Maragtas

(Epikong Bisaya)
Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae, pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Isang araw, si Pabulanan, ang asawa ni Datu Paiborong, ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Nag-usap-usap silang palihim. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Sumakwel ay mabait, magalang at matalino. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y tatakas sa Borneo. Palihim silang naghanda ng sampung malalaking bangka, na ang tawag ay biniday o barangay. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno, ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Isang hatinggabi, lulan sa kanilang mga biniday o barangay, pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Sa sampung matatapang na datu, anim ang may asawa at apat ang binata. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan, si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan, si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling, ang magasawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw, Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel, Balensuela, Dumalogdog at Lubay.

Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Siya ay mabuting pinuno. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Ang lahat ay nasiyahan. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. Ang lahat sa pulo ay masaya. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. masagana at matahimik na namumuhay. Walang magnanakaw. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. maitim. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Ibinigay niya ito kay Marikudo. Nais nilang bilhin ang lupain. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. plota. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. ang sinurog. narating nila ang pulo ng Panay. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Ito ang Embidayan. Pandak. panyo at suklay. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. Nakita niya ang isang Ati. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. kampit at insenso. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo.Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. . Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan.

Sinabi ni Marikudo. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Prinsipe Bantugan (Epikong Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. Nagutos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Samantala. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. dala ang kaluluwa ni Bantugan. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Sina Lubay. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao.Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Tagailog". Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. Nalungkot si Haring Madali. Ang sinumang mahuling makipagusap sa prinsipe ay parurusahan. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Narating nila ang pulo ng Luzon. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. kay Datu Puti ang isa. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Hindi nila kilala si Bantugan. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. isang loro ang pumasok. Dahil sa pangyayaring ito. Nang makabalik si Haring Madali. umalis na ang tatlong barangay. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng . Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Dumalogdog.

Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. Nang siya’y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. Siya'y iginapos. siya ay hindi maligaya. ito ay isang diyosa. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. Nong siya’y labing-walong taong gulang. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. Kahit na makapangyarihan si Biuag. subalit walang nangyari sa kanya. na wari mo’y damo lamang. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. . Hindi umimik ang diyosa. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. at ito’y nagdulot ng gutom sa mga tao. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. Biuag at Malana (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. at sa pagkakabatid ng ina. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. at sa halip. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Noong siya’y isinilang. Rizal. Si Biuag ay katutubo ng Enrile. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Niño na malayung-malayo sa kanila. isang bayan sa Cagayan. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. siya ay nabihag. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. Siya ay si Malana. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito.Bumbaran. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Sa Nangalauatan.

Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. subalit ito ay bumalik sa kanya. Nang siya’y makabalik. Hindi niya ito tatanggapin. Niño. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Siya’y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana’t isang punong niyog na binunot. Sa isip niya’y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Ipinagbabawal ng Diyos ang pag-agaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. marami siyang dalang bigas. dako ng kinaroroonan ni Malana. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. dala ko para sa iyo. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Naunang nagsalita si Malana. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. biglang sumigaw si Biuag Malana. siyan’y nanggalaiti sa matinding galit. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. . sabi ni Malana. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Dinampot ni Malana ang pana. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal.Bunga nito. Nang makita si Biuag. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Mabilis ang pagsalo ni Malana. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Nagsabi siyang hindi karapat-dapat si Malana para sa kanya. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. si Malana ay gumawa ng paraan. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya’y ang napakagandang dalaga.

Isinilang ni Namongan ang kanyang anak. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Sa gulang na siyam na buwan pa lamang. Wala nang lahat ang armas mo. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. Nais kong ipaalam sa iyo. ay malakas. Ito’y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. matikas na Biuag. sumumpa siyang ipaghihiganti niya ito. ay nagpilit din si Lam-ang na makaalis. Ayaw man siyang payagan ng kanyang ina upang hanapin ang bangkay ng kanyang ama. ito’y nagmintis. nilusob naman ni Don Juan ang mga Igorot upang ipaghiganti ang mga tauhan niya. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Pagkakataon ko naman ngayon. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. maging si Malana. Nang malaman ni Lam-ang ang masakit na nangyari sa kanyang ama. Nang malapit nang magsilang ng sanggol si Namongan. Subalit sa kasamaang-palad. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag.Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Ang naging balita. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. Sa laki ng galit. sigaw ni Malana. Pinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. . Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. siya ay pinugutan ng ulo ng mga Igorot. Hindi na nakabalik si Don Juan sa kanyang nayon. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. nilusob ng tribo ng Igorot ang nayon at pinatay ang maraming tauhan ni Don Juan. Humanda ka. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Sa tindi naman ng pagkapahiya. matipuno at malaking lalaki na siya. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasalita’y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Biag ni Lam-ang (Epiko ng Ilokano) Sa lambak ng Nalbuan sa baybayin ng Ilog Naguilian sa La Union ay may mag-asawang kilala sa pangalang Don Juan at Namongan. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. Ang sanggol ay nagsalita agad at siya na ang pumili ng pangalang Lam-ang at siya na rin ang pumili ng kanyang magiging ninong.

na pinagpapatay niya ang mga nakalaban. Hinamon ni Lam-ang ang mga Igorot. Tumilaok ang mahiwagang tandang. Kasama ni Lam-ang ang kanyang mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Inikut-ikutan ng mahiwagang tandang at mahiwagang aso. . ang tangabaran. Pinahipan ni Lam-ang sa hangin si Sumarang at ito ay sinalipadpad sa ikapitong bundok. Hindi naman tumutol ang mga magulang ni Ines kung magbibigay si Lam-ang ng panhik o bigay-kaya na kapantay ng kayamanan nina Ines. kailangang manghuli si Lam-ang ng mga isdang rarang. Pagkatapos ng kasalan. isang haliging kawayan. Nang maubusan ng sibat ang mga Igorot ay si Lam-ang naman ang kumilos. Ipinagbilin ni Lam-ang ang dapat gawin sakaling mangyayari ito. Sa laki ng pagod ni Lam-ang. Nagpadala si Lam-ang ng dalawang barkong puno ng ginto at nasiyahan ang mga magulang ni Ines. Nakain siya ng berkahan. Ang tinig niyang naghahamon ay narinig ng marami kaya't dumating ang maraming Igorot at pinaulanan si Lam-ang ng kanilang mga sibat. bilang pagtupad sa kaugalian ng mga tao sa Kalanutian. Nakita niya ang ulo ni Don Juan na nasa sarukang. Nais pakasalan ni Lam-ang si Ines. Si Ines at si Lam-ang ay ikinasal nang marangya at maringal sa simbahan. Dahil sa dungis na nanggaling kay Lam-ang. Napangarap niya ang mga Igorot na pumatay sa kanyang ama na nagsisipagsayaw at nililigiran ang pugot na ulo ng kanyang ama. Napansin si Lam-ang. Umuwi si Lam-ang sa Nalbuan. namatay ang mga isda sa Ilog Amburayan at nagsiahon ang mga igat at alimasag sa pampang. Tumahol ang mahiwagang aso ni Lam-ang.Kasama niya sa pagtungo sa lupain ng mga Igorot ang isang mahiwagang tandang. Sa tahanan nina Ines ay maraming tao. Naligo siya sa Ilog Amburayan sa tulong ng mga dalaga ng tribu. Hindi napansin si Lam-ang. Si Lam-ang ay sumisid na sa dagat. Nakikinikinita ni Lam-ang na may mangyayari sa kanya. Hindi man lamang nasugatan si Lam-ang. Tinipon ito at tinakpan ng saya ni Ines. Matapos mamahinga ay gumayak na si Lam-ang patungo sa Kalanutian upang manligaw sa isang dilag na nagngangalang Ines Kannoyan. siya ay nakatulog. Sinunod ni Ines ang bilin ni Lam-ang. Tumilaok ang tandang at tumahol ang aso. Ipinasisid niya ang mga buto ni Lam-ang. Muling tumayo ang bahay. at mahiwagang aso. Baon rin niya ang kanyang talisman mula sa punong saging. Sumigaw ng ubos lakas si Lam-ang at nayanig ang mga kabundukan. Pinauwi ng mga Igorot si Lam-ang upang huwag siyang matulad sa ginawa nila kay Don Juan. na siya ay makakain ng pating na berkahan. Sa daan patungo sa Kalanutian ay nakalaban niya ang higanteng si Sumarang. Hinugot niya ang mahaba niyang itak at para lamang siyang tumatabas ng puno ng saging. Nagpatuloy si Lamang sa paglalakbay at narating ang pook ng mga Igorot. Nabuwal ang bahay. Sa tulong ng kanyang talisman ay madali niyang nalakbay ang mga kabundukan at kaparangan. Ipinagtapat ng tandang at aso ang kanilang layunin.

Kanilang niyakap din ang aso at tandang. Bumagsak at namatay ang Pah. Aniya kay Sulayman. At namuhay silang maligaya sa mahabang panahon. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Wala siyang nakitang tao. Sa wakas. Samantala. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Nagbangon si Lam-ang na parang bagong gising sa mahimbing na pagkakatulog. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. . Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Wala rin siyang makitang tao. Narating niya ang Kabilalan. Narating niya ang bundok ng Bita. Kapag namatay ang halamang ito. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Parang nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa.Walang anu-ano'y kumilos ang mga butong may takip na saya. Indarapatra at Sulayman (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. isang matapang na kawal. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Sumakay si Sulayman sa hangin. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Bago umalis si Sulayman. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. nanganaghulugang ikaw ay namatay. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Nagyakap si Lam-ang at si Ines. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Agad na sumunod si Sulayman. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Ipinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. sa tulong ng kanyang kris. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman.

ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. . Mabilis naman itong nakapagtago. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon.Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Dito'y wala ring natagpuang tao. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Hinanap niya ang mga tao. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful