Maragtas

(Epikong Bisaya)
Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae, pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Isang araw, si Pabulanan, ang asawa ni Datu Paiborong, ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Nag-usap-usap silang palihim. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Sumakwel ay mabait, magalang at matalino. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y tatakas sa Borneo. Palihim silang naghanda ng sampung malalaking bangka, na ang tawag ay biniday o barangay. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno, ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Isang hatinggabi, lulan sa kanilang mga biniday o barangay, pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Sa sampung matatapang na datu, anim ang may asawa at apat ang binata. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan, si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan, si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling, ang magasawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw, Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel, Balensuela, Dumalogdog at Lubay.

masagana at matahimik na namumuhay. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. maitim. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. Walang magnanakaw. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Ang lahat ay nasiyahan. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. ang sinurog. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. plota. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. Siya ay mabuting pinuno. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. . kampit at insenso. Ibinigay niya ito kay Marikudo. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Nakita niya ang isang Ati. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. narating nila ang pulo ng Panay. panyo at suklay. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas.Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. Pandak. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Ang lahat sa pulo ay masaya. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Ito ang Embidayan. Nais nilang bilhin ang lupain.

Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Ang sinumang mahuling makipagusap sa prinsipe ay parurusahan. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Hindi nila kilala si Bantugan. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Sinabi ni Marikudo. Dumalogdog. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Nang makabalik si Haring Madali. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Prinsipe Bantugan (Epikong Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. kay Datu Puti ang isa. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Dahil sa pangyayaring ito. Sina Lubay. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Nalungkot si Haring Madali. umalis na ang tatlong barangay. Nagutos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng . at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. isang loro ang pumasok. Narating nila ang pulo ng Luzon. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. Samantala. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Tagailog".Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao.

Noong siya’y isinilang. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Sa Nangalauatan. at sa halip. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. siya ay nabihag. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Siya'y iginapos.Bumbaran. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. Nang siya’y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. siya ay hindi maligaya. . Kahit na makapangyarihan si Biuag. isang bayan sa Cagayan. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. subalit walang nangyari sa kanya. Niño na malayung-malayo sa kanila. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. ito ay isang diyosa. Hindi umimik ang diyosa. Rizal. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. at sa pagkakabatid ng ina. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Si Biuag ay katutubo ng Enrile. Siya ay si Malana. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. na wari mo’y damo lamang. Biuag at Malana (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. Nong siya’y labing-walong taong gulang. at ito’y nagdulot ng gutom sa mga tao. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang.

Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Nang siya’y makabalik. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. dako ng kinaroroonan ni Malana. Nang makita si Biuag. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Sa isip niya’y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya’y ang napakagandang dalaga. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Siya’y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana’t isang punong niyog na binunot. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. biglang sumigaw si Biuag Malana. . Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. si Malana ay gumawa ng paraan. Niño. Dinampot ni Malana ang pana. sabi ni Malana. Ipinagbabawal ng Diyos ang pag-agaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Naunang nagsalita si Malana. Mabilis ang pagsalo ni Malana.Bunga nito. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. marami siyang dalang bigas. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. subalit ito ay bumalik sa kanya. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Hindi niya ito tatanggapin. siyan’y nanggalaiti sa matinding galit. dala ko para sa iyo. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Nagsabi siyang hindi karapat-dapat si Malana para sa kanya.

Pinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Wala nang lahat ang armas mo. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Nang malaman ni Lam-ang ang masakit na nangyari sa kanyang ama. Nais kong ipaalam sa iyo. ito’y nagmintis. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Ang sanggol ay nagsalita agad at siya na ang pumili ng pangalang Lam-ang at siya na rin ang pumili ng kanyang magiging ninong. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. maging si Malana. Ayaw man siyang payagan ng kanyang ina upang hanapin ang bangkay ng kanyang ama. Isinilang ni Namongan ang kanyang anak. ay nagpilit din si Lam-ang na makaalis. Sa laki ng galit. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. nilusob ng tribo ng Igorot ang nayon at pinatay ang maraming tauhan ni Don Juan. ay malakas. siya ay pinugutan ng ulo ng mga Igorot. matikas na Biuag. Ang naging balita. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. sigaw ni Malana. Nang malapit nang magsilang ng sanggol si Namongan. Humanda ka.Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasalita’y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Subalit sa kasamaang-palad. Sa gulang na siyam na buwan pa lamang. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. matipuno at malaking lalaki na siya. Biag ni Lam-ang (Epiko ng Ilokano) Sa lambak ng Nalbuan sa baybayin ng Ilog Naguilian sa La Union ay may mag-asawang kilala sa pangalang Don Juan at Namongan. Hindi na nakabalik si Don Juan sa kanyang nayon. Pagkakataon ko naman ngayon. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Ito’y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. . Sa tindi naman ng pagkapahiya. nilusob naman ni Don Juan ang mga Igorot upang ipaghiganti ang mga tauhan niya. sumumpa siyang ipaghihiganti niya ito. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana.

Nakain siya ng berkahan. Hinamon ni Lam-ang ang mga Igorot. Tumilaok ang tandang at tumahol ang aso. Napansin si Lam-ang. na siya ay makakain ng pating na berkahan. na pinagpapatay niya ang mga nakalaban. Dahil sa dungis na nanggaling kay Lam-ang. Tumilaok ang mahiwagang tandang. Sa tahanan nina Ines ay maraming tao. Baon rin niya ang kanyang talisman mula sa punong saging. Tumahol ang mahiwagang aso ni Lam-ang. bilang pagtupad sa kaugalian ng mga tao sa Kalanutian. Ang tinig niyang naghahamon ay narinig ng marami kaya't dumating ang maraming Igorot at pinaulanan si Lam-ang ng kanilang mga sibat. Hindi naman tumutol ang mga magulang ni Ines kung magbibigay si Lam-ang ng panhik o bigay-kaya na kapantay ng kayamanan nina Ines. ang tangabaran. Matapos mamahinga ay gumayak na si Lam-ang patungo sa Kalanutian upang manligaw sa isang dilag na nagngangalang Ines Kannoyan. Nagpadala si Lam-ang ng dalawang barkong puno ng ginto at nasiyahan ang mga magulang ni Ines. Ipinagtapat ng tandang at aso ang kanilang layunin. namatay ang mga isda sa Ilog Amburayan at nagsiahon ang mga igat at alimasag sa pampang. Nais pakasalan ni Lam-ang si Ines. Nakita niya ang ulo ni Don Juan na nasa sarukang. Si Ines at si Lam-ang ay ikinasal nang marangya at maringal sa simbahan.Kasama niya sa pagtungo sa lupain ng mga Igorot ang isang mahiwagang tandang. Hindi man lamang nasugatan si Lam-ang. siya ay nakatulog. Nang maubusan ng sibat ang mga Igorot ay si Lam-ang naman ang kumilos. Nagpatuloy si Lamang sa paglalakbay at narating ang pook ng mga Igorot. Inikut-ikutan ng mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Sa tulong ng kanyang talisman ay madali niyang nalakbay ang mga kabundukan at kaparangan. Muling tumayo ang bahay. kailangang manghuli si Lam-ang ng mga isdang rarang. Sumigaw ng ubos lakas si Lam-ang at nayanig ang mga kabundukan. Sinunod ni Ines ang bilin ni Lam-ang. isang haliging kawayan. Nakikinikinita ni Lam-ang na may mangyayari sa kanya. at mahiwagang aso. . Tinipon ito at tinakpan ng saya ni Ines. Sa laki ng pagod ni Lam-ang. Sa daan patungo sa Kalanutian ay nakalaban niya ang higanteng si Sumarang. Ipinagbilin ni Lam-ang ang dapat gawin sakaling mangyayari ito. Kasama ni Lam-ang ang kanyang mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Hindi napansin si Lam-ang. Pagkatapos ng kasalan. Pinauwi ng mga Igorot si Lam-ang upang huwag siyang matulad sa ginawa nila kay Don Juan. Hinugot niya ang mahaba niyang itak at para lamang siyang tumatabas ng puno ng saging. Napangarap niya ang mga Igorot na pumatay sa kanyang ama na nagsisipagsayaw at nililigiran ang pugot na ulo ng kanyang ama. Si Lam-ang ay sumisid na sa dagat. Umuwi si Lam-ang sa Nalbuan. Ipinasisid niya ang mga buto ni Lam-ang. Naligo siya sa Ilog Amburayan sa tulong ng mga dalaga ng tribu. Pinahipan ni Lam-ang sa hangin si Sumarang at ito ay sinalipadpad sa ikapitong bundok. Nabuwal ang bahay.

kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Kanilang niyakap din ang aso at tandang. Samantala. . Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Nagbangon si Lam-ang na parang bagong gising sa mahimbing na pagkakatulog. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Parang nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Nagyakap si Lam-ang at si Ines. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Narating niya ang bundok ng Bita. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Ipinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Kapag namatay ang halamang ito. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Agad na sumunod si Sulayman. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Narating niya ang Kabilalan. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Aniya kay Sulayman. Sumakay si Sulayman sa hangin. Bago umalis si Sulayman. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman.Walang anu-ano'y kumilos ang mga butong may takip na saya. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. isang matapang na kawal. Wala siyang nakitang tao. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Sa wakas. sa tulong ng kanyang kris. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. At namuhay silang maligaya sa mahabang panahon. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Wala rin siyang makitang tao. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Indarapatra at Sulayman (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Bumagsak at namatay ang Pah. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay.

Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Hinanap niya ang mga tao. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Mabilis naman itong nakapagtago. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. . May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Dito'y wala ring natagpuang tao. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful