Maragtas

(Epikong Bisaya)
Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae, pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Isang araw, si Pabulanan, ang asawa ni Datu Paiborong, ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Nag-usap-usap silang palihim. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Sumakwel ay mabait, magalang at matalino. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y tatakas sa Borneo. Palihim silang naghanda ng sampung malalaking bangka, na ang tawag ay biniday o barangay. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno, ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Isang hatinggabi, lulan sa kanilang mga biniday o barangay, pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Sa sampung matatapang na datu, anim ang may asawa at apat ang binata. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan, si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan, si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling, ang magasawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw, Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel, Balensuela, Dumalogdog at Lubay.

Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Siya ay mabuting pinuno. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. narating nila ang pulo ng Panay. maitim. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Nais nilang bilhin ang lupain. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya.Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Ang lahat sa pulo ay masaya. Ito ang Embidayan. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. Pandak. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. plota. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. masagana at matahimik na namumuhay. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. ang sinurog. . ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. kampit at insenso. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Ibinigay niya ito kay Marikudo. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Nakita niya ang isang Ati. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. panyo at suklay. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Ang lahat ay nasiyahan. Walang magnanakaw.

umalis na ang tatlong barangay. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. kay Datu Puti ang isa. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Dumalogdog. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Nagutos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. Hindi nila kilala si Bantugan. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Prinsipe Bantugan (Epikong Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng . Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay.Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Narating nila ang pulo ng Luzon. Sinabi ni Marikudo. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. Sina Lubay. Nalungkot si Haring Madali. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Dahil sa pangyayaring ito. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. Samantala. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. isang loro ang pumasok. Ang sinumang mahuling makipagusap sa prinsipe ay parurusahan. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Tagailog". ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Nang makabalik si Haring Madali. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani).

Noon din ay may isang balita ng Malaueg. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. Biuag at Malana (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. siya ay hindi maligaya. at sa pagkakabatid ng ina. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. na wari mo’y damo lamang.Bumbaran. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Kahit na makapangyarihan si Biuag. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. Sa Nangalauatan. Nong siya’y labing-walong taong gulang. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. isang bayan sa Cagayan. Niño na malayung-malayo sa kanila. Noong siya’y isinilang. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. . Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. ito ay isang diyosa. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. Siya'y iginapos. Hindi umimik ang diyosa. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Nang siya’y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. at sa halip. at ito’y nagdulot ng gutom sa mga tao. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Si Biuag ay katutubo ng Enrile. Siya ay si Malana. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. subalit walang nangyari sa kanya. Rizal. siya ay nabihag. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya.

Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. siyan’y nanggalaiti sa matinding galit.Bunga nito. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Nagsabi siyang hindi karapat-dapat si Malana para sa kanya. Nang makita si Biuag. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Mabilis ang pagsalo ni Malana. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. si Malana ay gumawa ng paraan. Dinampot ni Malana ang pana. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. marami siyang dalang bigas. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. Niño. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Hindi niya ito tatanggapin. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. sabi ni Malana. subalit ito ay bumalik sa kanya. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. . Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya’y ang napakagandang dalaga. Nang siya’y makabalik. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. dala ko para sa iyo. Sa isip niya’y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Naunang nagsalita si Malana. Siya’y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana’t isang punong niyog na binunot. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Ibig mong agawin ang minamahal ko. biglang sumigaw si Biuag Malana. Ipinagbabawal ng Diyos ang pag-agaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. dako ng kinaroroonan ni Malana. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag.

. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. nilusob ng tribo ng Igorot ang nayon at pinatay ang maraming tauhan ni Don Juan. Ang sanggol ay nagsalita agad at siya na ang pumili ng pangalang Lam-ang at siya na rin ang pumili ng kanyang magiging ninong. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Ayaw man siyang payagan ng kanyang ina upang hanapin ang bangkay ng kanyang ama. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Subalit sa kasamaang-palad. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. ay malakas. matikas na Biuag. Wala nang lahat ang armas mo. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Pagkakataon ko naman ngayon. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Biag ni Lam-ang (Epiko ng Ilokano) Sa lambak ng Nalbuan sa baybayin ng Ilog Naguilian sa La Union ay may mag-asawang kilala sa pangalang Don Juan at Namongan. Sa laki ng galit. Ang naging balita. ito’y nagmintis. Hindi na nakabalik si Don Juan sa kanyang nayon. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Nang malapit nang magsilang ng sanggol si Namongan. Nang malaman ni Lam-ang ang masakit na nangyari sa kanyang ama. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. maging si Malana. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. siya ay pinugutan ng ulo ng mga Igorot. matipuno at malaking lalaki na siya. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Pinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Ito’y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Nais kong ipaalam sa iyo.Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Humanda ka. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Isinilang ni Namongan ang kanyang anak. sigaw ni Malana. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasalita’y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. ay nagpilit din si Lam-ang na makaalis. sumumpa siyang ipaghihiganti niya ito. nilusob naman ni Don Juan ang mga Igorot upang ipaghiganti ang mga tauhan niya. Sa gulang na siyam na buwan pa lamang. Sa tindi naman ng pagkapahiya.

Ipinagbilin ni Lam-ang ang dapat gawin sakaling mangyayari ito. na pinagpapatay niya ang mga nakalaban. Sa laki ng pagod ni Lam-ang. Muling tumayo ang bahay. Sumigaw ng ubos lakas si Lam-ang at nayanig ang mga kabundukan. Nakikinikinita ni Lam-ang na may mangyayari sa kanya. Sa tahanan nina Ines ay maraming tao. Tinipon ito at tinakpan ng saya ni Ines. Tumilaok ang tandang at tumahol ang aso. Si Lam-ang ay sumisid na sa dagat. Dahil sa dungis na nanggaling kay Lam-ang. Baon rin niya ang kanyang talisman mula sa punong saging. Hinamon ni Lam-ang ang mga Igorot. Hindi man lamang nasugatan si Lam-ang. . Kasama ni Lam-ang ang kanyang mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Napangarap niya ang mga Igorot na pumatay sa kanyang ama na nagsisipagsayaw at nililigiran ang pugot na ulo ng kanyang ama. Si Ines at si Lam-ang ay ikinasal nang marangya at maringal sa simbahan. isang haliging kawayan. Ang tinig niyang naghahamon ay narinig ng marami kaya't dumating ang maraming Igorot at pinaulanan si Lam-ang ng kanilang mga sibat. Tumilaok ang mahiwagang tandang. Naligo siya sa Ilog Amburayan sa tulong ng mga dalaga ng tribu.Kasama niya sa pagtungo sa lupain ng mga Igorot ang isang mahiwagang tandang. Nakita niya ang ulo ni Don Juan na nasa sarukang. Nagpatuloy si Lamang sa paglalakbay at narating ang pook ng mga Igorot. Nakain siya ng berkahan. ang tangabaran. Pinahipan ni Lam-ang sa hangin si Sumarang at ito ay sinalipadpad sa ikapitong bundok. Ipinagtapat ng tandang at aso ang kanilang layunin. Pinauwi ng mga Igorot si Lam-ang upang huwag siyang matulad sa ginawa nila kay Don Juan. Sa tulong ng kanyang talisman ay madali niyang nalakbay ang mga kabundukan at kaparangan. kailangang manghuli si Lam-ang ng mga isdang rarang. Matapos mamahinga ay gumayak na si Lam-ang patungo sa Kalanutian upang manligaw sa isang dilag na nagngangalang Ines Kannoyan. Pagkatapos ng kasalan. Ipinasisid niya ang mga buto ni Lam-ang. at mahiwagang aso. Nais pakasalan ni Lam-ang si Ines. Sa daan patungo sa Kalanutian ay nakalaban niya ang higanteng si Sumarang. Napansin si Lam-ang. Tumahol ang mahiwagang aso ni Lam-ang. Hindi napansin si Lam-ang. Hinugot niya ang mahaba niyang itak at para lamang siyang tumatabas ng puno ng saging. Umuwi si Lam-ang sa Nalbuan. bilang pagtupad sa kaugalian ng mga tao sa Kalanutian. Hindi naman tumutol ang mga magulang ni Ines kung magbibigay si Lam-ang ng panhik o bigay-kaya na kapantay ng kayamanan nina Ines. Sinunod ni Ines ang bilin ni Lam-ang. siya ay nakatulog. Nagpadala si Lam-ang ng dalawang barkong puno ng ginto at nasiyahan ang mga magulang ni Ines. Nang maubusan ng sibat ang mga Igorot ay si Lam-ang naman ang kumilos. na siya ay makakain ng pating na berkahan. namatay ang mga isda sa Ilog Amburayan at nagsiahon ang mga igat at alimasag sa pampang. Inikut-ikutan ng mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Nabuwal ang bahay.

Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Bago umalis si Sulayman. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Wala siyang nakitang tao. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. Bumagsak at namatay ang Pah. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Parang nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Sumakay si Sulayman sa hangin. Nagbangon si Lam-ang na parang bagong gising sa mahimbing na pagkakatulog. sa tulong ng kanyang kris. Wala rin siyang makitang tao. Kanilang niyakap din ang aso at tandang. Narating niya ang Kabilalan. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Aniya kay Sulayman. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Nagyakap si Lam-ang at si Ines. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. . napatay rin ni Sulayman si Kurita. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Ipinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Narating niya ang bundok ng Bita. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. At namuhay silang maligaya sa mahabang panahon. isang matapang na kawal. Sa wakas. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Nakita niya ang patay na ibong Pah.Walang anu-ano'y kumilos ang mga butong may takip na saya. Kapag namatay ang halamang ito. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Indarapatra at Sulayman (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Agad na sumunod si Sulayman. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Samantala. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo.

Dito'y wala ring natagpuang tao. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. Mabilis naman itong nakapagtago. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. . Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon.Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Hinanap niya ang mga tao. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu.