kaligayahan. Masasabing likas na mga makata ang ating mga ninuno. pilosopiya at mga minanang kapaniwalaan. Karaniwan sa mga kantahin at berso ay tungkol sa mga gawaing makaDiyos. Pinili nila ang mga panitikang sa kanilang palagay ay makatutulong sa kanila sa pagpapalaganap ng Kristiyanismo. kasaganaan at iba pa. Ang mga bugtong. Fernando Bagongbanta. Nagsimula sa dalawang taludtod hanggang sa umabot nang lilimahing taludtod. Ang mga sinulat na tula ng mga paring Kastilang misyonero ay maiikli sa simula ngunit habang tumatagal ang mga ito ay nadagdagan ng mga taludtod. Kinilala niya ang pagiging maanyo at masining ng tula kaya siya ay kumilala sa sukat at tugma ng panulaang Tagalog. Ito'y ang paghahanay ng mga piling salita na nagsasaad ng talinghaga at masasagot sa pamamagitan ng panghuhula. Isa si . Nakita nilang ang mga katutubo ay mahilig tumula at bumigkas ng mga tugma. Kasabay ng pagsulat sa alpabetong Romano ng mga tulang katutubo ay pumasok na rin sa panulaang Tagalog ang ilang mga salitang Kastila. Alcomtiser ang matandang panulaan ng Pilipinas ay masasabing karugtong ng mga unang kultura ng Timog Silangang Asya. 2. Isa siyang makatang nakilala dahil sa kanyang mga dalit. bukid. 4. Nanatili ang sukat at tugma sa kanilang mga tula kaya hindi nawala ang indayog sa panulaan nang panahong ito. Panahon ng Kastila Nang matuto ang mga misyonerong Kastila ng wikang Tagalog. una nilang pinagtuunan ng pansin ang pagsusuri ng mga panitikang nakasulat ng ating mga ninuno. May mga tula at awit sila sa lahat ng okasyon ng kanilang buhay. Nahilig din silang umawit kaya ang lahat halos ng mga pang-araw-araw nilang mga gawain ay naisasagawa nila nang may angkop na awitin. Patula nila kung bigkasin ang mga bugtong. Pedro de Herrrera. Ang kanyang mga tula aya ganap na umiwas sa talinghaga upang maihatid nang tiyak ang diwang nais iparating ng tula. 3. Nawala ang talinghaga sa panulaan dahil sa layuning huwag maipagkamali ng mga mambabasa ang mensaheng panrelihiyon at pangkagandahang-asal. Alonzo de Santa Ana. Ang mga tula ni Bagongbanta ay napalimbag at natipon sa Memorial de la Vida Cristiana kasama ng mga tula ni Blancas de San Jose. Siya ang may-akda ng aklat ng "Explicacion de la Doctrina Cristiana en la Lengua Tagala" na nagtataglay ng mga tugmang nagpapaliwanag sa mga aral ng Diyos na nakapaloob sa aklat na Doctrina Cristiana. Kinilalang ama ng tipograpiya sa Pilipinas sapagkat aklat niya ang unang nalimbag sa paraang tipograpiko (isang uri ng paglilimbag). Naglalaman ito ng mga paniniwalang panlipunan.Kaligirang Pangkasaysayan ng Tula Sinaunang Panahon Ayon sa pananaliksik nina Tumangan. Ang salawikain at mga kawikaan ay mga patula rin. Ang dating mga tulang katutubo na nakasulat sa matandang baybaying Alibata ay sinulat ng mga misyonero sa alpabetong Romano. Ang Mga Makata Ng Panahon ng Amerikano 1. dagat. Dahil dito. ang mga tula ang unang kinakitaan ng pagbabagong-bihis. ang mga salawikain at maging mga kasabihan. Santos ay siyang kauna-unahang katutubong tula. tahanan. Padre Francisco Blancas de San Jose. ayon kay Lope K.

tinangka ng mga "ilustrado" na magpasok ng mga pagbabago. Salawikain 4. Ang karaniwang tinutuligsa nila ay ang mga ginagawa ng mga prayle na sana'y yaong talagang masasabing kaugnay ng simbahan. 6. Felipe de Jesus. Awit at Korido Mga Tulang Pandulaan O Pantanghalan 1. Sabi o Kasabihan 3. . Pasyon 6. tayo'y sunud-sunuran sa mga dayuhang panginoon. 5. damdamin at maging ang kanilang mga karanasan. Hindi lubhang nanuligsa sa mga taong pamahalaan dahil sa mga layunin lamang ng Propagandista ay pagbabago sa pamamalakad ng simbahan kaya't ang damdaming laban sa mga prayle ang nangibabaw dahil sila ang higit na may kapangyarihan kaysa mga taong pamahalaan. Ang may-akda ng Arte Poetico Tagalo na lumitaw noong ika18 dantaon. Karagatan 2. Tomas Pinpin. Nang mga panahong iyon. Ito'y hindi sa pamamagitan ng armas kundi sa pakikipagtagisan ng katuwiran sa katuwiran sa pasulat na pamamaraan. Sila ang mga Pilipinong nagising ang kamalayan sa pagiging api. Siya ang ipinalalagay na unang makatang Tagalog na napatala sa kasaysayan ng panitikang Tagalog. Dito nailalahad nila ang kani-kanilang mga kuru-kuro o pala-palagay. kahit na nakatataas ang kabuhayan ng ilan sa atin. lumitaw ang henerasyon ng mga kabataang namulat ang mga kaisipan sa di pagkakapantay-pantay ng mga mananakop at sinasakupan. Si Felipe de Jesus ang nagpakita ng muling pagbabalik g talinghaga sa panulaang Tagalog. Duplo 3. Sa pamamagitan nito. Dahil sa mga pangyayaring ito. Tula niya ang Ibong Camunti sa Pugad. Nakilala rin siya sa pagsulat ng mga "dalit". Sa aklat na ito ay tinalakay ni Bencuchillo ang iba't ibang sukat at taludturan ng tulang Tagalog. Pinahahalagahan sa kasaysayan ng panitikan dahil sa kanyang "Dalit na Pamucao sa Tauong Babasa Nitong Libro" na ang tinutukoy ay ang Barlaan at Josaphat. Bulacan. Siya ay binabanggit pa rin bilang isa sa mga ladinong kasama nina Blancas de San Jose at Bagongbanta. Francisco Bencuchillo. ang pagkaunlad ng kabuhayan ay nakabuo ng pangkat na mga Pilipinong nakilala sa tawag na "Ilustrado" at sa tawag na "Middle Class". Juego de Prenda 5. Pedro Suarez Osorio. Isang makatang Tagalog mula sa San Miguel. 8.Bagongbanta sa mga tinawag na ladino noong panahong iyon. 7. Mga Akdang Patula 1. Panubong o Pamutong Panahon ng Hapon Bunga ng pag-unlad ng produksyon sa pagsasaka at pagsulong ng pakikipagkalakalan sa ibang mga dayuhan. Dalit 4. Isa ang tula sa naging kasangkapan sa pagpapahayag ng mga propagandista. Ang Como con Dios ay isa sa mga tulang nasulat ni Pinpin. Ama ng limbagan sa Pilipinas. Awiting Bayan o Kantahing Bayan 5. Bugtong 2.

May mga tula ng pagpupuri at panunuligsa sa mga nanunungkulan sa pamahalaan at mga katiwaliang nagaganap sa lipunan. Nilayon ng mga tula sa kasalukuyang panahon ang maging kasangkapan sa minimithing pagbabago ng lipunang Pilipino.Pnahon laban sa Kastila at Panahon laban sa Amerikano. Emilio Jacinto . Bingi ang pamahalaang Kastila sa mga kahilingan sapagkat noong mga panahong iyon ay abala sa pansariling suliranin ang Espanya. ipinahayag ng mga Amerikano ang pormal na pakikidigma sa Espanya noong Abril 25.Ala Juventud Filipina ( Sa Kabataang Pilipino) .may nagsisulat ng mga tulang may sukat at tugma at may nagsisulat sa malayang taludturan. Jose Velasquez Palma .Pag-ibig sa Tinubuang Lupa 2. Kabilang sa mga ito'y ang pagkakaroon ng pagpapalit ng pamamahala sa pamahalaan. Dr. Jose Rizal .Mga Manunulat at Kanilang akda 1. Lumala ang ugnayang Kastila-Amerikano dahil sa mga tunay na pangyayaring naganap.Himno Nacional Filipino (Pambansang Awit ng Pilipinas) Panahon ng Amerikano Ang mga tulang nasulat pagkatapos ng naganap na Lakas ng Bayan o "People's Power sa Edsa" ay nagpakita ng kalayaan sa pagpapahayag at maging sa paksa. maraming mga pangyayari ang naganap at naging makasaysayan sa bayan. Pinaksa ng mga tula sa panahong ito ang mga nagaganap sa kapaligiran at sariling mga damdamin ng mga makatang nagsisisulat ng tula. Pangunahing layunin ng tula sa panahong ito ay makapaghatid ng mahalagang mensahe sa mga mambabasa. 1898. patuloy ang kamalayang panlipunan ng mga makata sa panahong kasalukuyan. Sa istilo ng pagsulat ng tula ay nanatili pa rin ang dalawang paraan .Sagot ng Espanya sa Hibik ng Pilipinas Panahon ng Himagsikan Ang panahong ito'y nahahati sa dalawa .Katapusang Hibik ng Pilipinas .Sa Anak ng Bayan 3. Marcelo H. Apolinario Mabini . Inanyayahan ni Almirante Dewey ang mga Pilipino upang makipagtulungan sa mga Amerikano.El Verdadero Decalogo ( Ang Tunay na Sampung Utos ) 4. . Bigo ang mga hangarin ng mga propagandista. pagsasamantala at paghihigpit ng pamahalaan at simbahan sa mga Pilipino. Mga manunulat at kanilang Akda 1. Sa madaling salita.Mi Ultimo Adios ( Ang Huli Kong Paalam) 2. Bibihira ang mga tula ng pag-ibig ngunit unti-unting nabubuhay na paksa sa panulaan ang tungkol sa kalikasan lalo pa't may mga kampanyang inilulunsad ang pamahalaan sa pangangalaga ng kalikasan. Andres Bonifacio . Bagama't maikli ang panahong nasasakop. del Pilar . Dahil dito'y patuloy pa rin ang pang-aapi at pandudusta.

haba (length ening) at hinto (Juncture). Berso Blangko - may sukat ngunit walang tugma. Ang isang uri ng awitin na palasak sa kasalukuyan ay ipinalalagay na epektibo sa paghahatid ng mensahe sa mga mamamayan ay ang "rap" nina Francis Magalona at Andrew E. Ito ay nagpapahayag ng damdamin at karanasan ng may-akda. Ang Balagtasan ay bibihira na ring marinig kung kaya't nakalulungkot na kapag tinanong ng guro ang mga mag-aaral kung nakarinig na sila o nakapanood na ng Balagtasan. >Mahalaga ang suprasegmental upang higit na maging madamdamin at makabuluhan ang pagbasa ng tula. at Florentino Collantes ay wala na sa tanghalan.taglay nito ang kaluluwa ng tula na ipinapahayag sa marikit na pananalita na angkop sa isang tula. Suprasegmental –ay ang pag-aaral ng diin (stress).Bagamat wala itong tugmaan.Ito ay isang anyo ng tula na may sukat. May mga awiting gumigising sa damdamin at nangangaral sa mga kabataan. Ang indayog ng tula sa panahon nina Balagtas. Ang awitin/awit ay isa ring akdang nasa anyong patula na nilapatan ng himig. Ang Pambansang Awit ng Pilipinas ay inaawit sa telebisyon sa ganitong paraan. nakikita at nararanasan ng tao sa kanyang pang-araw-araw na buhay. Katulad din ng mga karaniwang tula. Ang pagbigkas ng tula sa tanghalan ay pinalitan ng pag-awit.Karaniwang sukat ay lalabindalawang pantig. Ang "Magkaisa". Malayang taludturan." URI NG TALUDTOD Tradisyunal. tono (tune). isang awiting inawit sa Edsa noong naganap ang "People's Power. ito ay maaaring pumupuri at nanunuligsa sa mga gawain at kaugalian ng tao. . Sa kasalukuyan.tulang walang sukat at walang tugma. ang mga awitin ay pumapaksa hindi lamang sa pag-ibig. Jose Corazon de Jesus.Ang pagtula sa ibabaw ng tanghalan ay bihira nang mangyari maliban na lamang kung ito ay hinihingi ng isang pangyayari sa isang palatuntunang idinaraos. ang marami sa kanila ay hindi pa ang sagot. May mga awitin din na naririnig at nakikita sa telebisyon na habang inaawit ay ipinakikita naman ang mga tagpong may kaugnayan sa isinasaad ng awit. kundi sa lahat ng mga nangyayari.tugma at mga salitang may malalim na kahulugan.

Dalit – isang uri ng tula. may malinaw na kabatiran sa likas na pagkatao.Hinggil sa damdamin at kaisipan.Ito ay ang karaniwang awiting ating naririnig.sad love songs kumbaga. at may kahalong pilosopiya sa buhay. Oda – Ang oda ay karaniwang isang liriko o tula na nakasulat bilang papuri o dedikado sa isang tao o isang bagay na kinukuha interes ang makata o nagsisilbing isang inspirasyon para sa oda. at persepsyon. ang kanyang sariling damdamin. Awit at kurido – ay isang uri ng panitikang Filipino kung saan ito ay may walong sukat. partikular na nakasulat para sa layunin ng papuri.Ang Pagbabalik Jose Corazon de Jesus . Agoncillo 2. at ang tradisyonal na dulong tugma ay isahan. Ito ay karaniwang hindi madrama. Uri ng Tulang Pasalaysay Epiko – ay isang mahaba kuwento/tula. Soneto – Isang tula na karaniwang may 14 linya. Ang kataga ng tulang liriko ay ngayon karaniwang tinutukoy bilang ang mga salita sa isang kanta. kalimitan tungkol sa isang seryosong paksa na naglalaman ng mga detalye ng kabayanihan gawa at mga kaganapan ng makabuluhang sa isang kultura o bansa. Elehiya – Ito ay tulang may kinalaman sa guniguni tungkol sa kamatayan.Iba’ Ibang Uri ng Tula 1. nagkukuwentong tula gaya ng mga epiko. Ang tulang kurido ay pasalaysay. Tulang Liriko o Tulang Damdamin (lyric poetry) – tulad ng isang soneto o ng isang oda. Halimbawa. iniisip. na ang bawat taludtod ay may lalabindalawahing pantig. ang tulang kurido ay kadalasang mga alamat o kuwento na galing sa mga bansa sa Europa tulad ng Pransya. Tulang Pasalaysay (narrative poetry) – isang tula na may balangkas. Halimbawa.Sa Dalampasigan ni Teodoro A.Ang Tulang liriko na uri ng mga tula ay hindi nagpapahayag sa isang kuwento na naglalarawan sa karakter at aksyon. pagsamba o panalangin. karaniwang pang relihiyon. Italya at Gresya. Uri ng Tulang Liriko Awit – Ang awit ay isang uri ng tulang pasalaysay na binubuo ng tig-aapat na taludtod ang bawat saknong. at karaniwan ay ipadala sa isang Diyos o sa isang kilalang pigura o maliwanag na halimbawa. Espana.Karaniwan itong may malungkot na paksa . Ang tula ay maaaring maikli o mahaba. Karaniwang Tulang Pasalaysay – Ang mga paksa nito ay tungkol sa mga pangyayari sa araw-araw na buhay. at ang mga kuwento na may kaugnayan sa maaaring maging simple o kumplikadong pangyayari. Ang tanyag na kurido ay ang Ibong Adarna. na ipinapahayag ang mga saloobin at damdamin ng makata. Ang makata ay direktang sinasabi sa mambabasa.

Halimbawa. mga salawikain at mga kasabihan. Duplo – Ito ay isang laro sa tula o isang paligsahan sa husay sa pagbigkas at pangangatwiran nang patula. Halimbawa.3. Kariktan . Ito’y sa karangalan ni Francisco “Balagtas” Baltazar. Hango ang pangangatwiran sa Bibliya. Tulang Pantanghalan o Padula – karaniwang itinatanghal sa theatro."Sa Pula sa Puti" Mga Elemento ng Tula      Sukat . bilang pngangatwiran sa isang paksang pagtatalunan. Talinghaga . Balagtasan – Tagisan ito ng talino sa pagbigkas ng tula.Ito ay tumutukoy sa bilang ng pantig ng bawat taludtod na bumubuo sa isang saknong.Isang sangkap ng tula na may kinalaman sa tinatagong kahulugan ng tula. Tulang Patnigan (joustic poetry) – Kabilang sa uring ito ang karagatan.Ito ay patulang ibinibigkas na kung minsan ay sinasabayan ng ritmo o melodiya ng isang awitin. Tugma .Pakialam sa Pag-ibig ng anak 4.Naglalarawan ito ng mga tagpong lubhang madula na maaaring makatulad ng.Kailangang magtaglay ang isang tula ng maririkit na salita upang masiyahan ang mambabasa gayon din mapukaw ang damdamin at kawilihan. Karagatan – Ito ay isang laro sa tula o isang paligsahan sa pagtula na kabilang sa tinatawag na “libangang itinatanghal” na ang taglay na pamagat ay nanggaling sa isang alamat ng singsing ng isang dalaga na nahulog sa dagat. .Ang isang saknong ay isang grupo sa loob ng isang tula na may dalawa o maraming linya o taludtod.Sinasabing may tugma ang isang tula kapag ang huling pantig ng huling salita ng bawat taludtod ay magkasing-tunog. Saknong . o dili kaya’y naiiba sa nagaganap sa pang-araw-araw na buhay. duplo at balagtasan.

SA INGLES. SAPAGKAT ANG POONG MAALAM TUMINGIN ANG SIYANG NAGGAWAD. Gusto rin kasi ni Rizal na di maranasan ng mga kabataan ang kanyang naranasan na pag-aalipusta nang mga kastila.SA AKING MGA KABABATA Unang Tula ni Rizal. Ang kabataan ay siyang pagasa nang bayan. KAYA ANG MARAPAT PAGYAMANING KUSA NA TULAD NG INANG TUNAY NA NAGPALA. ANG WIKANG TAGALOG.KABAGAY NG ALINMANG LIKHA NOONG KALAYAAN. PAGKAT ANG SALITA'Y ISANG KAHATULAN SA BAYAN. KAPAGKA ANG BAYA'Y SADYANG UMIIBIG SA KANYANG SALITANG KALOOB NG LANGIT.KASTILA'T SA SALITANG ANGHEL. ANG HINDI MAGMAHAL SA KANYANG SALITA MAHIGIT SA HAYOP AT MALANSANG ISDA.SA NAYO'T MGA KAHARIAN. wala gaanong nakapag-aral noon kaya madali lang naging alipin ng mga kastila at mga praile ang mga indio(pinoy) .NAGBIGAY SA ATIN. Sa edad 8. ANG SALITA NATI'Y TULAD DIN SA IBA NA MAY ALPABETO AT SARILING LETRA. NA KAYA NAWALA'Y DINATNAN NG SIGWA ANG LUNDAY SA LAWA NOONG DAKONG UNA >Ang layunin ni Rizal sa tulang "Sa aking mga kababata" ay ang makapagaral ang mga kabataan.TULAD DIN SA LATIN. noong 1869 isunulat ni Rizal ang una niyang tula na isinulat sa katutubong wika at pinamagatang "SA AKING MGA KABATA". AT ANG ISANG TAO'Y KATULAD. SANLANG KALAYAAN NASA RING MASAPIT KATULAD NG IBONG NASA HIMPAPAWID.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful