Maragtas

(Epikong Bisaya)
Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting, matatapang at mararangal na datu. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong, ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae, pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Isang araw, si Pabulanan, ang asawa ni Datu Paiborong, ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Nag-usap-usap silang palihim. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Sumakwel ay mabait, magalang at matalino. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y tatakas sa Borneo. Palihim silang naghanda ng sampung malalaking bangka, na ang tawag ay biniday o barangay. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno, ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Isang hatinggabi, lulan sa kanilang mga biniday o barangay, pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Sa sampung matatapang na datu, anim ang may asawa at apat ang binata. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan, si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan, si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling, ang magasawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw, Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel, Balensuela, Dumalogdog at Lubay.

Walang magnanakaw. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Pandak. kampit at insenso. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. . Ito ang kapulungan ng mga Ati. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Ang lahat ay nasiyahan. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. Ito ang Embidayan. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. ang sinurog. panyo at suklay. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. kulot ang buhok at sapad ang ilong. plota. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Ang lahat sa pulo ay masaya. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. Nais nilang bilhin ang lupain. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Nakita niya ang isang Ati. masagana at matahimik na namumuhay. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti.Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Ibinigay niya ito kay Marikudo. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. narating nila ang pulo ng Panay. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. maitim. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. Siya ay mabuting pinuno.

Samantala. Nang makabalik si Haring Madali. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. kay Datu Puti ang isa. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Narating nila ang pulo ng Luzon. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya.Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Nagutos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. Sinabi ni Marikudo. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Hindi nila kilala si Bantugan. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. Prinsipe Bantugan (Epikong Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Tagailog". kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. isang loro ang pumasok. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. umalis na ang tatlong barangay. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng . Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. Dumalogdog. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Sina Lubay. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Dahil sa pangyayaring ito. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Nalungkot si Haring Madali. Ang sinumang mahuling makipagusap sa prinsipe ay parurusahan. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan.

Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. at sa halip. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Siya'y iginapos. Siya ay si Malana. Sa Nangalauatan. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. siya ay nabihag. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. Niño na malayung-malayo sa kanila. Hindi umimik ang diyosa. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Rizal. Biuag at Malana (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. subalit walang nangyari sa kanya. Kahit na makapangyarihan si Biuag. isang bayan sa Cagayan. . Noong siya’y isinilang. ito ay isang diyosa. siya ay hindi maligaya. Noon din ay may isang balita ng Malaueg.Bumbaran. at ito’y nagdulot ng gutom sa mga tao. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. Si Biuag ay katutubo ng Enrile. Nong siya’y labing-walong taong gulang. Nang siya’y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. at sa pagkakabatid ng ina. na wari mo’y damo lamang. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw.

Siya’y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana’t isang punong niyog na binunot. sabi ni Malana. marami siyang dalang bigas. subalit ito ay bumalik sa kanya. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. dala ko para sa iyo. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Nang makita si Biuag. Niño. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya’y ang napakagandang dalaga. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Dinampot ni Malana ang pana. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Nagsabi siyang hindi karapat-dapat si Malana para sa kanya. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. Hindi niya ito tatanggapin. Ipinagbabawal ng Diyos ang pag-agaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. si Malana ay gumawa ng paraan. . Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. dako ng kinaroroonan ni Malana. Nang siya’y makabalik. Naunang nagsalita si Malana. Sa isip niya’y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan.Bunga nito. siyan’y nanggalaiti sa matinding galit. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. biglang sumigaw si Biuag Malana. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Mabilis ang pagsalo ni Malana. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal.

Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Sa gulang na siyam na buwan pa lamang. Nang malapit nang magsilang ng sanggol si Namongan. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. matikas na Biuag. Nang malaman ni Lam-ang ang masakit na nangyari sa kanyang ama. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Sa laki ng galit. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan.Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. ay nagpilit din si Lam-ang na makaalis. Ang naging balita. Sa tindi naman ng pagkapahiya. Nais kong ipaalam sa iyo. ay malakas. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. matipuno at malaking lalaki na siya. nilusob ng tribo ng Igorot ang nayon at pinatay ang maraming tauhan ni Don Juan. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. Subalit sa kasamaang-palad. maging si Malana. . Ayaw man siyang payagan ng kanyang ina upang hanapin ang bangkay ng kanyang ama. nilusob naman ni Don Juan ang mga Igorot upang ipaghiganti ang mga tauhan niya. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Ang sanggol ay nagsalita agad at siya na ang pumili ng pangalang Lam-ang at siya na rin ang pumili ng kanyang magiging ninong. siya ay pinugutan ng ulo ng mga Igorot. Isinilang ni Namongan ang kanyang anak. Ito’y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Wala nang lahat ang armas mo. Humanda ka. Hindi na nakabalik si Don Juan sa kanyang nayon. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Pagkakataon ko naman ngayon. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. sigaw ni Malana. sumumpa siyang ipaghihiganti niya ito. ito’y nagmintis. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasalita’y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Pinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Biag ni Lam-ang (Epiko ng Ilokano) Sa lambak ng Nalbuan sa baybayin ng Ilog Naguilian sa La Union ay may mag-asawang kilala sa pangalang Don Juan at Namongan. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana.

Pagkatapos ng kasalan. namatay ang mga isda sa Ilog Amburayan at nagsiahon ang mga igat at alimasag sa pampang. Tumahol ang mahiwagang aso ni Lam-ang. Nakita niya ang ulo ni Don Juan na nasa sarukang. Si Lam-ang ay sumisid na sa dagat. Sa tahanan nina Ines ay maraming tao. isang haliging kawayan. na siya ay makakain ng pating na berkahan. Sa tulong ng kanyang talisman ay madali niyang nalakbay ang mga kabundukan at kaparangan. Nagpadala si Lam-ang ng dalawang barkong puno ng ginto at nasiyahan ang mga magulang ni Ines. Ipinagtapat ng tandang at aso ang kanilang layunin. Ipinasisid niya ang mga buto ni Lam-ang. Umuwi si Lam-ang sa Nalbuan. Tumilaok ang tandang at tumahol ang aso. siya ay nakatulog. Sa laki ng pagod ni Lam-ang. bilang pagtupad sa kaugalian ng mga tao sa Kalanutian. Hinamon ni Lam-ang ang mga Igorot. Nang maubusan ng sibat ang mga Igorot ay si Lam-ang naman ang kumilos.Kasama niya sa pagtungo sa lupain ng mga Igorot ang isang mahiwagang tandang. Tumilaok ang mahiwagang tandang. Nabuwal ang bahay. Dahil sa dungis na nanggaling kay Lam-ang. kailangang manghuli si Lam-ang ng mga isdang rarang. Sa daan patungo sa Kalanutian ay nakalaban niya ang higanteng si Sumarang. Naligo siya sa Ilog Amburayan sa tulong ng mga dalaga ng tribu. . Tinipon ito at tinakpan ng saya ni Ines. Pinahipan ni Lam-ang sa hangin si Sumarang at ito ay sinalipadpad sa ikapitong bundok. Sumigaw ng ubos lakas si Lam-ang at nayanig ang mga kabundukan. at mahiwagang aso. Hindi napansin si Lam-ang. Muling tumayo ang bahay. Ipinagbilin ni Lam-ang ang dapat gawin sakaling mangyayari ito. Nagpatuloy si Lamang sa paglalakbay at narating ang pook ng mga Igorot. Si Ines at si Lam-ang ay ikinasal nang marangya at maringal sa simbahan. Inikut-ikutan ng mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Pinauwi ng mga Igorot si Lam-ang upang huwag siyang matulad sa ginawa nila kay Don Juan. Kasama ni Lam-ang ang kanyang mahiwagang tandang at mahiwagang aso. Baon rin niya ang kanyang talisman mula sa punong saging. na pinagpapatay niya ang mga nakalaban. Matapos mamahinga ay gumayak na si Lam-ang patungo sa Kalanutian upang manligaw sa isang dilag na nagngangalang Ines Kannoyan. Nais pakasalan ni Lam-ang si Ines. Hindi naman tumutol ang mga magulang ni Ines kung magbibigay si Lam-ang ng panhik o bigay-kaya na kapantay ng kayamanan nina Ines. Napangarap niya ang mga Igorot na pumatay sa kanyang ama na nagsisipagsayaw at nililigiran ang pugot na ulo ng kanyang ama. Hindi man lamang nasugatan si Lam-ang. ang tangabaran. Nakikinikinita ni Lam-ang na may mangyayari sa kanya. Ang tinig niyang naghahamon ay narinig ng marami kaya't dumating ang maraming Igorot at pinaulanan si Lam-ang ng kanilang mga sibat. Napansin si Lam-ang. Nakain siya ng berkahan. Hinugot niya ang mahaba niyang itak at para lamang siyang tumatabas ng puno ng saging. Sinunod ni Ines ang bilin ni Lam-ang.

nanganaghulugang ikaw ay namatay. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman.Walang anu-ano'y kumilos ang mga butong may takip na saya. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. Wala rin siyang makitang tao. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Nagyakap si Lam-ang at si Ines. isang matapang na kawal. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Aniya kay Sulayman. Narating niya ang bundok ng Bita. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Kapag namatay ang halamang ito. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Ipinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Bago umalis si Sulayman. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Sumakay si Sulayman sa hangin. At namuhay silang maligaya sa mahabang panahon. Parang nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Kanilang niyakap din ang aso at tandang. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Narating niya ang Kabilalan. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. sa tulong ng kanyang kris. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. . Samantala. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Sa wakas. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Nagbangon si Lam-ang na parang bagong gising sa mahimbing na pagkakatulog. Agad na sumunod si Sulayman. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Indarapatra at Sulayman (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Nakita niya ang patay na ibong Pah. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Bumagsak at namatay ang Pah. Wala siyang nakitang tao. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman.

Mabilis naman itong nakapagtago. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Dito'y wala ring natagpuang tao. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Hinanap niya ang mga tao. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. . May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari.Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful