P. 1
Tula

Tula

|Views: 1,515|Likes:
Published by Camille Rodriguez

More info:

Published by: Camille Rodriguez on Jun 11, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/25/2012

pdf

text

original

3. kasaganaan at iba pa. Nahilig din silang umawit kaya ang lahat halos ng mga pang-araw-araw nilang mga gawain ay naisasagawa nila nang may angkop na awitin. Naglalaman ito ng mga paniniwalang panlipunan. ang mga tula ang unang kinakitaan ng pagbabagong-bihis.Kaligirang Pangkasaysayan ng Tula Sinaunang Panahon Ayon sa pananaliksik nina Tumangan. Ang Mga Makata Ng Panahon ng Amerikano 1. Kasabay ng pagsulat sa alpabetong Romano ng mga tulang katutubo ay pumasok na rin sa panulaang Tagalog ang ilang mga salitang Kastila. Panahon ng Kastila Nang matuto ang mga misyonerong Kastila ng wikang Tagalog. Masasabing likas na mga makata ang ating mga ninuno. Ang salawikain at mga kawikaan ay mga patula rin. bukid. tahanan. Fernando Bagongbanta. Patula nila kung bigkasin ang mga bugtong. Alonzo de Santa Ana. Isa si . Kinilalang ama ng tipograpiya sa Pilipinas sapagkat aklat niya ang unang nalimbag sa paraang tipograpiko (isang uri ng paglilimbag). May mga tula at awit sila sa lahat ng okasyon ng kanilang buhay. Santos ay siyang kauna-unahang katutubong tula. Ang kanyang mga tula aya ganap na umiwas sa talinghaga upang maihatid nang tiyak ang diwang nais iparating ng tula. Nagsimula sa dalawang taludtod hanggang sa umabot nang lilimahing taludtod. Ang mga tula ni Bagongbanta ay napalimbag at natipon sa Memorial de la Vida Cristiana kasama ng mga tula ni Blancas de San Jose. ayon kay Lope K. Alcomtiser ang matandang panulaan ng Pilipinas ay masasabing karugtong ng mga unang kultura ng Timog Silangang Asya. kaligayahan. Siya ang may-akda ng aklat ng "Explicacion de la Doctrina Cristiana en la Lengua Tagala" na nagtataglay ng mga tugmang nagpapaliwanag sa mga aral ng Diyos na nakapaloob sa aklat na Doctrina Cristiana. Nanatili ang sukat at tugma sa kanilang mga tula kaya hindi nawala ang indayog sa panulaan nang panahong ito. Dahil dito. Padre Francisco Blancas de San Jose. Ang mga bugtong. Pedro de Herrrera. Ang mga sinulat na tula ng mga paring Kastilang misyonero ay maiikli sa simula ngunit habang tumatagal ang mga ito ay nadagdagan ng mga taludtod. una nilang pinagtuunan ng pansin ang pagsusuri ng mga panitikang nakasulat ng ating mga ninuno. Nakita nilang ang mga katutubo ay mahilig tumula at bumigkas ng mga tugma. pilosopiya at mga minanang kapaniwalaan. Kinilala niya ang pagiging maanyo at masining ng tula kaya siya ay kumilala sa sukat at tugma ng panulaang Tagalog. Ang dating mga tulang katutubo na nakasulat sa matandang baybaying Alibata ay sinulat ng mga misyonero sa alpabetong Romano. Isa siyang makatang nakilala dahil sa kanyang mga dalit. 4. ang mga salawikain at maging mga kasabihan. 2. dagat. Pinili nila ang mga panitikang sa kanilang palagay ay makatutulong sa kanila sa pagpapalaganap ng Kristiyanismo. Karaniwan sa mga kantahin at berso ay tungkol sa mga gawaing makaDiyos. Nawala ang talinghaga sa panulaan dahil sa layuning huwag maipagkamali ng mga mambabasa ang mensaheng panrelihiyon at pangkagandahang-asal. Ito'y ang paghahanay ng mga piling salita na nagsasaad ng talinghaga at masasagot sa pamamagitan ng panghuhula.

Bulacan. Juego de Prenda 5. tayo'y sunud-sunuran sa mga dayuhang panginoon. Siya ay binabanggit pa rin bilang isa sa mga ladinong kasama nina Blancas de San Jose at Bagongbanta. Francisco Bencuchillo. Sa pamamagitan nito. 5. Isang makatang Tagalog mula sa San Miguel. Panubong o Pamutong Panahon ng Hapon Bunga ng pag-unlad ng produksyon sa pagsasaka at pagsulong ng pakikipagkalakalan sa ibang mga dayuhan. Ang may-akda ng Arte Poetico Tagalo na lumitaw noong ika18 dantaon. Duplo 3. Ang Como con Dios ay isa sa mga tulang nasulat ni Pinpin.Bagongbanta sa mga tinawag na ladino noong panahong iyon. Felipe de Jesus. Sabi o Kasabihan 3. Hindi lubhang nanuligsa sa mga taong pamahalaan dahil sa mga layunin lamang ng Propagandista ay pagbabago sa pamamalakad ng simbahan kaya't ang damdaming laban sa mga prayle ang nangibabaw dahil sila ang higit na may kapangyarihan kaysa mga taong pamahalaan. Si Felipe de Jesus ang nagpakita ng muling pagbabalik g talinghaga sa panulaang Tagalog. Dahil sa mga pangyayaring ito. Ang karaniwang tinutuligsa nila ay ang mga ginagawa ng mga prayle na sana'y yaong talagang masasabing kaugnay ng simbahan. Dalit 4. Nakilala rin siya sa pagsulat ng mga "dalit". Awit at Korido Mga Tulang Pandulaan O Pantanghalan 1. Siya ang ipinalalagay na unang makatang Tagalog na napatala sa kasaysayan ng panitikang Tagalog. Salawikain 4. damdamin at maging ang kanilang mga karanasan. 6. Pedro Suarez Osorio. ang pagkaunlad ng kabuhayan ay nakabuo ng pangkat na mga Pilipinong nakilala sa tawag na "Ilustrado" at sa tawag na "Middle Class". Isa ang tula sa naging kasangkapan sa pagpapahayag ng mga propagandista. Dito nailalahad nila ang kani-kanilang mga kuru-kuro o pala-palagay. Bugtong 2. kahit na nakatataas ang kabuhayan ng ilan sa atin. Tomas Pinpin. Mga Akdang Patula 1. 8. Karagatan 2. lumitaw ang henerasyon ng mga kabataang namulat ang mga kaisipan sa di pagkakapantay-pantay ng mga mananakop at sinasakupan. Pasyon 6. Nang mga panahong iyon. Ama ng limbagan sa Pilipinas. . Tula niya ang Ibong Camunti sa Pugad. tinangka ng mga "ilustrado" na magpasok ng mga pagbabago. 7. Sa aklat na ito ay tinalakay ni Bencuchillo ang iba't ibang sukat at taludturan ng tulang Tagalog. Sila ang mga Pilipinong nagising ang kamalayan sa pagiging api. Awiting Bayan o Kantahing Bayan 5. Pinahahalagahan sa kasaysayan ng panitikan dahil sa kanyang "Dalit na Pamucao sa Tauong Babasa Nitong Libro" na ang tinutukoy ay ang Barlaan at Josaphat. Ito'y hindi sa pamamagitan ng armas kundi sa pakikipagtagisan ng katuwiran sa katuwiran sa pasulat na pamamaraan.

May mga tula ng pagpupuri at panunuligsa sa mga nanunungkulan sa pamahalaan at mga katiwaliang nagaganap sa lipunan.El Verdadero Decalogo ( Ang Tunay na Sampung Utos ) 4. maraming mga pangyayari ang naganap at naging makasaysayan sa bayan. Bibihira ang mga tula ng pag-ibig ngunit unti-unting nabubuhay na paksa sa panulaan ang tungkol sa kalikasan lalo pa't may mga kampanyang inilulunsad ang pamahalaan sa pangangalaga ng kalikasan.Sagot ng Espanya sa Hibik ng Pilipinas Panahon ng Himagsikan Ang panahong ito'y nahahati sa dalawa .Himno Nacional Filipino (Pambansang Awit ng Pilipinas) Panahon ng Amerikano Ang mga tulang nasulat pagkatapos ng naganap na Lakas ng Bayan o "People's Power sa Edsa" ay nagpakita ng kalayaan sa pagpapahayag at maging sa paksa. Pinaksa ng mga tula sa panahong ito ang mga nagaganap sa kapaligiran at sariling mga damdamin ng mga makatang nagsisisulat ng tula. Sa madaling salita. Pangunahing layunin ng tula sa panahong ito ay makapaghatid ng mahalagang mensahe sa mga mambabasa. Andres Bonifacio . ipinahayag ng mga Amerikano ang pormal na pakikidigma sa Espanya noong Abril 25.Katapusang Hibik ng Pilipinas . Emilio Jacinto . Dr.Ala Juventud Filipina ( Sa Kabataang Pilipino) . del Pilar . . Jose Rizal .Pnahon laban sa Kastila at Panahon laban sa Amerikano. Kabilang sa mga ito'y ang pagkakaroon ng pagpapalit ng pamamahala sa pamahalaan. Apolinario Mabini . Inanyayahan ni Almirante Dewey ang mga Pilipino upang makipagtulungan sa mga Amerikano. Nilayon ng mga tula sa kasalukuyang panahon ang maging kasangkapan sa minimithing pagbabago ng lipunang Pilipino.Sa Anak ng Bayan 3. Mga manunulat at kanilang Akda 1.Mi Ultimo Adios ( Ang Huli Kong Paalam) 2. Marcelo H. 1898. patuloy ang kamalayang panlipunan ng mga makata sa panahong kasalukuyan. Jose Velasquez Palma .Pag-ibig sa Tinubuang Lupa 2. Sa istilo ng pagsulat ng tula ay nanatili pa rin ang dalawang paraan . Bagama't maikli ang panahong nasasakop. Dahil dito'y patuloy pa rin ang pang-aapi at pandudusta. Lumala ang ugnayang Kastila-Amerikano dahil sa mga tunay na pangyayaring naganap. Bigo ang mga hangarin ng mga propagandista. Bingi ang pamahalaang Kastila sa mga kahilingan sapagkat noong mga panahong iyon ay abala sa pansariling suliranin ang Espanya.may nagsisulat ng mga tulang may sukat at tugma at may nagsisulat sa malayang taludturan.Mga Manunulat at Kanilang akda 1. pagsasamantala at paghihigpit ng pamahalaan at simbahan sa mga Pilipino.

Bagamat wala itong tugmaan. Katulad din ng mga karaniwang tula. >Mahalaga ang suprasegmental upang higit na maging madamdamin at makabuluhan ang pagbasa ng tula. May mga awiting gumigising sa damdamin at nangangaral sa mga kabataan. Ang indayog ng tula sa panahon nina Balagtas.Ang pagtula sa ibabaw ng tanghalan ay bihira nang mangyari maliban na lamang kung ito ay hinihingi ng isang pangyayari sa isang palatuntunang idinaraos. Ang isang uri ng awitin na palasak sa kasalukuyan ay ipinalalagay na epektibo sa paghahatid ng mensahe sa mga mamamayan ay ang "rap" nina Francis Magalona at Andrew E. ito ay maaaring pumupuri at nanunuligsa sa mga gawain at kaugalian ng tao.tugma at mga salitang may malalim na kahulugan. Ang "Magkaisa".Ito ay isang anyo ng tula na may sukat. Ang Pambansang Awit ng Pilipinas ay inaawit sa telebisyon sa ganitong paraan.Karaniwang sukat ay lalabindalawang pantig. ang mga awitin ay pumapaksa hindi lamang sa pag-ibig.taglay nito ang kaluluwa ng tula na ipinapahayag sa marikit na pananalita na angkop sa isang tula. Malayang taludturan. Ang pagbigkas ng tula sa tanghalan ay pinalitan ng pag-awit. ang marami sa kanila ay hindi pa ang sagot. Suprasegmental –ay ang pag-aaral ng diin (stress). nakikita at nararanasan ng tao sa kanyang pang-araw-araw na buhay. Berso Blangko - may sukat ngunit walang tugma.tulang walang sukat at walang tugma. . kundi sa lahat ng mga nangyayari. May mga awitin din na naririnig at nakikita sa telebisyon na habang inaawit ay ipinakikita naman ang mga tagpong may kaugnayan sa isinasaad ng awit. Ang awitin/awit ay isa ring akdang nasa anyong patula na nilapatan ng himig. at Florentino Collantes ay wala na sa tanghalan." URI NG TALUDTOD Tradisyunal. Jose Corazon de Jesus. Sa kasalukuyan. haba (length ening) at hinto (Juncture). Ang Balagtasan ay bibihira na ring marinig kung kaya't nakalulungkot na kapag tinanong ng guro ang mga mag-aaral kung nakarinig na sila o nakapanood na ng Balagtasan. isang awiting inawit sa Edsa noong naganap ang "People's Power. tono (tune). Ito ay nagpapahayag ng damdamin at karanasan ng may-akda.

Oda – Ang oda ay karaniwang isang liriko o tula na nakasulat bilang papuri o dedikado sa isang tao o isang bagay na kinukuha interes ang makata o nagsisilbing isang inspirasyon para sa oda. Agoncillo 2. Elehiya – Ito ay tulang may kinalaman sa guniguni tungkol sa kamatayan. Ang tulang kurido ay pasalaysay.Iba’ Ibang Uri ng Tula 1.Ito ay ang karaniwang awiting ating naririnig. karaniwang pang relihiyon.Hinggil sa damdamin at kaisipan. Awit at kurido – ay isang uri ng panitikang Filipino kung saan ito ay may walong sukat.Ang Pagbabalik Jose Corazon de Jesus . Uri ng Tulang Liriko Awit – Ang awit ay isang uri ng tulang pasalaysay na binubuo ng tig-aapat na taludtod ang bawat saknong. at may kahalong pilosopiya sa buhay. Uri ng Tulang Pasalaysay Epiko – ay isang mahaba kuwento/tula. Halimbawa. na ang bawat taludtod ay may lalabindalawahing pantig. partikular na nakasulat para sa layunin ng papuri. ang tulang kurido ay kadalasang mga alamat o kuwento na galing sa mga bansa sa Europa tulad ng Pransya. na ipinapahayag ang mga saloobin at damdamin ng makata. iniisip.Ang Tulang liriko na uri ng mga tula ay hindi nagpapahayag sa isang kuwento na naglalarawan sa karakter at aksyon. Ang kataga ng tulang liriko ay ngayon karaniwang tinutukoy bilang ang mga salita sa isang kanta. at karaniwan ay ipadala sa isang Diyos o sa isang kilalang pigura o maliwanag na halimbawa. Ito ay karaniwang hindi madrama. ang kanyang sariling damdamin. at ang mga kuwento na may kaugnayan sa maaaring maging simple o kumplikadong pangyayari. may malinaw na kabatiran sa likas na pagkatao. kalimitan tungkol sa isang seryosong paksa na naglalaman ng mga detalye ng kabayanihan gawa at mga kaganapan ng makabuluhang sa isang kultura o bansa. pagsamba o panalangin. Dalit – isang uri ng tula. Tulang Pasalaysay (narrative poetry) – isang tula na may balangkas. at ang tradisyonal na dulong tugma ay isahan. Ang tanyag na kurido ay ang Ibong Adarna.Karaniwan itong may malungkot na paksa . Halimbawa. Soneto – Isang tula na karaniwang may 14 linya. Italya at Gresya. nagkukuwentong tula gaya ng mga epiko. Ang tula ay maaaring maikli o mahaba.sad love songs kumbaga. Espana. Tulang Liriko o Tulang Damdamin (lyric poetry) – tulad ng isang soneto o ng isang oda. Ang makata ay direktang sinasabi sa mambabasa. at persepsyon. Karaniwang Tulang Pasalaysay – Ang mga paksa nito ay tungkol sa mga pangyayari sa araw-araw na buhay.Sa Dalampasigan ni Teodoro A.

Halimbawa.Ang isang saknong ay isang grupo sa loob ng isang tula na may dalawa o maraming linya o taludtod.Ito ay tumutukoy sa bilang ng pantig ng bawat taludtod na bumubuo sa isang saknong. o dili kaya’y naiiba sa nagaganap sa pang-araw-araw na buhay.Pakialam sa Pag-ibig ng anak 4. duplo at balagtasan. Tulang Patnigan (joustic poetry) – Kabilang sa uring ito ang karagatan. Balagtasan – Tagisan ito ng talino sa pagbigkas ng tula.Sinasabing may tugma ang isang tula kapag ang huling pantig ng huling salita ng bawat taludtod ay magkasing-tunog. Kariktan . . Karagatan – Ito ay isang laro sa tula o isang paligsahan sa pagtula na kabilang sa tinatawag na “libangang itinatanghal” na ang taglay na pamagat ay nanggaling sa isang alamat ng singsing ng isang dalaga na nahulog sa dagat. Talinghaga . bilang pngangatwiran sa isang paksang pagtatalunan.Isang sangkap ng tula na may kinalaman sa tinatagong kahulugan ng tula. Halimbawa.3. Hango ang pangangatwiran sa Bibliya."Sa Pula sa Puti" Mga Elemento ng Tula      Sukat . Duplo – Ito ay isang laro sa tula o isang paligsahan sa husay sa pagbigkas at pangangatwiran nang patula.Ito ay patulang ibinibigkas na kung minsan ay sinasabayan ng ritmo o melodiya ng isang awitin. Ito’y sa karangalan ni Francisco “Balagtas” Baltazar. Saknong . Tulang Pantanghalan o Padula – karaniwang itinatanghal sa theatro.Naglalarawan ito ng mga tagpong lubhang madula na maaaring makatulad ng. Tugma . mga salawikain at mga kasabihan.Kailangang magtaglay ang isang tula ng maririkit na salita upang masiyahan ang mambabasa gayon din mapukaw ang damdamin at kawilihan.

noong 1869 isunulat ni Rizal ang una niyang tula na isinulat sa katutubong wika at pinamagatang "SA AKING MGA KABATA". ANG SALITA NATI'Y TULAD DIN SA IBA NA MAY ALPABETO AT SARILING LETRA.NAGBIGAY SA ATIN. wala gaanong nakapag-aral noon kaya madali lang naging alipin ng mga kastila at mga praile ang mga indio(pinoy) .KASTILA'T SA SALITANG ANGHEL. NA KAYA NAWALA'Y DINATNAN NG SIGWA ANG LUNDAY SA LAWA NOONG DAKONG UNA >Ang layunin ni Rizal sa tulang "Sa aking mga kababata" ay ang makapagaral ang mga kabataan.SA NAYO'T MGA KAHARIAN. SAPAGKAT ANG POONG MAALAM TUMINGIN ANG SIYANG NAGGAWAD. Gusto rin kasi ni Rizal na di maranasan ng mga kabataan ang kanyang naranasan na pag-aalipusta nang mga kastila. SANLANG KALAYAAN NASA RING MASAPIT KATULAD NG IBONG NASA HIMPAPAWID.TULAD DIN SA LATIN.KABAGAY NG ALINMANG LIKHA NOONG KALAYAAN. PAGKAT ANG SALITA'Y ISANG KAHATULAN SA BAYAN. AT ANG ISANG TAO'Y KATULAD. ANG WIKANG TAGALOG. KAPAGKA ANG BAYA'Y SADYANG UMIIBIG SA KANYANG SALITANG KALOOB NG LANGIT.SA AKING MGA KABABATA Unang Tula ni Rizal. Sa edad 8. Ang kabataan ay siyang pagasa nang bayan. ANG HINDI MAGMAHAL SA KANYANG SALITA MAHIGIT SA HAYOP AT MALANSANG ISDA. KAYA ANG MARAPAT PAGYAMANING KUSA NA TULAD NG INANG TUNAY NA NAGPALA. SA INGLES.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->