Maragtas

(Epikong Bisaya)
Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae, pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Isang araw, si Pabulanan, ang asawa ni Datu Paiborong, ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Nag-usap-usap silang palihim. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Sumakwel ay mabait, magalang at matalino. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y tatakas sa Borneo. Palihim silang naghanda ng sampung malalaking bangka, na ang tawag ay biniday o barangay. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno, ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Isang hatinggabi, lulan sa kanilang mga biniday o barangay, pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Sa sampung matatapang na datu, anim ang may asawa at apat ang binata. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan, si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan, si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling, ang magasawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw, Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel, Balensuela, Dumalogdog at Lubay.

Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Siya ay mabuting pinuno. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti.Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Pandak. plota. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Ibinigay niya ito kay Marikudo. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Ang lahat sa pulo ay masaya. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Nais nilang bilhin ang lupain. maitim. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. ang sinurog. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Ang lahat ay nasiyahan. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. panyo at suklay. narating nila ang pulo ng Panay. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. . Nakita niya ang isang Ati. Ito ang Embidayan. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. masagana at matahimik na namumuhay. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Walang magnanakaw. kampit at insenso.

na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Sinabi ni Marikudo. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng . Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Tagailog". si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. umalis na ang tatlong barangay. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Nang makabalik si Haring Madali. Matapos magpaalam kay Sumakwel. isang loro ang pumasok. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Hindi nila kilala si Bantugan. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Sina Lubay. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. Prinsipe Bantugan (Epikong Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Nagutos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Narating nila ang pulo ng Luzon. Dumalogdog. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Nalungkot si Haring Madali. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. dala ang kaluluwa ni Bantugan.Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Dahil sa pangyayaring ito. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. kay Datu Puti ang isa. Samantala. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. Ang sinumang mahuling makipagusap sa prinsipe ay parurusahan. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan.

Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. siya ay hindi maligaya. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Si Biuag ay katutubo ng Enrile. ito ay isang diyosa. at sa pagkakabatid ng ina. subalit walang nangyari sa kanya. Siya'y iginapos. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. Noong siya’y isinilang. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. Nong siya’y labing-walong taong gulang. Sa Nangalauatan. Biuag at Malana (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. na wari mo’y damo lamang. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. . Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. at sa halip. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Hindi umimik ang diyosa. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Rizal. siya ay nabihag. at ito’y nagdulot ng gutom sa mga tao. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman.Bumbaran. Niño na malayung-malayo sa kanila. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. Siya ay si Malana. Kahit na makapangyarihan si Biuag. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. isang bayan sa Cagayan. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. Nang siya’y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay.

Ibig mong agawin ang minamahal ko. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. marami siyang dalang bigas. subalit ito ay bumalik sa kanya. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Nang siya’y makabalik. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. sabi ni Malana. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya’y ang napakagandang dalaga. Sa isip niya’y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Siya’y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana’t isang punong niyog na binunot. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Ipinagbabawal ng Diyos ang pag-agaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. si Malana ay gumawa ng paraan. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Naunang nagsalita si Malana. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. dako ng kinaroroonan ni Malana. Nang makita si Biuag. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. . Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Nagsabi siyang hindi karapat-dapat si Malana para sa kanya. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Hindi niya ito tatanggapin. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. biglang sumigaw si Biuag Malana. Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Niño. dala ko para sa iyo. Mabilis ang pagsalo ni Malana. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana.Bunga nito. Dinampot ni Malana ang pana. siyan’y nanggalaiti sa matinding galit.

Isinilang ni Namongan ang kanyang anak. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasalita’y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Nang malapit nang magsilang ng sanggol si Namongan. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. maging si Malana. Wala nang lahat ang armas mo. Ang naging balita. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. matipuno at malaking lalaki na siya. ay malakas. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Ito’y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. . sigaw ni Malana. Pagkakataon ko naman ngayon. nilusob ng tribo ng Igorot ang nayon at pinatay ang maraming tauhan ni Don Juan. Nais kong ipaalam sa iyo. siya ay pinugutan ng ulo ng mga Igorot. Humanda ka. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. nilusob naman ni Don Juan ang mga Igorot upang ipaghiganti ang mga tauhan niya. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. ito’y nagmintis. sumumpa siyang ipaghihiganti niya ito. ay nagpilit din si Lam-ang na makaalis. Biag ni Lam-ang (Epiko ng Ilokano) Sa lambak ng Nalbuan sa baybayin ng Ilog Naguilian sa La Union ay may mag-asawang kilala sa pangalang Don Juan at Namongan. Hindi na nakabalik si Don Juan sa kanyang nayon. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Nang malaman ni Lam-ang ang masakit na nangyari sa kanyang ama. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Pinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Sa gulang na siyam na buwan pa lamang. matikas na Biuag.Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Subalit sa kasamaang-palad. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Sa tindi naman ng pagkapahiya. Sa laki ng galit. Ayaw man siyang payagan ng kanyang ina upang hanapin ang bangkay ng kanyang ama. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. Ang sanggol ay nagsalita agad at siya na ang pumili ng pangalang Lam-ang at siya na rin ang pumili ng kanyang magiging ninong.

Sinunod ni Ines ang bilin ni Lam-ang. Nakikinikinita ni Lam-ang na may mangyayari sa kanya. Nagpatuloy si Lamang sa paglalakbay at narating ang pook ng mga Igorot. Pinahipan ni Lam-ang sa hangin si Sumarang at ito ay sinalipadpad sa ikapitong bundok. Baon rin niya ang kanyang talisman mula sa punong saging. Ipinasisid niya ang mga buto ni Lam-ang. Hindi man lamang nasugatan si Lam-ang. Tumilaok ang tandang at tumahol ang aso. ang tangabaran. Matapos mamahinga ay gumayak na si Lam-ang patungo sa Kalanutian upang manligaw sa isang dilag na nagngangalang Ines Kannoyan. Tumilaok ang mahiwagang tandang. Naligo siya sa Ilog Amburayan sa tulong ng mga dalaga ng tribu. Hindi naman tumutol ang mga magulang ni Ines kung magbibigay si Lam-ang ng panhik o bigay-kaya na kapantay ng kayamanan nina Ines. kailangang manghuli si Lam-ang ng mga isdang rarang. na pinagpapatay niya ang mga nakalaban. Nagpadala si Lam-ang ng dalawang barkong puno ng ginto at nasiyahan ang mga magulang ni Ines. Tumahol ang mahiwagang aso ni Lam-ang. isang haliging kawayan. Kasama ni Lam-ang ang kanyang mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Umuwi si Lam-ang sa Nalbuan.Kasama niya sa pagtungo sa lupain ng mga Igorot ang isang mahiwagang tandang. Inikut-ikutan ng mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Nakain siya ng berkahan. bilang pagtupad sa kaugalian ng mga tao sa Kalanutian. at mahiwagang aso. Si Ines at si Lam-ang ay ikinasal nang marangya at maringal sa simbahan. Sa laki ng pagod ni Lam-ang. Nabuwal ang bahay. Sumigaw ng ubos lakas si Lam-ang at nayanig ang mga kabundukan. Sa daan patungo sa Kalanutian ay nakalaban niya ang higanteng si Sumarang. Napangarap niya ang mga Igorot na pumatay sa kanyang ama na nagsisipagsayaw at nililigiran ang pugot na ulo ng kanyang ama. Nakita niya ang ulo ni Don Juan na nasa sarukang. Sa tulong ng kanyang talisman ay madali niyang nalakbay ang mga kabundukan at kaparangan. Hinugot niya ang mahaba niyang itak at para lamang siyang tumatabas ng puno ng saging. Pinauwi ng mga Igorot si Lam-ang upang huwag siyang matulad sa ginawa nila kay Don Juan. Nang maubusan ng sibat ang mga Igorot ay si Lam-ang naman ang kumilos. Sa tahanan nina Ines ay maraming tao. Dahil sa dungis na nanggaling kay Lam-ang. Ipinagtapat ng tandang at aso ang kanilang layunin. Ipinagbilin ni Lam-ang ang dapat gawin sakaling mangyayari ito. Hindi napansin si Lam-ang. Si Lam-ang ay sumisid na sa dagat. Hinamon ni Lam-ang ang mga Igorot. Pagkatapos ng kasalan. Tinipon ito at tinakpan ng saya ni Ines. namatay ang mga isda sa Ilog Amburayan at nagsiahon ang mga igat at alimasag sa pampang. Muling tumayo ang bahay. siya ay nakatulog. na siya ay makakain ng pating na berkahan. Ang tinig niyang naghahamon ay narinig ng marami kaya't dumating ang maraming Igorot at pinaulanan si Lam-ang ng kanilang mga sibat. Nais pakasalan ni Lam-ang si Ines. . Napansin si Lam-ang.

Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. . Agad na sumunod si Sulayman. na kilala sa tawag na Tarabusaw. sa tulong ng kanyang kris. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Aniya kay Sulayman. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. isang matapang na kawal. Ipinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Sa wakas. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Parang nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Indarapatra at Sulayman (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Samantala. Sumakay si Sulayman sa hangin. Kapag namatay ang halamang ito. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. Wala siyang nakitang tao.Walang anu-ano'y kumilos ang mga butong may takip na saya. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Bumagsak at namatay ang Pah. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Wala rin siyang makitang tao. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Nagbangon si Lam-ang na parang bagong gising sa mahimbing na pagkakatulog. Narating niya ang bundok ng Bita. Bago umalis si Sulayman. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Narating niya ang Kabilalan. Nagyakap si Lam-ang at si Ines. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Kanilang niyakap din ang aso at tandang. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. At namuhay silang maligaya sa mahabang panahon. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita.

Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Hinanap niya ang mga tao. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. .Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Mabilis naman itong nakapagtago. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Dito'y wala ring natagpuang tao. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful