapananabikan – nalilikha ito sa paglalaban ng mga tauhan o ng bidang tauhan laban sa mga kasalungat niya. Ito ang pagkabahalang nararamdaman ng mga mambabasa bunga ng hindi matiyak ang magiging kalagayan ng pangunahing tauhan sa kanyang pakikipagtunggali. 15. Kakalasan – ito ang kinalabasan ng paglalaban ng mga tauhan sa akda. 16. Galaw – tumutukoy ito sa pagkakalahad o pag-unlad ng kwento mula sa pagkakalahad ng suliranin hanggang sa malutas ang suliraning ito sa wakas ng katha.

Ito rin ang pinakadulong pangyayari ng daloy ng kwento. Hindi dapat tumalakay ng mga paksang hindi nasasaklaw ng kanyang karanasan sapagkat maaaring limabas na malayo sa katotohanan. sa bahaging ito ng akda humigit-kumulang at malalaman na kung nagtagumpay o nabigo ang pangunahing tauhan sa paglutas niya sa kanyang suliranin. 2. Tunggalian – ito ang paglalaban ng pangunahing tauhan at ng kanyang mga kasalungat na maaaring isa ring kapwa tauhan. 3. pook na may malaking kinalaman sa kwento halimbawa: Lunsod. Ocampo 4. pananaw sa buhay at sa paligid na kanyang kinabibilangan. pinakamahalagang bagay sa kuwento halimbawa: Bakya ni Hernando R. Matute. Sibal 2. Wakas – bagama‟t ang kwento‟y maaari nang magwakas sa kasukdulan. Pagpapakilala sa mga tauhan – ipinababatid ang kanilang pagkatao lalo na ang pangunahing tauhan. Gonzales. pinakamahalagang tauhan sa kuwento halimbawa: Impong Sela ni Epifanio Gar. pangkaraniwan – halimbawa ay “Ulam” 2.V. mapangibabaw ang katangian ng pangunahing tauhan upang magkagiliw agad sa kanya ang mga mambabasa. katotohanang pandaigdig o katotohanang pinatunayan sa kuwento: Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. 5. Ang Pamagat Ang isang mabuting pamagat ay may mga sumusunod na katangian: 1. Mga Bahagi ng Maikling Kwento 1. 4. b. Panimula – ito ang simulain ng kwento.Nagsisi.M. c. Pamagat – tumutukoy sa pangunahing paksa ng kwento. 6. Isang mahalagang pangyayari sa kuwento halimbawa: May Gunita Pa Ang Mga Bulaklak ni Jose F. pamagat na masasabing kahangalan – halimbawa ay “Apoy na Mainit. Wakas – ito ang kinalabasan at naging resulta ng pakikipagtunggali ng mga tauhan sa mga suliraning kinaharap. 6. . Pagkikintal sa isipan ng mga mambabasa ng damdaming pagigitawin sa kwento – ang lahat ng mga pangyayari sa tauhan sa akda ay kailangang isang damdamin lamang ang antigin sa mga mambabasa. hindi pangkaraniwan 2. Kapansin-pansin 3. magagawa ng may-akdang madama ng mga mambabasa ang kapaligirang gagalawan ng mga tauhan lalo na ng mga bayani sa akda. o ng kalikasan o ng damdamin na rin niya. d. mahalaga ito upang madaling matiyak ng mga mambabasa ang suliraning kakaharapin ng pangunahing tauhan at ang damdaming nais maantig sa mambabasa. Maaari itong ipaloob ang paliwanag o pahiwatig sa tiyak na sinapit ng pangunahing tauhan sa halip na ipaubaya na lamang sa mga mambabasa. Isang halimbawa‟y isang manunulat na naglalarawan sa kanyang kuwento na tungkol sa bansang Inglatera ngunit hindi pa siya nakararating sa naturang bansa. may mga pagkakataong kailangan pa rin ng katuusan upang ipahayag ang mga pangyayari pagkatapos ng kasukdulan. pamagat na magbubunyag sa lihim ng kuwento – halimbawa ay “ Anak na Suwail. MGA BAGAY NA MAHALAGA SA Pagsulat ng Maikling kuwento 1. 3.” 3. Ang Pagiging Sang-ayon ng Akda sa Karanasan sa Buhay Mailalarawan nang buong limnaw ng isang manunulat ang mga bagay na nais niyang ilarawn kung ang mga ito ay naaayon sa mga paksang nasasaklaw ng kanyang karanasan.” Maaaring Maging Mabuting Pamagat 1. kapana-panabik Mga Pamagat na Dapat Iwasan 1. 2. pamagat na maituturing na labag sa mabuting panlasa – halimbawa ay “Naaagnas na Bangkay. isipin o damdaming naghahari sa kuwento halimbawa : Maghilom May Balantukan ni Mabini Rey Centeno 5.” 4. Dito umiinog ang buong diwa at daloy ng mga pangyayari. May iba‟t ibang paraan ng pagpapakilala rito: a.17. Paglalarawan ng tauhan – sa „di tuwirang pamamaraan. Sa pagtalakay sa bahaging ito ay dapat makilala kahit na pahapyaw lamang ang katangian ng sumulat upang maikumpara ang kanyang talino at pagkatao sa paglikha ng mga kwento at ang kaugnayan nito sa sariling karanasan. Nayon at Dagat-dagatan ni N. Pagpapahiwatig ng suliraning kakaharapin ng mga tauhan – kailangang pagitawin ang suliranin ng pangunahing tauhan upang matiim sa isipan ng mga mambabasa na sa kanya iinog ang mga sumusunod pang pangyayari. May-akda – tumutukoy sa sumulat o lumikha ng kwento. Kasukdulan – ito ang pinakamataas na uri ng pananabik.

Ang isang kaisipan ay maaring makipagtunggali sa isa pang kaisipan. Katapusan Ang mga mambabasa‟y nananabik kung ano ang magiging wakas ng kuwento hangga‟t hindi sumasapit ang kasukdulan.Maaring magsalita. Nagpapatuloy ang mga mambabasa sa pagbasa upang malaman kung . mga ilaw. Sa ganitong paglalarawan. Paggamit ng mga salita at pariralang nakatatawag-pansin. ang kapaligiran. palabiro. Tinatawag na tunggalian ang paglalaban ng pangunahing tauhan at iba pang mga tauhan. 1. 2. paglalarawan ng damdaming kanyang ginigising sa mga kasama niyang tauhan 5. Kailangan ang isang tauhan ay mamumukod sa mga kasaman niya sa pamamagitan ng kanyang mga sinasabi. mga pagkain. Ang pag-uusap ay hindi dapat gamiting kasangkapan upang maiparangalan ng may-akda ang kanyang karunungan at kaliksihang isip. paglalarawan ng kapaligiran katulad ng tirahan ng tauhan o ng mga kasangkapang kanyang ginagamit 6. at iba pang dulot ng kalikasan. 3. Kailangang magkaroon ng tunggalian upang magkaroon ng dula. 3. Ang mga tungggalian sunud-sunod ay dumarating sa isang tanging bahagi na nagdudulot ng pinakamasidhing pananabik. nakayayamot. Kung ang tauhan ay nagtatampo. maaring mahaba ang sinasabi ng tauhan kung gayon ang hinihingi ng kuwento. Kasukdulan Nagbibigay na pananabik sa mga mambabasa ang bawat tunggalian. paglalarawan ng kanyang mga kilos batay sa mga pangyayaring kanyang kinakaharap 7. pagiging natural – Kailangan ang sagutan ay katulad ng sa tunay na usapan. 4. Huwag talampakin ang bagay na maaaring ipahiwatig lamang 2. Ang mga sinasabi ng tauhan ay hindi dapat na napakahaba na tila nagtatalumpati. Hindi kailangang maging buo ang pangungusap. Mga Kailangan ng Isang Maikling Kuwento Tunggalian May dula o kilos na madula ang isang kuwento. paglalarawan ng mga bahagi ng kanyang katawan 4. tiyak na pagsusuri ng kanyang katauhan 5.Magagawang malinaw at kapani-paniwala ang paglalarawan o pagsasalaysay sa pamamagitan ng pagamit ng tiyak na mga katangian o tiyak na mga pangyayari. Maari siyang seryoso. Ang isang taong takut na takot ay hindi maaring magsalita nang mahinahon at buong katalinuhang sagutin ang tanong sa kanya. Nauugnay ang sinasabi ng sumusunod na nagsalita sa sinabi ng nauna. isang parirala. Maari namang ang isang tauhan ay makipagtunggali sa kalikasan. Dapat na maging matimpi: Kailangan ay katimpian sa damdamin at katimpian sa pananalita. Mayayamot ang bumabasa kung sa dalawang nag-uusap ay isa lamang ang palaging nagsasalita at ang kausap ay tagausisa lamang na kahit mawala ay hindi magiging kakulangan sa kuwento. Masining na Pagsulat May tatlong parran ang masining na pagsulat. tulad ng bagyo. angkop na pangyayari – Kailangan sa pamamagitan ng sinasabi ng tauhan ay malaman ng mambabasa kung anong damdamin ang nag-uduok sa kanya upang magsalita nang ganoon. Ang bahaging ito ng pinakamasiding pananabik ay tinatawag na kasukdulan. 3. paglalarawan ng isipang naghahari sa tauhan 2. Hindi mabuting kuwento ang isang akdang walang tunggalian. utal. Nakapagdudulot ito ng kapanabikan at kasiyahan sa mga mambabas ang bawat tunggalian. o paputol-putol ang pagsasalita. paglalarawan ng paraan ng pagsasalita ng tauhan 3. 4. bayaang makilala ang pagtatampo sa kanyang mga sinasabi. kailangang ilarawan ang pook na pagdarausan ng kasayahan. angkop ang tauhang nagsasalita – Sa pagsasalita ng tauhan ay kailangang makilala ang likas niyang sarili at ang damdaming nag-udyok sa kanyang ikinilos.ang isang taong nagsisisi nang buong puso ay hindi magsasalita nang mapangmataas. o kaya‟y mapambuska. paglalarawan ng mga sinasabi nfg ibang mga tauhan tungkol sa isang tauhang tinitukoy sa kuwento 8. pagkakaroon ng kaugnayan sa galaw ng kuwento – Kailangan ang pag-uusap ay tumutulong sa pagsulong na galaw ng kuwento. madaldal. Hindi ito magiging kawili-wili sa mga mambabasa. at iba pang bagay na maaaring makatulong sa pagbuo ng larawan sa isip ng mga mambabasa. Ang ikapagtatagumpay ng alinman sa dalawa ay nasa manunulat. Paglalarawang-Tauhan Ang mga sumusunod ay mga karaniwang pamamaraang ginagamit ng mga manunulat sa paglalarawan ng tauhan: 1. Ang Usapan sa Kuwento Ang mga sumusunod ay mga katangian ng isang mabuting usapan: 1.

ang pagkamakabayan ng isang lalaki. at lunan ng kuwento. Kung minsan nama‟y ang inilalahad ng tagpuan ay tauhan at panahon lamang. Ang pamamaraang ito ay may mga sumusunod na bahagi: i.ano ang mangyayari sa pangunahing tauhan. Maaaring isaisip ng isang mambabasa na ang paksa ng kuwento ay tungkol sa pagmamahal ng isang magulang sa kanyang anak. Inilalahad nito ang tagpuan(setting) na siyang nagpapakilala sa mga mambabasa ng mga tauhan. Saglit na kasiglahan Ang mga bahaging naglalahad ng unang suliraning inihaharap ng lunas ay tinatawag na saglit ng kasiglahan. pagpapahalaga sa karapatang pantao. ang pagtatagumpay ng kabutihan laban sa kasamaan. May mga kuwentong inilalahad na lahat ng tagpuan. Ang Pamamaraan Iba‟t iba ang pamamaraang ginagamit ng mga kuwentista. Ang bawat isa‟y may sariling kakanyahan. Ang kaisahan ay bumubuo sa isang pangungusap mataposs mabasa ng mambabasa ang kuwento. Ang kuwento‟y magwawakas na pakatapos ng kasukdulan. ang tatlong sangkap ng tauhan. Ang Mabuting Pagpapahayag Ang mabuting pagpapahayag ay pagpili ng mga wastong salita na angkop sa diwang nais ipahatid ng may akda. Ang wakas ay malimit na ipinapaubaya niya sa guni-gini ng kanyang mambabasa. Kailangang makapag-abuloy sa kaisahan ng kaisipang nais palitawin ng may-akda ang bawat bagay sa kuwento. atbp. Ang naturang mga pangyayari ang bumubuo sa mga suliraning inihahanap ng lunas. Ang isang makabagong manunulat ay maingat sa pagtatapos ng kanyang kuwento. Ang mga kilos at pag-uusap ng mga tauhan ay nararapat ding makapag-abuloy sa kaisahan. Higit na umaakit sa mga mambabasa ang bahaging ito upang ipagpatuloy ang pagbasa. Ang mga manunulat na sumasang-ayon sa dating pamamaraan ng pagsulat ng maikling kuwento ay nanniniwala sa pamamaraang nagbibigay-diin sa balangkas. iii. Ang paggamir ng mga pili at angkop na mga salita ay mahalaga sapagkat sa pamamagitan ng mga ito ay magiging mabisa ang kaisipang ipinapasok ng manunulat sa mga tauhan at magiging malinaw ang paglalarawan. Ibang uri ng pagkaakit ang naramdaman nila ang pamiminto ng isang pangyayaring gumising ng isang tiyak na damdamin kung hindi man maging kawili-wili. panahon. at lunan. Kasukdulan v.panahon. Ang susunod ay mga pangyayaring kailangang maayos ang pagkakalikha at pagkakahanay. Dagling sundan ng wakas. iv. Hindi dapat na pahabain pa ang kuwento pagkatapos ng kasukdulan sapagkat mawawala ang ganda nito. Kakalasan Mga Uri ng Maikling Kwento  Kwento ng Pag-ibig  Kwento ng Katutubong –kulay  Kwento ng Tauhan  Kwento ng Kaisipan  Kwento ng Katatakutan  Kwento ng Kababalaghan  Kwento ng Katatawanan  Kwento ng Talino  Kwento ng Pampagkakataon  Kwento ng Kapaligiran  Kwento ng Makabanghay . Panimula (Kasama rito ang tagpuan) Maraming tungkuling ginagampanan ang panimula. Mga Suliraning Inihahanap ng Lunas Ipinaliwanag sa dakong unahan na ang saglit ng kasiglahan ay simula ng pagtungo sa paglalahad ng unang suliraning inihahanap ng lunas. MGA KATANGIAN NG ISANG MAHUSAY NA MAIKLING KUWENTO Ang katangiang dapat taglayin ng isang mahusay na maikling kuwento ay ang mga sumusunod: 1. Ang pag-aakit ng mga mambabasa sa panimula dahil sa pamamaraang ginagamit ng may-akda ay pansamantala lamang. Ang mahusay na pagpapahayag ay nakatutulong sa kaisahan ng kuwento. Kaisahan Ang kaisahan ng maikling kuwento ay tumutukoy sa isang panggitnang kaisipan. Ang mga ito ay lumilikha sa isang pagkawiling pasidhi nang pasidhi hanggang sumapit ang pinakamasidhi na tinatawag na kasukdulan. ipinauubaya na sa mga mambabasa na hanapin ito sa kabuuan ng kuwento? ii. ang kahalagahan ng karunungan.

 Isang mahalagang pangyayari sa kuwento halimbawa: May Gunita Pa Ang Mga Bulaklak ni Jose F.” pamagat na masasabing kahangalan – halimbawa ay “Apoy na Mainit. Huwag talampakin ang bagay na maaaring ipahiwatig lamang 2. . 3. 6. Ocampo  isipin o damdaming naghahari sa kuwento halimbawa : Maghilom May Balantukan ni Mabini Rey Centeno  katotohanang pandaigdig o katotohanang pinatunayan sa kuwento: Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo.” Maaaring Maging Mabuting Pamagat pook na may malaking kinalaman sa kwento halimbawa: Lunsod.  pinakamahalagang tauhan sa kuwento halimbawa: Impong Sela ni Epifanio Gar. Masining na Pagsulat May tatlong paraan ang masining na pagsulat. Dapat na maging matimpi: Kailangan ay katimpian sa damdamin at katimpian sa pananalita. angkop na pangyayari 4. Gonzales. pagkakaroon ng kaugnayan sa galaw ng kuwento 9. 5. Ang Pamagat Ang isang mabuting pamagat ay may mga sumusunod na katangian:  hindi pangkaraniwan  Kapansin-pansin  kapana-panabik Mga Pamagat na Dapat Iwasan      pangkaraniwan – halimbawa ay “Ulam” pamagat na magbubunyag sa lihim ng kuwento – halimbawa ay “ Anak na Suwail. Paggamit ng mga salita at pariralang nakatatawag-pansin. Sibal 7. angkop ang tauhang nagsasalita 3. 2. Nayon at Dagat-dagatan ni N.  pinakamahalagang bagay sa kuwento halimbawa: Bakya ni Hernando R. 3.M.MGA BAGAY NA MAHALAGA SA Pagsulat ng Maikling kuwento 6. 8. Ang Pagiging Sang-ayon ng Akda sa Karanasan sa Buhay Mailalarawan nang buong linaw ng isang manunulat ang mga bagay na nais niyang ilarawan kung ang mga ito ay naaayon sa mga paksang nasasaklaw ng kanyang karanasan.. 4. Ang mga sumusunod ay mga karaniwang pamamaraang ginagamit ng mga manunulat sa paglalarawan ng tauhan: paglalarawan ng isipang naghahari sa tauhan paglalarawan ng paraan ng pagsasalita ng tauhan paglalarawan ng mga bahagi ng kanyang katawan tiyak na pagsusuri ng kanyang katauhan paglalarawan ng kapaligiran katulad ng tirahan ng tauhan o ng mga kasangkapang kanyang ginagamit paglalarawan ng kanyang mga kilos batay sa mga pangyayaring kanyang kinakaharap paglalarawan ng mga sinasabi ng ibang mga tauhan tungkol sa isang tauhang tinitukoy sa kuwento paglalarawan ng damdaming kanyang ginigising sa mga kasama niyang tauhan 10. 7. 8. Hindi dapat tumalakay ng mga paksang hindi nasasaklaw ng kanyang karanasan sapagkat maaaring limabas na malayo sa katotohanan. pagiging natural 2. 1.V.Nagsisi. Ang Usapan sa Kuwento Ang mga sumusunod ay mga katangian ng isang mabuting usapan: 1. Matute. Paglalarawang-Tauhan 1.” pamagat na maituturing na labag sa mabuting panlasa – halimbawa ay “Naaagnas na Bangkay.

ang pagkakaroon ng bukas na isipan sa pagbabago at kababaan ng loob. Ang Tao – Tulang pandamdamin. Hinanap sa pamamagitan ng masusing pagsusuri o ng tiyak na kasagutan sa mga sumusunod na tanong: 1. Ano ang magagandang kaisipan na nahahayag at nailalarawan sa bawat tula? 3. makatotohanan. may kaugnayan sa tototong buhay. . Ang mga natuklasan sa pag-aaral ay may implikasyon sa buhay ng mga mambabasa at mag-aaral. mayaman sa paglalarawan. ay gumamit ang mananaliksik ng pagsusuring pampanitikan at paraang paglalarawan (descriptive method). payak at maiksi. Anong mga katangian na nahayag ng bawat makatang pinag-aralan? 4. Ang Panday – Ito ay pandamdamin sapagkat may kaugnayan sa tunay na buhay ng tao. Ito ay nagmula sa ibat . LAGOM SA NATUKLASAN URI NG TULA AYON SA KAANYUAN Isang Dipang Langit – Ito ay pandamdamin. Hernandez at Teo S. Sinuring mabuti ang mahahalagang bahagi ng tula upang makuha ang sadyang pinag-uukulan ng mga halaga nito. pinag-aralan at sinuri ang mga uri ayon sa kaanyuan at salig sa layunin at hinanap din ang mga katangian ng makatang sina Amado V. Gumamit sa kanyang pag-aaral at pagsusuri ang mananaliksik ng pagsusuring pampanitikan at palarawang pagsusuri. Anong implikasyon sa buhay ng mga mag-aaral at mambabasa ang mga natuklasan sa pag-aaral ng mga tula? Dahil sa ang suliranin ng pag-aaral ay tumalakay sa mga katangian na nakapaloob sa tula. Aking Bayan – Pandamdamin.MASINING NA PAGSUSURI NG MGA PILING TULA SA FILIPINO =================================================================== Ang pag-aaral na pinamagatang “Masining na Pagsusuri ng mga Piling Tula sa Filipino” ay isinagawa upang ipakilala at ipakita sa mga mambabasa na ang Panitikang Filipino ay maaaring maging tanglaw sa pagsusuri at pagpapahalaga at pagpapahalaga ng mga tula. Binasang mabuti ang bawat tula. Hindi lahat ng ibig ay makakamtan. matapat at realistiko.ibang aklat na ginagamit na sangguniang pampaaralan. ang gawain ng panday. sa buhay ni Hernandez ay totoong nangyari. nauugnay sa buhay karanasan ng tao. Laboratoryo at Dambana – Tulang pandamdamin. Anu-ano ang uri ng tula ayon sa kaanyuan at layunin? 2. nagsasaad ng damdaming pansarili. sumusunod sa marangal na batas ng buhay. May damdaming nagpapataas sa kalagayan ng tao. Kung Tuyo na ang Luha Ko. Baylen sa pagkatha ng kanilang mga panulat. Ang Buhay – Ito ay pandamdamin. Lagom sa Paraan ng Pag-aaral Nilikom ng mananaliksik ang lahat na kailangang materyal sa pag-aaral.

URI NG TULA AYON SA LAYUNIN Isang Dipang Langit – naglalarawan ng tunay na nangyayari sa buhay ng sumulat. Kung Tuyo na ang Luha Ko. Nagbubukas ng isipan na ang buhay ay may ibat-ibang kahulugan. Ang Tuod na Tulay – Tulang pandamdamin. ay gumaganting parang bulkang sumasabog. Kung Tuyo na ang Luha Ko. may ligaya at lungkot. kung dumating na ang sukdulan. Ang Buhay – hindi lahat ng naisin ng tao ay makakamtan. Ang Tuod na Tulay – huwag mawalan ng pag-asa. . pagkat nasa huli ang pakinabang at maging huwaran sa katatagan upang maging inspirasyon ng mga taong nawawalan ng pag-asa. Ang Panday – mapaglarawan ng buhay. Kababaang loob na tanggapin ang pagbabago. magtiyaga. Aking Bayan – naglalarawan ng kalikasan ng tao. Pakikibaka sa buhay na nangangailangan ng pagtitiis. siya ay dakila sa bayan.Takip Silim at Lumang Lambat – Tulang pasalaysay. MAGAGANDANG KAISIPAN NA NAIHAHAYAG AT NAILALARAWAN SA BAWAT TULA Isang Dipang Langit – magtiis. naghahayag ng mga pangyayari sa buhay ng tao. nagbibigay ng patnubay sa buhay. Laboratoryo at Dambana – ang imbensyon ng tao kung hindi wasto ang paggamit ay magdudulot ng masaklap na kapahamakan. ng paligid nito. Ang Takip Silim at Lumang Lambat – ang buhay ay parang pagmamalakaya. Takip Silim at Lumang Lambat – naglalarawan. huwag lang palipin ang diwa at panitik. naghahayag ng katotohanan sa buhay. mapagpanuto. Aking Bayan – nagtitiis hanggang makakaya. samutsaring karanasan ang mahihila sa dagat ng buhay na lalong nagpapatingkad ng kulay sa tunay na kahulugan ng buhay. ang paghihirap ng bayan. ng sambayanang Pilipino sa kamay ng mga Kastila. Ang Panday – sa kabila ng maruming kaanyuan ng panday. Ang Buhay – nagtuturo ng aral. Ang pag-aalala sa nakalipas ay magpapahalaga sa buhay ng tao. mapagpanuto at gumagabay kung paano gamitin ang buhay na makabuluhan upang sa panahon ng katandaan ay hindi makaramdam ng panghihinayang. Naglalahad ng aral. pagtitiyaga at kung minsan kawalan ng pag-asa. Laboratoryo at Dambana – nagbibigay kabatiran sa wastong paggamit ng modernong teknolohiya at maging bukas ang isipan sa anumang pagbabago. Ang Tuod na Tulay – nagbibigay ito ng aral at mga kabatiran sa buhay kung paano mamuhay ang tao sa mundo. Gumagabay sa mambabasa ng mga dapat ikilos o gawin upang maging matatag ang sarili.

KONKLUSYON Ang mga sangkap ng tula ay nagpapaganda at nagiging mahalaga upang mataglay ng uri ang tula. Para sa kanya.KATANGIAN NG MAKATANG PINAG-ARALAN Amado V. salamisim. 5. kung ano ang anumang mangyari sa buhay. 2. Baylen. Hinuhubog ang kanilang diwa at damdamin sa paraang dakila at marangal. Pinupukaw ang ating damdamin ni Baylen sa kanyang tulang “Laboratoryo at Dambana”. Implikasyon Ng Mga Natuklasan Sa Pag-Aaral Sa Buhay Ng Mga Mag-Aaral At Mambabasa Sa mga magagandang kaalaman mula sa pag-aaral ay lumalawak at yumayaman ang isipan at damdamin ng mga mag-aaral hinggil sa buhay. Maraming ginintuang aral at kaalaman para sa mga mambabasa ang mga tulang pinag-aralan. Ang panitik ang makapangyarihan at ayon sa kanya ang hari ang nagpapayuko ng panitik. Siya ay tinaguriang “Makata ng Manggagawa” sa ating panitikan sa dahilang nasasalamin sa kanyang mga tula ang marubdob na pagmamahal sa mga dukhang manggagawa. Sa pagkamalawak ang kakayahan upang mag-isip at dumama ng mga bagay-bagay na binabanggit ng kanyang mga tula. Punong – puno ng magaganda at makabuluhang kaisipan ang mga tula na huhubog sa pagkatao ng mga mambabasa. Ang mga may – akdang mahuhusay. at may kasiyahan sa pagkatha (humor). ang tula ay halimuyak. Umaakay sa matuwid at makatotohanan ang mga panitik ni Baylen. Siya ay may katangiang pukawin ang damdamin ng mambabasa sa pagbibigay ng kahulugan ng buhay. REKOMENDASYON 1. Hernandez. Maging masigasig at bigyan ng pandama ang pag-aaral ng tula upang makilala ang mga tagong kagandahan nito. Mag-aral at magsaliksik pa ng maraming tula upang makahango ng mabubuting aral at halimbawa sa buhay ng tao. Mayamang maglarawan at magpahayag ng katotohanan. 3. Teo S. taginting. Pahalagahan ang mga magagandang kaisipan mula sa mga tula upang magamit na halimbawa sa buhay. . Iginagabay sila sa wastong kaparaanan upang magtamo ng buhay na makatuwiran at dalisay. 4. Siya ay may kakayahang tulungan ang mambabasa sa pagkilala ng buhay sa tanglaw ng kabutihan at kagandahan ng pananaw. Siya ay malikhain. may malikhaing guni-guni ay nakagagawa ng mga mapaglarawang mga panitikan. Sa tula niyang “Takipsilim at Lumang Lambat” at “Tuod na Tulay” ay naglalarawan ng kalagayan ng buhay. Sanaying magbasa ng magaganda at may-uring mga tula upang makita ang maramingf katotohanana sa buhay. Pag-ibayuhin pa ang pag-aaral at pagsusuri hinggil sa mga sangkap ng tula upang mapaningning pa ito.

ANG SINING NG PAKIKIPAGTALASTASAN Kahulugan Nagsimula sa salitang Latin na “communis” na nangangahulugan ng “panlahat o para sa lahat” ang komunikasyon o pakikipagtalastasan. Ayon kay Webster. Paglalahad Ang mabisang paraan ng pagpapahayag ng kaisipan at damdamin ng tao sa kanyang pang-arawaraw na pakikipagtalastasan sa kanyang kapwa ay paglalahad. Mga Batayang Prinsipyo ng Paglalahad . pagbibigay o paghahatud ng kabatiran sa mabisang paraan. Ito’y may kahalagahang pampulitika 3. Kahalagahan ng Pakikipagtalastasan 1. Kung ibig nating ipaliwanag ang kahulugan o katuturan ng isang salita. paglalahad ang pinakamalaking bahagi ng sinusulat at binabasa. ensayklopidya. diksyunaryo. ang simple’y nagiging mabigat. ang buong sulatin ay nagiging makapangyarihang tagapagpahayag ng kaisipan at damdamin ng tao. Higit sa lahat. paraan ng paggawa ng isang bagay. –aklat. teorya. natutunan ang likas na pagkapalatanong ng tao. tao o palagay. isang pakikipag-usap. artikulo. pelikula. sapat at walang pagkiling na pagpapaliwanag sa anumang bagay na nasasaklaw ng isip ng tao. Kahit na napakasimple ng paksa. sapagkat kaya nagsusulat ang isang tao ay dahil mayroong sasabihin sa mga mambabasa na sukat kapulutan nila ng mga mahhalagang impormasyon o kaisipang makapagbabago sa mga dati nilang ginagawa o iniisip. Ito’y gawaing panlipunan 2. dula. manwal. ito ay paraan ng tao upang buhayin o bigyang-kahulugan ang kanyang salita sa isipan ng ibang tao sa pagpapahayag ng mensahe. panunuri sa aklat. Tinatawag ding ideya na kung umikot sa iisang bagay ay tinatawag na paksa. o palagay. isang layunin. sapagkat may mga mambabasang dapat maaakit sa mga sinusulat na ito upang ipagpatuloy at tapusin ang pagbabasa. Ano ang halaga ng mahuhusay na ideya kung hindi naman maiintindihan ng mambabasa? Ang isang mabisang pagpapahayag ay iyong nagpapalinaw sa isang konsepto o ideya. Kailangang mabigat. ang ordinaryo’y nagiging kapana-panabik. isang simulain. editoryal. Samakatuwid. Ito’y mahalaga sa alinmang propesyon Pagpapahayag Ano ang mabisang pagpapahayag? Kailangang malinaw ang isang pagpapahayag sapagkat ang layunin nito ay maihatid sa mambaabasa ang mga iniisip. dalawa ang mahalagang sangkap ng pagpapahayag: ano ang iyong sinasabi at paano mo ito sinasabi. Ito’y ginagamit sa pagpapaliwanag ng pamamaraan o proseso ng paggawa ng isang bagay at ng pagsasakatuparan ng direksyon at pagpapaliwanag ng mga hakbang na dapat isagawa kaugnay ng isang gawain. Sa pamamagitan ng paglalahad ay naipaliliwanag ang kahulugan ng isang ideya at katuturan ng isang salita. komposisyong pangmusika at palatuntunan sa radyo. ganoon din ang pagkilala natin sa isang bagay. sa kamay ng isang nagsusulat na may mahusay na pamamaraan ang mababaw ay lumalalim. Ang una’y tinatawag na nilalaman. lalo na iyong mahirap maunawaan. isang pakikipag-unawaan. Kailangang maganda. Kailangang nababatay sa realidad at katotohanan sapagkat ang pangunahin sa lahat ay magkaroon ang manunulat ng kredibilidad sa kanyang mga mababasa. Samakatuwid. ang pakikipagtalastasan ay pagpapahayag. URI NG PARAAN NG PAGPAPAHAYAG PAGLALAHAD Ang paglalahad ay isang paraan ng pagpapahayag na ang hangarin ay gumawa ng isang malinaw.

c. ang salita o pariralang nais bigyan ng kahulugan. Ang ikalawa ay ang kaurian o kaisipang kinabibilangan ng pananalita. Dapat ito’y nababatay sa katotohanan sapagkat pinagmulan. Sa mga gayong pagkakataon ay may angkop nasanaysay na pangkatuturan. sa ganoong paraan ay nagiging higit na madali ang pag-unawa. Malinaw itong matatawag kung ayos ang detalye at tiyak at maikli ang paliwanag. Halimbawa ang salitang babae (salitang nais bigyan ng kahulugan) ay isang uri ng tao (Kaurian) na may kapasidad magsilang ng sanggol (katangiang naiiba) Ito ang pinakakaraniwang uri ng paglalahad. kailangan ding ang pagbibigay ng wastong kahulugan ay pakalinawin. May tatlong bahagi ang pagbibigay-kahulugan. Iwasan ang paghaahlu-halo ng mga ideya na hindi mawarian kung nasaan ang puno at nasaan ang dulo. Iniisa-isa ang mga ipinagkakamaling ito at ipinakikitang hindi kaugnay ng tunay na kahulugan ng salita o paksang tinuturan. Pagpapakilala sa Pinagmulan ng Sanhi at Bunga – ipinaliliwanag ditto ang pinanggalingan ng isang bagay o paksa.Ang pagsusulat ng paglalahad ay dapat nag awing mabisa at makabuluhan. Uri ng Paglalahad 1. Gumagamit ng paglalarawan h. sanhi o layunin. Ang ikatlo ay ang kaibahan o mga katangiang naiiba ng bagay o kaisipang nililiwnag.bagay. Pagpapahindi – binaganggit ang mga bagay o sangkap na karaniwang ipinagkakamali sa salita o paksang tinuturuan. Gumagamit ng paulit-ulit ngunit bagong pagpapahayag 2. Pag-uulit – Ang katutuiran ng salita o paksa ay inuulit-ulit nginit sa iba’t ibang salita at pannaw na ang layunin ay bigyan ng lalo pang diin. Gawing kronolohikal at magkakugnay-ugnay ang mga hakbang sa pagpapaliwanag ng proseso o pamamaraan. Paghahambing o Pagtatambis – kadalasang ang binibigyang kahulugan ay paksang hindi kilala o hindi abot ng karanasan ng bumabasa na upang higit na makilala ay inihahambing o itinatambis sa mga bagay na kilala na. 5. Mabisa at malinaw ang pahayag kung ipinaliliwanag ang mga terminong ginamirt. Pangunahing layunin ng sanaysay na pangkatuturan ang magbigay ng kahulugan. May mga pagkakataong humihingi ng mahigit sa isang katuturang maanyo ang isang talakay. sanhi at bunga ang ipinaliliwanag. Hindi kailangang gumamit ng mga mabibigat na salita o malalalim na kahulugan ang mahalaga ay pagkaunawa ng mambabasa sa hangad niyang mabatid. May tatlong sangkap ito: (1) ang pananalita o ang salitang binibigyang kahulugan: (2) ang kaurian ng bahay o kaisipang kinabibilangan ng pananalita. May dalawang uri ng pagbibigya kahulugan: ang katuturang maanyo (formal definition) at ang sanaysay na pangkatuturan (essay of definition). kawili-wili at higit sa lahat. Sa pagsusuri ay pilit na pinalilinaw ang mga masalimuot na bagay. palagay at teorya upang ang bawat isa’y mapag-aralan sa kanyangkaugnayan sa kabuuan at sa ibang bahagi o aspeto. e. f. d. Sapagkat baka hindi ganap na maunawaan ng babasa. 6. at (3) ang kaibhan o mga katangiang ikinaiiba ng bagay na nililiwanag sa mga kauri nito. malinaw. bakit nagkagayon. May ilang kaparaanang magagamit sa ganitong paglalahad: a. Pagsusuri – dito’y ipinaghihiwalay ang mga sangkap o bahaging bumubuo ng isang abagy. inaw at bigat ang naunang kahulugan. 3. Pagbibigay – Katuturan – ito ay maaaring diksyunaryong pagbibigay-katuturan. Gumagamit ng halimbawa g. ano ang kalalabasan o ano ang mapakikinabangan. Pagsunod sa panuto o pamamaraan Pangulong tudling o editoryal Suring-basa Siyentipikong ulat Sanaysay Halimbawa ng Sanaysay na Pangkatuturan . 4. Ang katuturang maanyo ay nasasalig sa isang makatwirang paghahanay ng mga salita na sa ilang kataga ay nagbibigay ng lalong malaking kaalaman. Ang una’y ang pananalita. konsepto. b.

Inihudyat na ng kanilang relong pandingding ang ikalabindalawa ng gabi ngunit gising na gising pa rin siya sa kanyang pagkakahiga. Ito’y nagbibigay-kaalaman tungkol sa isang bagay ayon sa ayos ng bagay na inilalarawan at ayon pa rin sa pangkalahatang pangmalas. Masining o malikhain. Sa pagbuo ng makasining na paglalarawan. isang lipunang ang mga mamamaya’y masunurin sa batas at nakikipagtulungan sa kanilang mga pinuno. Makatao ang lipunang makabayan na dahilo sa katapatan at mga pag-ibig sa bayan ay haharapin ang mga digmaan upang ipagtanggol ang kalayaan at katahimikan ng kanyang bayan. mapagkaibigan at mabuti. isang lipunang may mga pinunong hindi lamang makatarungan sa kanilang pamamalakad kundi may mga pinunong marunong umunawa at magpakababa. pandinig. Bukod sa nagtataglay ng katangina ng karaniwang paglalarawan. (Gumamit ng paulit-ulit ngunit bago’t bagong pagpapahayag) PAGLALARAWAN Kahulugan Ang paglalarawan ay isang pagpapahayag ng mga impresyon o kakintalang likha ng pandama. Umingit ang nayutyot na ”spring” nito. at pansalat.P. Malalimn ang paghingang bumangon siya sa kanyang katre. d. mga larawang lumilitaw sa kadilimang nakikita ng balintataw ng kanyang mga mata. isang lipunang pinamumunuan ng mga Pilipinong nagmamahal sa kanilang sariling wika at kattutubong kaangkinan. Tumangan Kailangan natin ngayon ang isang lipunang makatao. Mga Katangian ng Paglalarawan a. . At kapag ipinipikit niya ang kanyang mga mata. dapat pang pumukaw ng guniguni. Malamig ang pawis na butil-butil na gumiti sa kanyang noo at sa pag-agos sa kanyang mga pisni ay pinalis ng kanyang kamay na nadama niyang nanginginig. Karaniwan. b. marunong o mangmang ay pantaypantay sa kanilang mga karapatan at mga kapanagutan. sa kapwa – sa lipunang ang lahat. Nakatutulong din ang paggamit ng tayutay o salitang patalinghaga. matulungin. Pagpili ng Paksa Pagpili ng Pananaw Pagbuo ng Pangunahing Larawan Pagpili ng mga sangkap Banggitin ang layunin ng paglalarawan Mga Uri ng Paglalarawan 1. c. Makatao ang isang lipunang hindi makasarili kundi iniisip ang para sa kabutihan ng lahat. Tila may mga tinig na humuhugong sa kanyang tainga. 2. Sa pamamagitan ng pang-amoy. Ang paglalarawan ay nauukol lamang s amga bagay sa kanilang pag-iisa.Ang Lipunang Makatao A. Hindi na kinapa ng kanyang mga paa ang kanyang tsinelas sa ilalim ng kanyang katre nakayapak niyang tinungo ang nakabukas na durungawan. mayaman o mahirap. makatutulong ang paggamit ng mga salitang nagbibigay-kulay. panlasa. tunog. at ang layon ay maipakita kung paano ang isang bagay ay naiiba sa mga kauri niya. tinatala ng sumusulat ng paglalarawan ang mga detalye na kanyang namasid om kaya’y makatawag ng kanyang pansin. Makatao ang lipunan kung ito’y maka-Diyos – yaong ang pag-ibig sa Lumikha ay inihahayag sa paggawa ng mabuti. Pinagagalaw ng awtor ang guniguni ng mga mambabasa upoang makita ang larawan ayon sa damdamin at isipan ng manunulat. galaw at matinding damdamin. Halimbawa ng Paglalarawan Paglalarawan ng Damdamin (Masining na paraan) Hindi siya dalawin ng antok. e. isang lipunang may mga mamamayang katulad ng kanilang mga ninuno ay mga maka-Diyos.

3. 3. Tila maalong dagat na tumahimik ang kanyang nababalisang damdamin. Nawala rin ang panunurot ng kanyang bidhi. 6. Mula sa kuwentong ”Ang Liham” A. Huminto rin ang paggiti ng butil-butil na malamig na pawis sa kanyang noo.P. 3. Banghay Paningin Suliranin . Tumangan. samantalang ang masining na salaysay ay isinusulat upang makaaliw. 4. 2. Ang layunin nito ay maikuwento ng isang pangyayari o kawil ng pangyayari. nabasa at narinig Uri ng Salaysay Inuuri ang lalong marami sa dalawa ang pagsasalaysay: ang salaysay na nagpapabatid (informative narrative) at ang masining na salaysay (artistic narrative). Tagumpay. Ang pagsasalaysay ay isa sa pinakagamitin sa pang-araw-araw na pakikipagtalastasan ng tao sa kanyang kapwa. 5. 1969 PAGSASALAYSAY Kahulugan Ang pagsasalaysay ay isang paraan ng pagpapahayag na nagkukuwento ng pangyayari o kawil ng mga magkakaugnay na mga pangyayaring maaaring totoo o dili kaya’y mga pangyayaring bunga ng imahinasyon o guniguni. Ang salaysay na nagpapabatid ay isinusulat upang maghatid o magbigay ng mga kaalaman o kabatiran sa mga mambabasa. 2. Okt. At tila wala sa loob na inihaplos niya sa kanyang mukha ang dalawang kamay. Ang salaysay na nagpapabatid ay walang banghay (plotless) samantalang karaniwang may banghay ang salaysay na masining. 4. Salaysay na nagpapaliwanag (expository narrative) Salaysay na pangkasaysayan (historical narrative) Salaysay na nakaraan (reminiscent narrative) Salaysay na paglalakbay (travel narrative) Salaysay ng pakikipagsapalaran (narrative of adventure) Salaysay na patalambuhay (biographical narrative) anekdota (anecdote) Kathang salaysay (sketch) Katangian ng Mabuting Salaysay 1. Ano ang Pinagkukunan ng Tao ng Kanyang isinasalaysay? 1. 7. At salamat sa buntunghiningang iyon at nabawasan ang paninikip ng kanyang dibdib. Mga Uri o Halimbawa ng Salaysay na Nagpapabatid 1. Nanginginig pati ang buntunghiningang nagwala sa dibdib niyang tila nadaraganan ng isang mahigpit na bagay. May mabuting pamagat Mahalagang paksa Wastong pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari Kawili-wiling simula at wakes Katangian ng Maikling Kuwento 1. 2. Karanasan Pagbabasa Pakikinig Pagtatala ng mga nararanasan.8. 8. 2. 4. 3.Ibig niyang kiligin nang dampulayan ng hangin ang kanyang pawisang mukha.

4. 3. Nagtataglay ng isang paksang pangungusap. 11. 7. Natatagpuan ito sa gawing hulihan ng komposisyon. Mga Uri ng Talata (Ayon sa Kinalalagyan ng Komposisyon) 1. Alisin ang di-kaugnay na bagay. Kadalasang sinasabi rito ang pagkakaugnayan ng alinmang dalawang magkasunod na bahagi ng komposisyon. Ito’y para nanag isang maikling komposisyon. nagbibigay-katuturan at pakahulugan. Talatang Naglalarawan – Layunin ng talatang ito ang ipamalas sa bumabasa o nakikinig ang isang larawan sa kabuuan sa hangad na ipinakitang isang bagay ay naiiba sa mga katulad nito.4. Iwasan ang sunud-sunod na maiikling pangungusap gayundin naman ang sunud-sunod na mahahabang pangungusap. Talatang Ganap – Ang pagpapaunlad ng mga pangunahing bahagi ng sentral na ideya ang pangunahing tungkulin ng mga talatang ganap. . Ito ay may wastong pasok at palugit. 9. 5. 2. nagtataglay ng mga salitang dapat mapasama roon at hindi sa iba pang talata. 6. Madalas gamitin ito ng mga manunulat ng pangulong tudling. 7. 2. 5. 3. 10. 8. Malayang Talata – Kapag ang talata ay nagpapahayag ng isang paksa lamang. 4. Katangian ng Mabuting Talata 1. mga kolumnista at sa mga sumusulat ng patalastas. 3. Talata ng Paglilipat-diwa – Mahalaga ito tungo sa ikapagtatamo ng ugnayan at kaisahan ng mga pahayag. ito ay tinatawag na malaya. 4. May wastong kayarian. Nilalagom nito ang mga sinundang seksyon ng komposisyon o ipinahihiwatig ang pagsulong ng paksang tinalakay. May kaisahan. Talatang Nagsasalaysay – Ito ay talatang nagsasaad ng pangyayari o karanasan upang makapagbigay ng damdamin sa mamababasa. Talatang Pabuod – Ginagampanan ng talatang ito ang paglalagom o pagbubuod sa mahahalagang pahayag sa katawan ng komposisyon. Ang pangungusap nito ay isinaayos sa paraang kaakit-akit. Karaniwang nakikita ito sa kalakhang bahagi ng sulatin na sa kabuuan ay pagtalakay nang ganap sa mga paksang pangungusap sa kanyang kaisahan at ganap na paglinang sa paksang-diwa ng sulatin sa kanilang kabuuan. Tinitiyak nito kung ano ang ipinaliliwanag. Mga Uri ng Talata (Ayon sa Paksa o Nilalaman) 1. Talatang Naglalahad – Ito ay talatang nagpapaliwanag. Talatang Nangangatwiran – May layunin ang talatang ito na patunayan sa tulong mga katibayan o katwiran ang katotohanan ng isang palagay o proposisyon. 6. lantad o di-lantad Nagtataglay ng isang diwa. May karampatang haba. May kaayusan. panimulang Talata – Ito ay nagsasaad ng paksa at layunin ng isang pagpapahayag sa isang malinaw na paraan. Paksang-diwa Himig Salitaan Kapanabikan Pagtutunggali Kakalasan Kasukdulan Galaw TALATA Kahulugan Ang talata ay binubuo ng isang pangungusap o magkakaugnay na mga pangungusap na nagpapahayag ng isang bahagi ng kabuuan ng isang pagkukuro. pangangatwiranan ilalarawan o isasalaysay at kung minsa’y kung paano ang gagawing pagtalakay o paglapit sa paksa. palagay o paksang-diwa. 2. Gumagamit ng wastong pang-ugnay ayon sa diwa ng sinusundan talata ng isang komposisyon. hindi lamang bahagi nito. 5.

Halimbawa: Magtayo tayo ng kooperatiba sa ating kolehiyo sapagkat ang kolehiyo sa Kabanatuan. Ang binibigyang-diin ay isang panig lamang ng suliranin. Ang anyo nito ay maaaring patanong. Ang impluwensyang ito kung minsan ay naglalayong mapagtibay ang mga dating saloobin o aktitud. paturol o naglalahad at nagbubuod. b. Dalawang Uri ng Pangangatwiran 1.Ang Paksang Pangungusap ng Talata Ang paksang pangungusap ng talata ang pinakabuod ng talata. Hindi lahat ng mga talata ay may lantad na paksang pangungusap subalit ang isang mabuting talata ay kailangang magkaroon ng kahit isang di-lantad na paksang pangungusap. Kinakailangang ito ay mapahayag sa iba’t ibang paraan sa iba’t ibang bahagi ng talata. Mabisa ang paksang pangunguspa kung ang mga ito’y ginagamit sa iba’t ibang lugar sa loob ng talata. Nagmamatuwid tayo upang ang iba’y mapapaniwala natin sa katotohanan ng ating pananalig at makahikayat na sila’y kumilos alinsunod doon. Inilalahad ang magkatulad na katangian. Ang konklusyon sa ganitong pangangatwiran ay masasabing pansamantala lamang. katibayan at patunay. c. May tatlong paraan ang ganitong uri ng pangangatwiran: a. Si Lucio ay nakagalit ng napatay. PANGANGATWIRAN Kahulugan Ang pangangatwiran ay isang pamamaraan sa komunikasyon na ginagamitan ng lohika upang makaimpluwensya. Ang pangangatwiran natin ay nagsisimula sa mga sanhi tungo sa bunga o ang patumbalik nito. Kay Lucio rin ang buckle ng sinturong siyang ipinamalo sa namatay na natagpuan sa di-kalayuan sa lugar ng krimen. Ang pagmamatuwid na si si Miss dela Cruz ay mabuting guro sapagkat ang ama’t ina niya ay mahusay ring mga guro. Ito’y naglalayong makaimpluwensya ng pag-uugali at pag-iisip. subalit kadalasang ito’y ginagamit upang bumuo ng mga bagong saloobin. Ang ating konklusyon ay isang pahayag na ang isang pangayayri’y bunga ng isa pang pangyayari. Ang tunay na pangangatwiran ay yaong naghahayag ng mga konklusyong hinugot mula sa katotohanan. sila ay may kooperatiba at malaki ang napapakinabang. Halimbawa: Ang pagmamatuwid na kaya hindi nakapasa sa pagsusulit ang mag-aaral ay sapagkat hindi siya nagbalik-aral. Pabuod (inductive reasoning) – Ang pangangatwirang ito ay nagsisimula sa maliit na halimbawa o katotohanan at nagtatapos sa isang panlahat na suliranin. Ang katotohanan ay natutuklasan sa pamamagitan ng kanais-nais na pagmamatuwid. Maaaring ito’y lumitaw sa gitna o sa hulihan ng talata bukod sa karaniwang lugar na nasa simula. Ang Pag-uugnay ng Pangyayari sa Sanhi. Nagsisilbi itong patnubay upang di malihis sa paksang tinatalakay at maiwasan ang pagpasok ng mga bagay na walang kabuluhan sa tinatalakay. Nakapanghihinawa kung ang mga talata ay palaging nagisismula sa paksang pangungusap. Bawat pangyayari ay may sanhi. Hindi nito sinasabi ang lahatlahat tungkol sa talata. Ang pagmamatuwid ay nanghahawakan sa mga ebidensya. subalit ito ang nagpapahiwatig ng kaisahan ng talata sapagkat ito ang nagpapahayag ng paksa o ideya. . sinusuri ang mga ito at dito humahango ng konklusyon. Halimbawa: Ang pagmamatuwid ni Lucio ang salarin sapagkat sa kanya ang nakuhang sapaang tsinelas sa tabi ng bangkay. Gumagamit ng Pagtutulad. Gumagamit ng Katibayan at Pagpapatibay.

iusang pangalawang batayan (pb) (minor premise) at isang konklusyon (k) (conclusion).  Pinalitan nila ang lumang pananampalataya ng mga lumang Tagalog sa Kristiyanismo. et. Halimbawa: A B PB Ang lahat ng tao ay mamamatay. (1986) Sining ng pakikipagtalastasan.  Kilala rin siya bilang Bathalang Maykapal. pb Ang K ay A. k Ang K ay B. Hindi makagagawa ng anumang konklusyon kailanman’t walang isang terminong nakapaloob sa dalawang batayan. Pangangatwirang Pasaklaw (Deductive Reasoning) – Dito ang isang masaklaw na katotohanan ay ikinakapitr natin sa isang tiyak na pangyayari. . (Ang PB. Maliwanag na makikita ang mga ito sa sumusunod na halimbawa. at ang ibang diyos-diyosan ay pinalitan ng mga santo. Si Bathala (nasa ibabaw).2. isang diwata (nasa ilalim). K A pb Si Juan Reyes ay tao K B k Si Juan Reyes ay mamamatay. pb. dapat maging totoo ang sinasabi sa mga batayan at ang konklusyon ay maliwanag na tinatangkilik ng mga batayan kaya’t hindi maiiwasan. isang anyo ng pagmamatuwid na binubuo ng isang Pangunahing Batayan (PB) (major premise). Sr. Siya ang makapangyarihang diyos. Ang anyo ng ganitong pangangatwiran ay tinatawag na silihismo. Metro Manila: National Bookstore Inc. A.P. Ito’y napapaloob sa isa sa iba pang mga termino (panaguri ng punong batayan) samantalang kinapapalooban naman ng natitirang termino (simuno ng pangalawang batayan). Ang terminong simuno ang konklusyon ay tinatawag na pangalawang termino at ang terminong panaguri ng konklusyon ay tinatawag na punong termino. Sanggunian: Tumangan. Lahat ng mga paniniwalang ito ay naimpluensya ng mga Kastila . Ito ang tinatawag na panggitnang termino. Samakatuwid. pinaniniwalaan ng mga sinaunang Tagalog at hari ng mga Diwata.al. Dalawang katangian ang dapat taglayin ng isang silohismo: dapat maging totoo at mabisa. at isang sarimanok(nasa gitna). k ay kumakatawan sa Punong Batayan. pangalawang batayan at konklusyon) Huwaran: PB Ang lahat ng A ay B. Si Bathala ay inuugnay sa Diyos ng rehiliyong Kristiyanismo.

" at ang paggamit ng salitang "diwata" ay kilala sa Katimugan ng Pilipinas. Maguayan. Dal'lang. volcanoes.Madia-as. Ang dyos ng apoy. Dyosa ng mga halamang gamot Pasipo. Kalinga. Sa Mitolohiyang Pilipino. Nakipagtalo siya kay Maguan na nagtapon siya ng mga tipak ng mga bato kaya nabuo ang mga isla ng Pilipinas.                                              Kaya. Lakapati. Pughe. ang salitang "Bathala" ay tinatawag sa Diyos ng Rehiliyong Kristiyanismo ng mga Pilipino nagyon. Diyos ng buwan at ng Mt. Dyos ng musika Sirenha. Mandarangan . Diyosa ng hanging Amihan o Personification of the Northeast Wind. Ang salitang "diwata" ay kasingkahulugan ng "anito. nangangahulugang kabanalbanalan. Punho. Dian Masalanta. Ang diyosa ng araw at diyosa ng Mt. sa lalawigan ng Antique. o gaya ng mga nabanggit. tagapagbigay ng pagpapala at sumpa sa sinumang nangangalaga o sumisira sa kabundukan at kalikasan. Sa hilaga. habang ang "anito" ay ginagamit at kilala sa Hilagang bahagi. Kidul. S'dop (sodop).dyosa ng mga ispiritu at digmaan ng Bagobo mythology. He/She is also believed to be the ferryman of the dead in Sulad(hell). Some say that he is a former baylan who turned into a god. Sa Filipino baybayinang Sanskrit na salitang devadha. In ancient times people were feared her because she sent locust to destroy harvest when she's angry. Diyos ng kamatayan. Sinasabing kapatid ni Apong Sinukuan. Dyosa ng ginto Dayea..Pinatubo. Lalahon. sa panahong nagyon. at nananahan sa karagatan. Dyosa ng kabibe.Alaya(Arayat)sa lalawigan ng Pampanga. Narito ang ilan sa kanilang mga diyos at diyosa ng mitolohiyang Pilipino: Bathala. Hari ng mga dwende. Ang lalaking diwata ay tinatawag na enkanto. The hemaphrodite deity of fertility among the ancient Tagalogs. Naniniwala na siya ay nananahan sa tuktok ng of Mt. The sea deity of the ancient Visayans. Dyos ng sanduguan Aspene. Haspe. Nahahati ang mga dwednde – puti at itim. The visayan god of magick. Dyos ng paghilom. siya ang kataas-taasang doyos na nananahan sa kalangitan. Ang dyos ng kulog. Dyos ng bundok at burol . Apong Sinukuan. Apong Malyari. Sa Visayas. and harvest. Ang Mitolohiyang Pilipino ay nababatay sa iba’t ibang pangkat ng tao o tribo sa kalupaan ng bansa kaya maraming kuwento at nagkakaiba-iba ang mga ito. Idianalé. Diyos ng mga puno. ang Diwata or Lambana ay mitolohiyang pigura gaya ng fairies o nymphs. King of the Tamaos. Nagbibigay ng kagandahan sa kanyang tagasunod. The visayan goddess of fire. Sinasabing sila ay nananahan sa malalaking puno gaya ng acacia andbalete at pinaniniwalaan na espiritung tagapagbantay ng kalikasan. Punong diyos ng mga Tagalog Kaptan. Malimit ito ay isang ginagamit upang tukuyin ang isang nilalang gaya ng diwata o engkantada. Ang dyos ng lindol. Dyosa ng mga lihim Bayoa. Ang dyosa ng pag-ibig at pagsilang sa sinaunang Tagalog. Ang dyos ng mambabarang Kilubansa. Ama ni Dihas Dihas. Agui. Dyosa ng mga isda – ang mga sirena ang kanyang mga anak Oghep. Siginaugan. Halmista. Dyosa ng kagandahan. Ang diyosa ng pag-aasawa sa mga sinaunang Tagalog Sidapa. ay mula sa Sanskrit na salitang dev. The salitang "diwata" ay hango sa iba’t ibang kahulugan mula sa konsepto ay iniuugnay sa mga mitolohiya noong pre-colonial. Bathala/Alah – pangunahing Diyos Idionale – Diyos ng mabuting gawain Anion Tabo – Diyos ng hangin at ulan Apolaki – Diyos ng digmaan Hanan – Diyos ng mabuting pag-aani Mapolan Masalanta – Patron ng mangingibig Libongan – Tagatanod sa pagsilang ng isang buhay Limoan – Tagapangasiwa sa namamatay Tala – Diyos ng pang-umagang bituin . kapatid ni Agwe. Dyos ng impyerno Deltise. Ito ay karaniwan sa mga mangingisda na nag-aalay sa engkanto ng karagatan upang magkaroon ng masaganang huli. Amihan.

the goddess of the moon. the ruler of the seas Anitan. Kinakailangan magbigay puwang ang wika sa pagtanggap ng mga bagong karunungan at bagong organisasyon ng karunungan. Sa kanyang paglalakbay. Tunay na ipinakikita at ipinakikilala na magkaiba ang wika sa isa‟t isa. ang proseso ay isinasagawa sa isang maagham na paglalarawan. Doon sa mga . goddess of the stars Mabubuting Espiritu Patianak – Tagatanod sa lupa Mamanjig – Tagapangiliti sa bata Limbang – Tagatanod sa kayamanang nasa ilalim ng lupa Masasamang Nilalang Tiktik – isang ibong kasama ng aswang Tanggal/Aswang – matandang babaeng sumisipsip ng dugo ng sanggol. Apo. baka walang pakundangang pumasok ang maraming smuggled at banyagang idyoma kaysa sa panglinggwistikang pananaw. and Lumawig) the ruler of the heavens Dian Masalanta the goddess of love. Tama-Tama. Mayari (or Bulan in other areas). Binabagayan dapat ng wika ang pagbabagong kinakaharap sa lipunang at ng tao. ang pagsasanay sa pagsasalin ay magkaiba sa teorya – bagaman ang mga elementong makasining ay kinakailangan sa isang mahusay na pagsasalin. Suliranin ng isang tagapagsalin kung ano ang mas higit na pipiliin sa pagitan ng anyo at kahulugan ng salita.                       Apolake (or Adlaw). Bathala (also known as Kabunian. iniiwan ang kalahati ng kanyang katawan. Tala. iniiwan ang kalahati ng kanyang katawan. the guardian of lightning. lalo na sa mga lalawigan ng Capiz. Kinakailanga ng wika na makapagbigay ng panlipunang realidad upang mauri nito ang iba‟t ibang karanasan batay sa iba‟t ibang uri ng tao sa lipunan. Nag-iiba pa ang midyum ng komunikasyon batay sa proseso ng pag-inog nng pagbabago na nagiging suliranin ng tagapagsalin. panahon ng makabagong teknolohiya gamit ang computer t iba pa. Tama-Tama. Sa kanyang paglalakbay. subalit ang mga linggwist at philologist ay malaki ang paniniwala at kamalayan na ang proseso ng pagsasalin ay higit na angkop isakatuparan sa isang masining na paglalarawan. ay batayang masasabing suliranin sa pagsasalin. god of the sun Amanikable. Antique and Iloilo.maliit na taong kumukurot o nagpapaiyak ng sanggol Kapre – maitim na higanteng laging nakatabako Salot – nagsasabog ng sakit Ang mitolohiya tungkol sa mga aswang ay bantog sa Visayas. Malayari. At kung ang linggwistika ay inuring isang inilalarawang agham – gayundin ang paglilipat ng mga mensahe mula sa iba‟t ibang wika. Kapag pinag-uusapan ang “agham ng pagsasalin” ang pokus ay nasa paglalarawang aspeto nito. Pagsasalin Noong pang panahon ng Babylon hanggang sa kasalukuyang panahon. suliranin nito kung ang pagsasalin ay isang sining o agham? Ito ba ay isang kasanayang matatamo lamang sa pamamagitan ng pagsasanay o kaya‟y tumutukoy sa ilang pamamaraang dapat ilarawan at pag-aralan? Sa katunayan. Kapag ang pinili ang istilo ng orihinal may posibilidad na masira ang kahulugan. Sabi ni Julio Casares (1956) na ang “ Pagsasalin wari‟y isang warehouse – na kung ang pagmamanman ng mga opisyales ay hindi mahigpit. samantala ang pagpili ng literal na content ay karaniwang nawawala ang istilo nito.” Sa isang tagapagsalin.maliit na taong kumukurot o nagpapaiyak ng sanggol Kapre – maitim na higanteng laging nakatabako Salot – nagsasabog ng sakit Tiktik – isang ibong kasama ng aswang Tanggal/Aswang – matandang babaeng sumisipsip ng dugo ng sanggol.

ay para kang kwintas.e.tinatawag rin itong „translation proper‟. Ang ganitong proseso ay maaaring mag-interpret ng mga verbal sign sa pamamagitan ng paggamit ng ibang sign sa loob ng magkaparehong wika. patalastas at paunawa. 1. Salin: Nagbibili rito ng mga librong gamit na. Interlingual translation . Sling sapat o yaong saling halos hindi mapagpasyahan para sa karaniwang mambabasa. b. Ang unang uri ay tinatawag na: a. . My rosary. Intersemiotic o transmutation – ito‟y pagsasalin ng isang mensahe mula sa isang masistematikong simbolo patungo sa iba. linggwistika. salita-sa-salita) kundi maghanap ng katugmang simbolo sa tumpak na pagkakahanay. (Webster‟s New World Dictionary of the American Language) Ang pagsasaling-wika ay pagbibigay ng diwa o kahulugan sa ibang wika (New Standard Dictionary) Ang pagsasaling-wika ay isang sining ng pagpapahayag ng isang orihinal na akda nang hindi nababago ang diwa at kaisipang ipinahahayag nito tungo sa ibang wika. Ang pagsasaling-wika ay isang paraan ng pagpapalit ng diwang inihayag sa isang wika ng katapat na diwa sa ibang wika. Ang pagsasaling-wika ay palitan ng kahulugan sa ibang wika at paglalahad nito sa ibang pananalita. Salin: Ang mga sandaling kasama kita. Halimbawa: The hour I spnet with thee. Saling sumasaklaw sa iba‟t ibang porma gaya ng tuluyan sa tula.Halimbawa ang isang berbal na mensahe ay maaaring mai-transmute sa pammagitan ng pagwagayway ng kanilang bandila sa tumpak na pamamaraan gaya sa pagbibigay ng mensahe ng Navy. Katuturan at Layunin ng Pagsasalin      Ang pagsasaing-wika ay paglalahad ng ibang wika ng katumbas na kahulugan sa isang wika. 2. Halimbawa: Fate of the Earth Salin: Satanas sa lupa Seven last Word Salin: Huling wika. dear heart Are a string of pearls to me. everyone part. 1976) Apat na Kategorya ng Pagsasalin Naglahad si Savory ng apat na kategorya ng salin: Saling nagbibigay ng kabatiran gaya ng anunsyo. na ang ibig lamang ng mga mambabasa ay ang nilalaman ng akda. Larangan ng Pagsasalin Ang larangan ng pagsasalin ay maaaring mahati sa tatlong uri ayon kay Jakobson. karaniwang nabibigo sa pagtuklas ng mga karagdagang alituntunin sa pamamaraan sa makabuluhang gamit nito.\ Halimbawa: Second-hand books are sold here. I count them over. Subalit ang pokus nito ay hindi lamang paghahanap ng katugmang simbolo (i. (Santiago. Pangliteraturang istilo at mass media.nanggigiit na ang pagsasalin ay isang sining – yaong lamang at wala ng iba. tula sa tuluyan o tula sa tula. c. Paulit-ulit at paisa-isa kong binibilang ang mga ito 3. intalingual – ito‟y pagbabago lamang ng mga salita sa loob ng magkaparehong wika. Ang pagsasalin ng mga dokumentong legal – halimbawa. Ito ay may layuning maginterpret ng mga verbal sign sa pamamagitan nng mga verbal sign ng ibang wika. mga batas ay nakasulat sa wikang Ingles na isasalin sa wikang Filipino ay kapapalooban ng pagkakaiba-iba ng bawat wika dahil magkaiba ang saloobin sa pamamalakad ng batas. Ang pagsasalin ay binubuo ng maraming paghihigpit dala ng kultura. my rosary.

1976) Kailangang kumakatawan ito sa orihinal nang hindi nilalapastangan ang wikang kinasalinan (Medina. Sa pakiwari ko‟y kwintas na perlas. Sapat na kaalaman sa dalawang wikang kasangkot sa pagsasalin. Saling siyentipiko o teknikal Halimbawa. 2. 2. 5. 1964) Mga Pamantayan sa Pagsasaling Wika 1.katulad ng mga rosaryo. Katangian ng Isang Mahusay na Salin 1. Kailangang katulad na katulad ng orihinal ang diwa. (Lacson. Astronomy amplitude Salin: astronomiya taas ng alon 4. 1988) Kailangang meaning-based na nangangahuluganh dapat itong magpahayag ng tamang kahulugan o diwa ng orihinal sa tunay na porma ng pokus ng wika. Halimbawa: Dapat: Dapat: ”Nakain ka ba ng litson?” ”Kumakain ka ba ng litson?” ”Nilandi niya ang tubig sa tapayan. Sapat na kaalaman sa gramatika ng dalawang wikang kasangkot sa pagsasalin. 2. 5. Maaaring ang wikang nakasulat ay nahagi na ng nakaraan kaya‟t hindi na ginagamit sa kasalukuyan. Binibilang-bilang nang paisa-isa Na wari‟y rosaryo ng wagas na pagsinta. naipahahayag ang nilalaman at paraan ng orihinal. 4. Higit na pahalagahan ang wikang kasalukuyang ginagamit ng bayan kaysa wikang nakasulat. 9House. 3. Sapat na kaalaman sa paksang isasalin. ang estilo at paraan ng pagsulat ay katulad ng sa orihinal at taglay ang ”luwag” at ”dulas‟ ng pananalitang tulad ng sa orihinal. 1977) Katangian ng Isang Tagasalin Ayon sa aklat na Masaklaw na Pilipino na Belvez. 4. 1976).” ”Nilaro niya ang tubig sa tapayan. Catacataca at Villafuerte (1984). Kailangang matagumpay na matamo ang layuning maipahatid ito sa kinauukulang target (Nida. 1977) Di-Lantad na Salin (Covert Translation) – ang di-lantad na salin ay karaniwan kapag ang alin mang dalawang nabanggit na kondisyon ay wala (House. 3. Sapagkat ayon sa kanila‟y dapat na mag-angkin ito ng: 1. may natural at madulas na ekspresyon at tumutugon sa pagtanggap na tulad ng orihinal (Nida.” . Sapat na kaalaman sa kultura ng dalawang bansang kaugnay sa pagsasalin. Lantad na Salin (Overt Translation) – ang lantad na salin ay karaniwang kailangan ng orihinal na teksto ay nakatali sa kultura ng pinagmulang wika at malayang katayuan sa komunidad ng pinagmulang wika. 1984) Kailangang may sensibilidad. Ang mga sandali na kasama kita. upang hangga‟t maaari ay magparaang orihinal (Santiago. metric system sistemang metriko amino acid amino acid Geostructural mapping Salin: heoistruktural na pagmamapa Dalawang Uri ng Salin 1. halos nagkakaisa ng paniniwala sina Savory (1959) at naida (1969) tungkol sa mga katangiang dapat taglayin ng isang tagasaling-wika. Piliin ang mga salitang higit na gamitin. Sapat na kakayahan sa pampanitikang paraan ng pagpapahayag.

PTA.2. QC.h. 7. DepEd ng umaga – n. 8. Hangga‟t maaari. Kung sakaling magkaroon ng ibang pakahulugan sa itutumbas na salita. May mga salitang magkakasingkahulugan. 2. Sa pagsasalin. Ingles: Salin: (Matipid) You make plans for the school year. Sila ay gumalaw sa ibang lugar. umisip ng ibang maaaring ipalit dito. bigyan ito ng katumbas pagkatapos maisalin ang buong nilalaman ng materyales na isasalin. subalit hindi kakahulugan. Sa panlinggwistika 1. Isaalang –alang ang kaisahan sa anyo ng mga saliatng hinihiram sa ibang wika. Sila ay lumipat sa ibang lugar. Halimbawa: Kulay asul ang baro niya Kulay bughaw ang baro niya Ingles: Salin: Mali: He belongs to the royal blob. Magplano ka para sa taong panuruan. Narito ang ilan pang mga suliranin sa pagtutumbas. BPI. Halimbawa: Salin: Wasto They moved to another place. 2. ng hapon n. hindi maiiwasan ang pagpapakahulugan. kung isasalin ang mga salitang ‟agriculture and civilization‟ sa Filipino. Gumawa ka ng plano para sa taong panuruan. 1. 1. Alin man sa mga ito ang maaaring gamitin subalit kailangang iangkop ang salita sa sinasaling teksto. Halimbawa: UST. Isa-sa-isang katumbas – (dito ang isang tagapagsalin ay dapat na gumamit ng diksyunaryong bilinggwal) W1 leksikon (salita) Halimbawa: Instrument – kagamitan Civilization – kabihasnan W2 – leksikon . iwasan ang paggamit ng panumbas na salita na may kaanyo sa ibang wika sa Pilipinas. ang anyo ay dapat na: Pagsasaka at kabihasnan Hindi pagsasaka o sibilisasyon o agrikultura at kabihasnan 3. Halimbawa.u. Ang mga daglat at akronim na tinatangap na o kinikilalang unibersal ay di na kailangan iayon sa baybay ng katumbas sa Filipino. Siya‟y nabibilang sa dugong bughaw. 4. Siya‟y nabibilang sa dugong asul. Kapag ang ang pamagat ay may kahirapan isalin. Maging matipid sa paggamit ng mga salita. 5. 6.

: Maanghang ang sili Mainit ang plantsa May lagnat ang bata Ano ang dapat mong gawin? a. lumikha Hal. hiramin ang katumbas na salita sa Kastila Hal. hiramin ang salita subalit baybayin ayon sa ating palabaybayan Hal. W2 leksikon hot b. subalit lalagyan ng panipi Halimbawa: Ang pag-aaral ng “discourse” ay ang pangkomunikatibong paggamit ng mga pangungusap sa mga gawaing pansosyal.academico . at nagkakaroon ng isang kabuuang may pagkakaugnay-ugnay Teksto Mga Katangiang Panlinggwistika Mga Katangiang Ekstralinggwistika .2.akademiko 3. Marami – sa – iisang katumbas W1 leksikon (a) W2 leksikon (b) W3 leksikon (c) Hal. Panghihiram nang may pagbabago 1.: index – talatuntunan Vocabulary – talasalitaan Mga Batayang sangkap ng Pagsasalingwika: Ang Teksto – ito ay dapat na nakasulat.: bata young child protegee mistress 3. Isa – sa – maraming latumbas W2 leksikon (a) W2 leksikon (b) W2 leksikon (c) W1 leksikon Hal. ano mang haba ng wika na may pagkakaugnay-ugnay sa isa‟t isa ang bawat sangkap.: Ingles organism Kastila organismo Filipino organismo academic . Maaaring manghiram.: consistent – konsistent 2.

Filipino: He is stubborn. Halimbawa: English. Ang Estilo. kinakailangang ito‟y maging salamin ng orihinal na sinulat tulad din ng pagiging salamin ng isang salin. Kalakip dito ang layunin ng may-akda at kung paano ito magiging epektibo sa mga mambabasa. or She was the one who ate the fruit. Tulad ng nabanggit na. Filipino nominal construction: Siya ay kumain ng prutas. Pang-esktralinggwistika – ito‟y nauukol sa pangkalikasan at pangkultural tulad ng mga sawikain. Mga Pamantayan: Ang mga salita at ideya ng orihinal ay nararapat na nasa isang salin. Panglinggwistika – ito‟y pagtutuon ng pansin sa mga anyo ng wika at gramatika. Ang estilo ng orihinal ay dapat na naipakikita ng isang salin at dapat ding aralin ng isang slain ang estilo ng tagapagsalin. Kinain niya ang prutas. Kahusayan ng Tagapagsalin Tagapagsalin Orihinal Salin Kahusayan sa W1 Kahusayan sa Paglipat Kahusayan sa W2 . matalinghangang pananalita atbp. kaya‟t kapag ang isang salin ay binasa.Mga Pamantayan Estilo Mga Katangian Ng Teksto Nilalaman Mga Katangiang Intensyunal (may-akda) Mga Katangian ng Teksto Bisa sa babasa Pagpapaliwanag: Ang isang teksto ay maaaring may mga katangiang panlinggwistika at pang-ekstralinggwistika. ang nilalaman ay kailangang magkakaugnay sa isa‟t isa. It was she who ate the fruit. Matigas ang ulo niya. at ng pagkaakiba-iba ng wikang isinasalin (W!) at ng wikang pagsasalinan (W2) Halimbawa: English verbal construction: She ate the fruit.

2. ang bawat bahagi sa W1 ay nagkakaroon ng mabisang kabuuan. 3. . iminungkahi niya ang sumusunod na hakbang sa pagsasalingwika. Pagsasalin ng Matayutay na Pahayag. pagkagamit ng bawat salita sa isang pangungusap c. Batay sa sinulat ng dalubwika (Einar Haugen). Pagkaraa‟y pag-aaralan kung paano maaaring gawing hindi literal. kahulugan ng bawat salita b. Mga Proseso sa Pagsaalingwika Literal Hindi Literal Panghihiram Pagpapalit Pagpapalit Transposisyon Modulasyon (Pagsasalin Sa isa-sa-isang Salita) (Pagsasaling Literal) (Pagsasabi sa sariling pangungusap) (Pagkuha ng kahulugan) Pagpapaliwanag: Ayon sa balangkas sa itaas ang pagsaaling wika ay nagsisimula sa literal na pagsasalin sa pamamagitan ng panghihiram at pagpapalit. At kung mahusay ang kanyang pagkakasuri sa nilalaman ng W1. kailangang basahin muna ang teksto sa orihinal na wika (W1). Pagbabago – pagsulat muli sa teksto sa sariling pangungusap. Ang mabuting pagpapakahulugan sa W1 ay nagbubunga ng kahusayan sa pagbibigay ng ideya o kaisipan sa W2. Pagsusuri – sa pagsasalin. 1. Ang pagpapalit ay sa paraang isa-sa-isang salita o kaya‟y pagsasaling literal. Tulad ng nabanggit sa unang pahina.Kahusayan sa Pagbibigay-kahulugan Kahusayan sa Pagsususri Kahusayan sa Pagbibigay ng mensahe Kahusayan sa Pagbuo Aqng pagiging mabisa sa salin ay nakaslalay sa lkahusayan ng tagapagsalin mula sa orihinal. Ang pagsasalin ay maaaring ipahayag sa paggamit ng sariling pangungusap o pagkuha kaya ng kahulugan sa teksto ng wikang isinaalin. ang tagapagsalin ay mahusay sa dalawang wikang kasangkot sa pagsasalin. Paglilipat – inililipat ng tagapagsalin ang nilalaman sa wikang pinagsasalinan. kung ang pagpapakahulugan ng isang salita sa mga salita ay maaapektuhan ng nilalaman. Dapat alamin ang mga sumusunod: a.

Iba’t ibang uri ng Tagalog ang naririnig sa kamaynilaan. Panghihiram na Kultural . kalipay. Ang matayutay na wikang isinasalin (W1) ay tinutumbasan din ng matayutay na wikang pinasasalinan (W2) Hal. 2. Paghihiram na Dyalektal . Tagalog-laguna. spaghetti.May mga salita sa Filipino na hiram sa ilang wikang lalawiganin gaya ng sumusnod: bana. ditse. TagalogMaynila. diskette. internet. pinakbet. lasagna.: The Philippines elected national officials inh 1998. Bicol Express. Hindi dapat isiping ang bawat salita‟y may hustong katapat sa alin mang ibang wika. Tagalog-Quezon.Ang mga taga-lalawigang di-Tagalog ang unang wika ngunit nakapagsasalita at nakauunawa ng Tagalog ay madaling maimpluwensyahan ng kanyang pangalawang wika.May mga salitang hiniram natin sa ibang bansa ngunit patuloy pa rin nating ginagamit dahil nagging bahagi na ang ating kultura gaya ng sumusunod. computer. Hango sa pag-aaral ng ginawa Ni Teresita Fortunato 2. Tagalog-Nueva Ecija. Dapat tumbasan ng kapwa matayutay o idyomatikong pananalita ang isinaalin. Mga Hakbang sa Panghihiram May iba’t ibang uri ng panghihiram. Xerox. Ramadan. Hal. Dapat isalin ang diwa ng salita sa payak na kahulugan. atb. sangko. 3. Lima lamang matatapat na manggagawa ang dumating para magtrabaho. Tagalog-Cavite. Huwag mong sirain ang maganda niyang pangalan.Nagkakaroon ng suliranin sa pagsasalin ng matalinghagang mga pahayag.: He drank 3 bottles. sa panulaan. 1. atb. Ang wikang isinasalin (W1) na matayutay ay magiging payak sa wikang pinagsasalinan (W2). Paraan sa Pagsasalin ng mga Tayutay 1. . Light Rail Transit. . moret. kasingkasing. Tagalog-Bulacan. Tagalog-Bataan. Hal. inday. Kailangang panatilihin ang orihinal na salita at dagdagan ng kahulugan upang pasighiin ang damdamin. jihad.: Salin Only five loyal souls reported for work. Nangyayari ito kadalasan. Uminom siya ng tatlong boteng serbesa. Ang matalinghagang kahulugan ay ibinabatay sa taglay na kahulugan ng pangunahing diwa. na naging bahagi na ng ating kultura. .: Don‟t hurt his good name. mag-urong. Ang mga mamamayang Pilipino ay naghalal ng pambansang pamunuan noong 1998. Hal. text messaging. atb. cellphone. hadji. Tagalog-Batangas.

Halimbawa: Ingles control meeting leader teacher Filipino kontrol miting lider titser .Ang anumang pinagkukunan ng mga salitang maaaring itumbas ay ang leksikon ng kasalukuyang Filipino. maaaring sundin ang mga sumusunod na paraan: 1. Halimbawa: Hiram na Salita rule ability skill Filipino tuntunin kakayahan kasanayan 2. Sa panghihiram ng salita na may katumbas sa Ingles at sa Kastila. Kung consistent ang ispeling ng salita. Iniaayon sa bigkas ng salitang Kastila ang pagbabaybay sa Filipino. hiramin ito at baybayin nang consistent sa pamamagitan ng paggamit ng 20 letra ng dating Abakada. kung mayroon. Kung hindi konsistent ang ispeling ng salita. Halimbawa: Ingles reporter editor soprano Filipino reporter editor soprano B. Kung walang katumbas sa Kastila o kung mayroon man ay maaaring hindi maunawaan ng nakakaraming tagagamit ng wika. hiramin nang tuwiran ang katawagang Ingles at baybayin ito ayon sa mga sumusunod na paraan: A.Sa paghahanap ng panumbas sa mga hiram na salita buhat sa wikang Ingles. Halimbawa: Ingles check liter education Kastila cheque litro educacion Filipino tseke litro edukasyon 3. hiramin ito nang walang pagbabago. unang preperensya ang hiram sa Kastila.

Gayunpaman. inilahad niya ang paraan ng patutumbas sa pagsasalin ng mga katagang Ingles sa Filipino gaya ng sumusunod: 1.kita naman na ang ispeling ng mga wikang katutubo ay isinunod lamang sa palaybaybayang Kastila. Halimbawa : Ibanag – vugi (egg of fish) Tausug – azan (first call to prayer) Ilocano – pinacbet (Ilocano delicacy) 3. walang magiging problema kung iayon man kaagad ang ispeling ng mga ito sa palabaybayang Filipino sapagkat kitang. Retrieving – muling pagkuha ng mga sinauna o lipas na katawagang Tagalog na iilan-ilan na lamang ngayon ang nakakaunawa.Mga salitang hiram sa ibang katutubong wika na nagtataglay ng unikong katangiang cultural. Halimbawa: cañao hadji masjid = = = kanyaw hadyi masdyid Batay sa pag-aaral na isinagawa ni Bernales (1991). Philippine Dialects – panghihiram mula sa mga katutubong wikain sa Pilipinas. Gayunpaman. Halimbawa: Ingles Kastila Filipino Microbe microbio microbio Liquid liquido liquido Solid solido solido 2. Halimbawa: Ingles Filipino Angle siha 4.truck trak C. may ilang salitang hiram na maaaring baybayin sa dalawang kaanyuan. Coining / Driving – paglikha o pagbuo ng mga salitang maipanunumbas: Halimbawa: Ingles Filipino . Spanish 1 – panghihiram sa Ingles sa pamamagitan ng pagkuha ng katumbas sa Kastila nang walang pagabbago ang baybay. Halimbawa: barangay baranggay kongreso konggreso tango tanggo (sayaw) kongresista konggresista *May mga salita sa Ingles ( o sa banyagang wika) na maaaring pansamantalang hiramin ng walang pagbabago sa ispeling. ngunit kailangan ang konsistensi sa paggamit. Halimbawa: coach rendezvous sandwich pizza pie clutch champagne D.

sinangag at ilog Banyuhay mula sa salitang bagong anyo ng buhay Ang mga salitang bakla ay maaari ring maihanay sa kategoryang ito ay gaya ng sumusunod: Salitang bakla kahulugan Badaf babae dapat Bading baklang may dating Chika tsismis kata Wis walang ibig sabihin Lucrecia luka-luka Mga Terminolohioyanng Pang-agham at Pang-Teknolohiya at ang kaugnayan nito sa bansang nanghihiram at Bansang pinaghihiraman. dula at awit Altanghap mula sa salitang almusal. Sa pamplet na ”Ang Wikang Filipino sa Information Age” (1997) ni Ponciano B. Combination – kombinasyon ng dalawa o higit pang mga pamamaraan. Halimbawa: Ingles Filipino Debated nagdebate GovernmentKontrolado ng Pamahalaan Controlled Presidencial Decree Dekri ng Pangulo Mga Terminong likha o Hango Likas sa mga Pilipino ang pagiging malikhain kaya di-katakataka kung makalikha tayo ng mga terminolohiyang maaangkin natin bilang orihinal na wikang nagging bahagi na ng ating kultur gaya ng sumusunod: Salitang likha/hango Kahulugan Punlay mula sa salitang punla at buhay Sadulawit mula sa salitang sayaw.Biology Gynecologist haynayan dalubsakit-babae 5.Bon Voyage Latin modus operandi 6. Foreign Language – panghihiram ng katawagan ng ibang wikang dayuhan (maliban sa Ingles at Kastila) nang walang pagababgo sa baybay. dating Punong Komisyuner ng Komisyon sa Wikang Filipino. pineda. Halimbawa: Filipino Italyano – pizza pie Pranses . Halimbawa: Ingles Tagalog Freedom kalayaan Life buhay Book aklat 7. tanghalian at hapunan Tapsilog mula sa salitang tapa.P. inamin niyang ”ang mga katawagang kemikal ay maaari nang tapatan sa ating wika . English to Tagalog one-on-one Correspondence – pagsasalin sa pamamagitan ng katumbas o pinakamalapit na katumbas sa Tagalog.

Buensuceso Jose Dakila N. (2001). 91-96 Villafuerte.H20 Calcium carbide (kalburo) – CaC2 Lime (apog) CaO Tin (lata) – Sn Sulfur (asupre) – S Pagsasalin ng Terminolohiyang Pang-agham at Pangteknolohiya Aftershock Ash fall Geology Seismology Fault line sunod na paglindol abong ulan heolohya saysmolohiya palyadong linya Sanggunian: Retorika Filipino 3:Para sa Antas Tersarya Reresita S. Introduksyon sa pagsasaling-wika: teorya. Patocino V. mga halimbawa at pagsasanay.Fe Water(tubig) . Makati City .ngunit kailangang panatilihin ng mga sagisag internasyunal gaya ng sumusunod”:i Iron (baka) . Espititu pp. Pamantasang Normal ng Pilipinas: Grandwater Publications and Research Corporation.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful